Tiễn Táo Quân về trời cũng là cách người Việt đối thoại với mái ấm

Ngày 23 tháng Chạp trong vòng quay gấp gáp của đời sống hôm nay đôi khi đến rất nhẹ nhàng xen giữa những cuộc họp cuối năm, lịch sắm sửa cho Tết Nguyên đán. Thế nhưng, dù giản lược đến đâu, người Việt vẫn ít khi quên lễ tiễn Táo Quân về trời.

Tiễn Táo Quân về trời cũng cách người Việt đối thoại với mái ấm

Táo Quân không chỉ là vị thần của bếp, mà là biểu tượng của sự kết nối giữa các thế hệ trong một gia đình. (Ảnh minh hoạ)

Cúng Táo Quân là một nghi lễ không gắn với đền đài lớn, không hướng ra không gian công cộng. Táo Quân ở ngay trong căn bếp, nơi lửa được nhóm mỗi ngày, nơi những bữa cơm diễn ra, nơi những câu chuyện vui buồn của gia đình âm thầm trôi qua. Người Việt tin rằng các vị thần bếp chứng kiến tất cả từ lời ăn tiếng nói, cách đối xử giữa các thành viên, đến những khoảnh khắc tưởng như nhỏ nhặt nhưng lại làm nên nếp nhà.

Bởi vậy, lễ tiễn Táo Quân về trời không chỉ là “báo cáo công - tội” theo nghĩa tín ngưỡng, mà sâu xa hơn là một hình thức tự soi chiếu. Trước khi khép lại năm cũ, con người dừng lại, nhìn về không gian thân thuộc nhất của mình, và tự hỏi một năm qua, trong căn nhà này, đã có bao nhiêu yêu thương được giữ lại, bao nhiêu tổn thương chưa kịp hàn gắn?

Trong nhiều gia đình trẻ hôm nay, mâm cúng Táo Quân có thể rất gọn. Không nhiều lễ vật, không cầu kỳ. Nhưng đổi lại, có khi đó là một buổi tối hiếm hoi cả nhà cùng có mặt, cùng dọn dẹp căn bếp, cùng nói với nhau vài câu nhẹ nhàng trước khi năm cũ trôi qua. Ở khoảnh khắc ấy, nghi lễ không nằm ở hình thức bên ngoài, mà ở sự hiện diện và ý thức quay về.

Cũng có những gia đình chọn cách giữ lại tinh thần của lễ cúng bằng những hành động rất thực tế như dọn lại bếp núc, sắp xếp lại không gian sống, bỏ đi những thứ cũ kỹ, hỏng hóc. Đó như một cách “tiễn Táo” bằng hành động, gửi gắm mong muốn bước sang năm mới với một mái ấm gọn gàng hơn, ấm áp hơn. Văn hóa, suy cho cùng, không chỉ nằm trong lời khấn, mà còn ở cách con người đối xử với không gian sống của mình.

Đặt lễ cúng Táo Quân trong bối cảnh xã hội hiện đại, ta sẽ thấy thêm một tầng ý nghĩa khác. Khi nhịp sống ngày càng nhanh, bữa cơm gia đình không còn là điều hiển nhiên, thì việc dành một ngày để nhắc về căn bếp lại càng trở nên đáng quý.

Táo Quân như một lời nhắc nhở chúng ta dù đi đâu, làm gì, con người vẫn cần một nơi để trở về, một không gian để được là chính mình, không cần phòng bị. Ở góc độ ấy, Táo Quân không chỉ là vị thần của bếp, mà là biểu tượng của sự kết nối giữa các thế hệ trong một gia đình, giữa quá khứ và hiện tại, giữa những giá trị truyền thống và đời sống đương đại.

Mỗi năm, khi tiễn Táo về trời, người Việt như đang âm thầm nối lại một sợi dây bền giữa mình và cội nguồn văn hóa. Giữa một xã hội nhiều biến động, những nghi lễ nhỏ bé như cúng Táo Quân chính là cách văn hóa Việt tự giữ nhịp thở của mình, chậm hơn một chút, lắng hơn một chút để con người không bị cuốn trôi hoàn toàn trong dòng chảy hiện đại.

Và có lẽ, chừng nào người Việt còn dành một khoảnh khắc để tiễn Táo về trời, chừng đó, căn bếp - biểu tượng của nếp nhà, vẫn còn giữ được vị trí rất riêng trong tâm thức cộng đồng.