Tình hình Trung Đông: Vì sao tàu thuyền các nước vẫn e ngại khi đi qua eo biển Hormuz?

Vì sao tàu thuyền vẫn e ngại đi qua eo biển Hormuz?

Các tàu ngoài khơi ở tỉnh Musandam của Oman hướng nhìn ra eo biển Hormuz. (Nguồn: Getty Images)

Không đáng mạo hiểm?

Trên lý thuyết, eo biển Hormuz đã chính thức mở cửa trở lại.

Tuy nhiên, theo các Giám đốc điều hành công ty vận tải biển và các nhà phân tích, sự bất ổn xoay quanh lệnh ngừng bắn vẫn khiến việc lưu thông qua đây tiềm ẩn quá nhiều rủi ro. Các hãng tàu cho biết vẫn chưa nhận được sự chấp thuận rõ ràng và các cam kết đảm bảo an toàn từ Iran, thiếu những hướng dẫn cụ thể về cách thức và thời gian lưu thông, cũng như một tầm nhìn dài hạn cho tương lai của eo biển này.

Tập đoàn vận tải biển Hapag-Lloyd, công ty lớn thứ năm thế giới, hiện có 6 tàu container bị mắc kẹt tại khu vực, nhưng họ quyết định vẫn giữ nguyên vị trí tàu ở thời điểm hiện tại.

“Ưu tiên hàng đầu của chúng tôi là sự an toàn của nhân viên trên đất liền và trên biển. Dựa trên đánh giá rủi ro hiện tại, chúng tôi đang hạn chế việc lưu thông qua eo biển,” người phát ngôn Nils Haupt của tập đoàn này cho biết.

Thông tin về lệnh ngừng bắn kéo dài hai tuần đã khiến giá dầu lao dốc và thị trường chứng khoán tăng vọt vào ngày 7/4, phản ánh tầm quan trọng của eo biển Hormuz đối với thương mại toàn cầu.

Tuy nhiên, sự biến động đó đã nhanh chóng nhường chỗ cho thực tế phũ phàng: bất chấp những lời khẳng định liên tục từ Tổng thống Donald Trump rằng eo biển đã mở cửa, chỉ có một vài tàu di chuyển qua khu vực này trong những ngày gần đây.

More from WVR
IMF cảnh báo điều này nếu căng thẳng Trung Đông kéo dài

Giá dầu, sau khi ghi nhận mức giảm hai con số, hiện đang một lần nữa mấp mé mốc 100 USD/thùng.

Theo bà Lale Akoner, chuyên gia phân tích thị trường toàn cầu tại công ty dịch vụ tài chính eToro, có thể phải mất tới 6 tháng để lưu lượng tàu thuyền hoạt động trở lại mức trước khi chiến tranh nổ ra.

Theo nhà cung cấp dữ liệu hàng hải Lloyd’s List, hơn 100 tàu chở hàng đã di chuyển qua tuyến đường thủy rộng 21 dặm này mỗi ngày trước khi có xung đột. Điều đó đồng nghĩa với việc những hậu quả kinh tế của cuộc chiến như chi phí năng lượng cao hơn và các tác động dây chuyền có khả năng sẽ kéo dài hơn rất nhiều so với thời gian giao tranh.

Nguyên nhân là các hãng vận tải vẫn chưa đặt niềm tin vào một lệnh ngừng bắn vốn đã rất mong manh, đặc biệt là khi không có hướng dẫn cụ thể về thời gian di chuyển cho các tàu.

Theo nền tảng phân tích và dữ liệu tình báo Kpler, chỉ có hai tàu chở dầu hoặc khí đốt đi qua eo biển Hormuz kể từ khi lệnh ngừng bắn được công bố.

Tính đến thứ Tư, hơn 400 tàu chở dầu, 34 tàu chở khí hóa lỏng (LPG) và 19 tàu chở khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) vẫn đang phải nằm chờ trong khu vực, theo dữ liệu từ MarineTraffic.

Và các con tàu cần đi ra khỏi eo biển, và cũng cần đi vào để có thể bơm đầy lượng dầu dự trữ đã bị mắc kẹt trên đất liền trong nhiều tuần qua.

“Các nhà khai thác tàu cho rằng, không đáng để mạo hiểm,” Joe McMonigle, Chủ tịch Global Center for Energy Analysis, nhận định. “Mọi người sẽ cực kỳ thận trọng trong việc quay trở lại nhịp độ bình thường".

“Tạm thời và có điều kiện”

Mặc dù các loại hàng hóa thiết yếu khác như phân bón cũng đi qua eo biển này, nhưng dầu mỏ vẫn là ưu tiên số một.

“Lệnh ngừng bắn giúp loại bỏ kịch bản tồi tệ nhất, nhưng chỉ mang tính tạm thời và có điều kiện,” bà Akoner cho biết.

Các công ty vận tải biển cũng đang cố gắng tìm cách đưa tàu của họ thoát khỏi Vịnh Ba Tư một cách an toàn.

Các lãnh đạo ngành vận tải cho biết họ “không có thông tin” về cách thức lưu thông qua eo biển trong thời gian ngừng bắn và cũng không liên lạc được với chính quyền Iran, theo Sanne Manders, Chủ tịch của công ty logistics vận tải toàn cầu Flexport.

Vì sao tàu thuyền các nước vẫn e ngại khi đi qua eo biển Hormuz?

Hình ảnh vệ tinh cho thấy lượng tàu biển vận chuyển trong và xung quanh eo biển Hormuz ngày 8/4. (Nguồn: Maritime Traffic)

Các chuyên gia hàng hải khẳng định, Iran vẫn đang kiểm soát eo biển này nhưng vẫn chưa đưa ra bất kỳ kế hoạch nào để đảm bảo việc đi lại an toàn.

Ron Widdows, cựu chủ tịch Hội đồng Vận tải biển Thế giới, chia sẻ: "Các hãng vận tải muốn có 'sự chấp thuận rõ ràng' từ chính những người có thể gây tổn hại cho bạn. Quy trình đó hoạt động ra sao, chính xác thì cơ quan nào mới có thẩm quyền để nói rằng: ‘Được rồi, bạn có thể đi qua hay không’”.

Tình hình càng thêm bất ổn khi lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) hôm thứ Năm tuyên bố rằng hoạt động vận tải qua eo biển Hormuz đã chậm lại đột ngột và sau đó dừng hẳn sau một sự việc mà họ cáo buộc là Israel vi phạm lệnh ngừng bắn ở Lebanon.

Lệnh ngừng bắn mong manh

Những tàu chở dầu mắc kẹt ở eo biển trong nhiều tuần qua không phải là vấn đề duy nhất.

Nguồn tin trong ngành dầu mỏ cho biết, các tàu chở dầu rỗng cũng cần phải sẵn sàng quay trở lại qua eo biển, bơm đầy dầu rồi mới đi ra. Và toàn bộ quá trình đó mất đến vài ngày.

Thay vào đó, các công ty vận tải “về cơ bản là đang chờ đợi cho đến khi có người khác thử” đi qua, ông Manders của Flexport cho biết.

“Các tàu chở dầu và tàu có nguồn gốc từ Trung Quốc có khả năng sẽ đi thử đầu tiên,” ông Manders nói.

Hiện tại, Iran cũng đang tiến hành thu một khoản phí cầu đường mới đối với các tàu muốn rời khỏi eo biển.

Mỹ bất ngờ doạ áp thuế 50% nếu các nước cung cấp mặt hàng này cho Iran

Ngày 8/4, Tổng thống Donald Trump tuyên bố sẽ lập tức áp mức thuế 50% đối với tất cả hàng hóa bán sang Mỹ từ ...

“IRGC đã thu phí lên tới 2 triệu USD đối với mỗi tàu chở dầu muốn đi qua. Thanh toán được chấp nhận bằng đồng Nhân dân tệ của Trung Quốc hoặc tiền điện tử, qua đó né tránh hệ thống tài chính dựa trên đồng USD và các lệnh trừng phạt của Mỹ”, ông Manders cho biết.

Thậm chí, chính Tổng thống Trump cũng đã nêu ra ý tưởng về việc thu phí này.

Ông chủ Nhà Trắng từng đề cập đến điều đó, coi đây như một phần của “liên doanh” với Iran.

Giới quan sát đánh giá, tương lai của eo biển Hormuz có tác động thực sự đến đời sống hàng ngày của người Mỹ: giá xăng trung bình đã tăng 40%, khoảng 1,18 USD/gallon, kể từ khi căng thẳng nổ ra, theo Hiệp hội AAA. Việc đưa giá xăng trở lại mức 3 USD/gallon như trước cuộc chiến vẫn còn là một chặng đường dài, ngay cả khi dầu mỏ bắt đầu được lưu thông tự do trở lại.

Ông McMonigle cảnh báo: “Nếu tình trạng này tiếp diễn thêm một hoặc hai tuần nữa, hậu quả không chỉ tồi tệ đối với giá năng lượng, mà còn đối với cả nền kinh tế toàn cầu. Bởi lẽ, đây là một lệnh ngừng bắn vô cùng mong manh".