Thánh chiến đã lên mạng

Những chiến binh Jihad người Pháp ở Syria.

Hàng ngày, hai học giả Shiraz Maher và Joseph Carter tại Trung tâm Nghiên cứu Quốc tế về Chủ nghĩa Cấp tiến (ICSR) thuộc King's College ở London sử dụng máy tính như một phương tiện để bước vào một trong những cuộc xung đột đẫm máu nhất của thời hiện đại. Họ đang cố gắng để hiểu tại sao ngày càng có nhiều thanh niên chọn con đường rời bỏ các nền dân chủ phương Tây để gia nhập những nhóm vũ trang chống lại chế độ của Tổng thống Bashar al-Assad ở Syria.

Thánh chiến thông tin

Có thể nói, Syria giờ đang là chủ đề bao trùm toàn bộ những cuộc thảo luận của người Hồi giáo trên mạng, vượt xa cả vấn đề xung đột ở Afghanistan, Iraq hay Libya. Khoảng 40 nhóm phiến quân đang cập nhật những báo cáo trực tiếp ngay tại Syria. Ông Laith Alkhouri, nhà phân tích thuộc tổ chức tư vấn về an ninh Flashpoint Global Partners tin rằng "Jihad hiện được tiến hành cả trên chiến trường thực tế lẫn trên mạng Internet".

Theo Trung tâm Nghiên cứu Quốc tế về Chủ nghĩa Cấp tiến (ICSR), đến tháng 12 năm ngoái, khoảng 1.900 người Tây Âu tới Syria để tham gia cuộc chiến, trong đó có 296 người Bỉ, 249 người Đức, 412 người Pháp và 366 người Anh.

Theo chuyên gia về chủ nghĩa Hồi giáo cực đoan Marc Trévidic, động lực thúc đẩy các trào lưu chính thống tràn lên mạng Internet chính là cuộc chiến tranh mà Mỹ đã phát động ở Iraq, khi mà nhiều nhóm được trang bị máy quay đã ghi lại những tội ác để rồi lại tung các hình ảnh đau thương đó lên mạng.

Tuy nhiên, nhận thấy hiệu ứng ngược từ những hình ảnh trên, nhân vật thứ hai Ayman Al-Zawahiri trong mạng lưới Al-Qaeda đã yêu cầu thủ lĩnh chi nhánh mạng lưới này ở Iraq chấm dứt việc đưa lên mạng các cảnh quay hành hình dã man - chặt đầu kẻ thù bị bắt giữ. Al-Zawahiri cho rằng "chỉ cần đạt mục tiêu, không nên gây ra phản ứng không cần thiết".

Nhân vật số hai này đã xác định tuyên truyền là mục tiêu chính của cuộc "thánh chiến thông tin". Và sau khi thay thế Bin Laden làm người đứng đầu tổ chức, Al-Zawahiri tiếp tục phát triển đường hướng này: "Chúng ta đang tiến hành cuộc chiến mà hơn một nửa của cuộc chiến này đang diễn ra trong lĩnh vực thông tin". Đây được xem như tuyên ngôn khai sinh ra "mạng thánh chiến".

Ông Philippe Migaux, cựu giảng viên Học viện Nghiên cứu Chính trị Paris, cho rằng cuộc chiến trên nhằm tới năm mục tiêu chính là tạo ra một mối đe dọa cho đối phương thông qua tuyên truyền, chuẩn bị các chiến dịch, công tác truyền thông, đào tạo tư tưởng và quân sự, tuyển mộ những người ủng hộ. Ông nhận định: "Mạng thánh chiến được sử dụng để truyền bá khủng bố hiệu quả".

Mạng ảo, chiêu mộ thật

Thực vậy, chỉ sau vài lần nhấn phím là những người Đức, Italy, Bỉ, Anh, Mỹ, Australia Hồi giáo hay mới cải đạo có thể đưa lên mạng thông tin khuyến khích những người đồng hương của mình rời Tổ quốc và cầm súng chiến đấu tại Syria.

Một năm rưỡi qua, hai học giả Shiraz Maher và Joseph Carter ở ICSR đã thu thập, phân tích và đánh giá nhiều thông tin liên quan đến số lượng ngày càng tăng người nước ngoài từ các quốc gia, trong đó có Anh, Bỉ, Pháp, Đức và Australia, đến Syria và gia nhập các nhóm thánh chiến Jihad như Isis và al-Nusra... Theo nghiên cứu của ICSR, đến tháng 12 năm ngoái, khoảng 1.900 người Tây Âu tới Syria để tham gia cuộc chiến, trong đó có 296 người Bỉ, 249 người Đức, 412 người Pháp và 366 người Anh.

Đề cập sự gia tăng của các chiến binh nước ngoài, người ta có sự liên tưởng đến bộ phim hài Four Lions (Bốn con sư tử) của Anh nói về một nhóm thánh chiến người Anh luôn ước mơ được hy sinh vì lý tưởng ở Afghanistan hay clip hình ảnh những thanh niên tay cầm súng Kalashnikov ngồi trên nóc xe tăng và hào hứng khoe mình đang sống trong ngôi nhà sang trọng, đầy đủ tiện nghi, bể bơi… được phát tán đầy trên mạng.

Trong cuốn Phiến quân Hồi giáo tại châu Âu, nhà xã hội học Samir Amghar nhận định: "Chủ nghĩa Hồi giáo cấp tiến ngày nay không còn rao giảng thông qua những nhà truyền giáo tại các nhà thờ như trước, mà thay vào đó, các cá nhân đang sử dụng mạng Internet như một phương tiện để tuyên truyền".

Theo giới phân tích chính trị quốc tế, đây chính là một trong những nguyên nhân thôi thúc giới trẻ nước ngoài lao vào cuộc chiến ở Syria - cuộc chiến mà các chiến binh người Anh gọi là "thánh chiến 5 sao".

Giáo sư Peter Neumann, Giám đốc ICSR, cho biết Trung tâm đã theo dõi các thanh niên người Anh, trong đó có phụ nữ - từ các thành phố Bradford, Manchester, Birmingham, Portsmouth, London và thị trấn Crawley, những người đang tham gia các nhóm thánh chiến ở Syria. ICSR phát hiện rằng tất cả chiến binh ngoại quốc bắt đầu gia nhập cuộc chiến ở Syria năm 2012 đều được "chiêu mộ" thông qua mạng xã hội và chính mạng xã hội đã tập hợp họ lại với nhau.

Phương Tây gian nan đối phó

Mặc dù Mỹ và các đồng minh châu Âu đã ủng hộ các nhóm vũ trang chống lại Tổng thống Syria Bashar al-Assad, song họ vẫn coi một vài nhóm khác là những tổ chức khủng bố nguy hiểm có liên quan đến Al-Qaeda. Vì vậy, các quan chức phương Tây tỏ ra lo lắng về mối đe dọa từ chính những người dân nước mình đang tham chiến tại Syria và thậm chí có thể quay lại tấn công chính Tổ quốc mình.

Thông thường, các nhà chức trách hay chọn cách đóng cửa hoặc phá hoại trang web của các nhóm mà họ xác định là khủng bố. Đây là cách mà Anh và Mỹ đã làm để giải quyết vấn đề trên mạng liên quan đến một tạp chí tiếng Anh ủng hộ Al-Qaeda. Thủ tướng Anh David Cameron cũng từng tuyên bố rằng kể từ năm 2011 đến nay, cảnh sát đã xóa bỏ 5.700 trang web trực tuyến liên quan đến khủng bố. Song con số này chỉ là "muối bỏ bể" so với ước tính khoảng 50.000 trang web cực đoan trên toàn thế giới, theo kết quả thu thập và phân tích dữ liệu từ những diễn đàn thánh chiến toàn cầu của dự án Trang web đen của Đại học Arizona (Mỹ).

Nói chung, theo các chuyên gia về an ninh mạng quốc tế, việc dập tắt những thông tin tuyển mộ quân trên mạng là vô cùng khó khăn bởi số lượng thông tin khổng lồ, sự chậm trễ trong việc thu thập các bằng chứng số, khó khăn trong việc hợp tác xuyên biên giới cũng như sự không chắc chắn trong việc buộc tội ở các nước vốn bảo vệ quyền tự do ngôn luận. Chẳng hạn, việc đấu tranh chống lại những nội dung cực đoan trên mạng đòi hỏi hợp tác xuyên biên giới bởi một trang web có thể xuất hiện ở một nước nhưng lại đặt máy chủ ở một nước khác, rồi việc chia sẻ thông tin có thể bị chậm và bản chất nhạy cảm của các trường hợp khủng bố có thể làm chậm thêm quá trình phản ứng này.

Ông Troels Oerting, Giám đốc Trung tâm Tội phạm trên mạng thuộc Cảnh sát châu Âu, lý giải thêm: "Ngay khi bạn nhắc đến khủng bố và an ninh quốc gia thì cũng có luật lệ hoàn toàn khác biệt cho vấn đề này. An ninh quốc gia là vấn đề mang tính riêng biệt của từng quốc gia".

Chưa hết, nhà xã hội học Samir Amghar, tác giả cuốn Phiến quân Hồi giáo tại châu Âu, cho biết có rất nhiều trang web không kêu gọi bạo lực nhưng đang cổ súy những tư tưởng cực đoan. Những trang này tuy không khuyến khích từng cá nhân tham chiến mà chỉ gìn giữ tư tưởng thánh chiến trong tâm trí mọi người, song theo ông, hậu quả của nó thật khó mà đánh giá chính xác.

Dù không dập tắt được hoàn toàn những luồng thông tin trên các mạng xã hội, các chuyên gia an ninh cho rằng vẫn có rất nhiều lợi ích trong việc giám sát thông tin cực đoan trên mạng.

Theo một báo cáo của Quốc hội Pháp về khủng bố thì 80% các vụ án khủng bố được đưa ra tòa án nước này là hoàn toàn dựa trên các bằng chứng từ Internet. Vì vậy, học giả Shiaz Maher ở ICSR đã úp mở câu trả lời: "Họ dần đã nhận thức rất rõ khi nào phải dập tắt hoàn toàn những luồng thông tin này và khi nào thì cần phải giám sát thêm". Còn trước mắt, cảnh sát các nước phương Tây đang nỗ lực xác định những nguy cơ mà họ có thể đối mặt khi những chiến binh thánh chiến ở Syria trở về.

Viên Hòa