 |
| Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình và Tổng thống Mỹ Donald Trump tại Công viên Thiên Đàn. (Nguồn: Tân Hoa xã) |
Ngày 13/5, Tổng thống Mỹ Donald Trump đã tới Bắc Kinh, bắt đầu chuyến thăm quan trọng kéo dài ba ngày. Đây là chuyến thăm cấp Nhà nước đầu tiên của một Tổng thống Mỹ đương nhiệm tới Trung Quốc kể từ chuyến đi trước của ông Trump trong nhiệm kỳ đầu vào năm 2017, diễn ra gần chín năm trước.
Bối cảnh địa chính trị hiện nay bất ổn hơn nhiều so với thời điểm đó. Cuộc chiến Iran đã làm đảo lộn thị trường năng lượng toàn cầu, gián đoạn các tuyến vận tải biển và làm dấy lên lo ngại về nguy cơ leo thang xung đột trên diện rộng tại khu vực.
Trong khi đó, Trung Quốc đang tìm cách định vị mình như một điểm tựa về mặt kinh tế và ổn định về mặt ngoại giao, thông qua việc tăng cường quan hệ thương mại với Đông Nam Á, khu vực Vùng Vịnh, cũng như tại châu Phi và Mỹ Latinh.
Song song với sự can dự tại Trung Đông, Mỹ cũng đang chủ động củng cố ảnh hưởng tại Tây bán cầu thông qua việc tái định hình “Học thuyết Monroe” phiên bản mới. Chiến lược này cho thấy nỗ lực tái khẳng định ưu thế quân sự và kinh tế của Mỹ tại khu vực, với mục tiêu rõ ràng là hạn chế ảnh hưởng của Trung Quốc và bảo vệ các chuỗi cung ứng chiến lược.
Mỹ vẫn giàu hơn, nhưng Trung Quốc tái định hình kinh tế toàn cầu
Kể từ năm 2017 đến nay, Mỹ vẫn giữ vai trò đầu tàu của nền kinh tế toàn cầu.
Theo dự báo mới nhất của Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) công bố vào tháng 4, GDP danh nghĩa của Mỹ được kỳ vọng vượt mốc 30 nghìn tỷ USD vào năm 2026, trong khi GDP của Trung Quốc đạt khoảng 20 nghìn tỷ USD, lần lượt tương ứng với khoảng 25% và 17% quy mô nền kinh tế toàn cầu.
Mỹ và Trung Quốc đã giữ hai vị trí dẫn đầu về GDP danh nghĩa trong hơn một thập kỷ qua. Mặc dù khoảng cách vẫn đáng kể, nhưng đang có xu hướng thu hẹp dần do tốc độ tăng trưởng nhanh hơn của Bắc Kinh.
Theo số liệu IMF, từ năm 2017 đến nay, tăng trưởng trung bình hàng năm của GDP thực tế tại Trung Quốc đạt khoảng 5,48%, trong khi Mỹ chỉ đạt 2,5% và mức trung bình toàn cầu là 3,26%. Điều này cho thấy nền kinh tế Trung Quốc tăng trưởng với tốc độ gần gấp đôi Mỹ và cao hơn đáng kể so với mức chung của thế giới.
Một yếu tố quan trọng góp phần vào thành tích này là việc Trung Quốc trở thành nền kinh tế lớn duy nhất duy trì tăng trưởng dương trong năm 2020, khi đại dịch Covid-19 tàn phá kinh tế toàn cầu.
Trong năm nay, tăng trưởng GDP thực tế của Trung Quốc được dự báo đạt 4,4%, so với 2,3% của Mỹ và 3,1% của kinh tế toàn cầu.
| More from WVR |
 Kinh tế châu Á với bài toán ‘tác động kép’ từ bùng nổ công nghệ và khủng hoảng dầu mỏ |
Ngoài ra, Trung Quốc đã vượt Mỹ để trở thành nền kinh tế lớn hơn xét theo sức mua tương đương (PPP) từ năm 2016, và khoảng cách này tiếp tục gia tăng. Chỉ số PPP phản ánh quy mô thực tế của sản xuất và tiêu dùng trong nước, qua đó nhấn mạnh vai trò trung tâm của quốc gia 1,4 tỷ dân trong sản xuất toàn cầu, chuỗi cung ứng và nhu cầu hàng hóa cơ bản.
Tuy nhiên, mức sống giữa hai cường quốc hàng đầu thế giới vẫn có sự chênh lệch rất lớn. Theo dự báo của IMF, GDP bình quân đầu người của Mỹ năm 2026 sẽ vượt 94.000 USD, trong khi con số này của Trung Quốc chỉ khoảng 15.000 USD, gần bằng mức trung bình toàn cầu là 16.000 USD.
Bất chấp nhiều thập kỷ tăng trưởng nhanh, kinh tế Trung Quốc vẫn đối mặt với những thách thức cơ cấu như tiêu dùng nội địa yếu, tỷ lệ thất nghiệp thanh niên cao, thị trường bất động sản suy giảm và áp lực dân số già hóa.
Cạnh tranh chuỗi cung ứng và xuất khẩu
Bất chấp nhiều vòng đàm phán trong năm qua, căng thẳng thương mại vẫn là trục chính trong quan hệ Mỹ - Trung. Dù hai bên đã nới lỏng một số thuế quan và hạn chế xuất khẩu vào cuối năm 2025, tranh chấp vẫn tiếp diễn trong các lĩnh vực then chốt như bán dẫn, xe điện, trí tuệ nhân tạo (AI) và khoáng sản chiến lược.
Danh sách các lãnh đạo doanh nghiệp tháp tùng Tổng thống Trump trong chuyến đi này phản ánh rõ các chủ đề trọng tâm. Đoàn bao gồm 17 Giám đốc điều hành hàng đầu nước Mỹ, trong đó có Giám đốc của Tesla Elon Musk, Giám đốc Apple sắp mãn nhiệm Tim Cook và Giám đốc Nvidia Jensen Huang.
Chính quyền của Tổng thống Trump đã hạn chế việc bán chip AI H200 của Nvidia cho Trung Quốc, với lý do lo ngại khả năng sử dụng cho mục đích quân sự. Các lô hàng xuất khẩu bị ràng buộc bởi nhiều điều kiện, bao gồm việc phải kiểm tra bởi bên thứ ba để đánh giá hiệu suất năng lực trước khi giao cho khách hàng Trung Quốc. Nvidia vẫn đang tích cực vận động hành lang Nhà Trắng nhằm dỡ bỏ các hạn chế trên.
Washington cáo buộc Bắc Kinh sử dụng trợ cấp nhà nước và chính sách công nghiệp để bóp méo thị trường toàn cầu, trong khi Trung Quốc cho rằng, các biện pháp kiểm soát xuất khẩu của Mỹ nhằm kìm hãm sự phát triển công nghệ của nước này.
 |
| Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình đón tiếp Tổng thống Mỹ Donald Trump tại Đại lễ đường Nhân dân ngày 14/5 tại thành phố Bắc Kinh. (Nguồn: Getty Images) |
Dự trữ ngoại hối và sức mạnh tài chính
Trung Quốc tiếp tục duy trì tiềm lực tài chính đáng kể. Theo dữ liệu của Cục Quản lý Ngoại hối Nhà nước Trung Quốc và hãng thông tấn Tân Hoa xã, dự trữ ngoại hối của nước này hiện vẫn lớn nhất thế giới, vượt 3,2 nghìn tỷ USD.
Kho dự trữ này mang lại cho Bắc Kinh dư địa lớn để kiểm soát biến động tài chính và hỗ trợ đồng Nhân dân tệ.
Trong khi đó, Mỹ có dự trữ ngoại hối thấp hơn nhưng hưởng lợi từ vị thế thống trị toàn cầu của đồng USD, đồng tiền chủ đạo trong thương mại quốc tế và dự trữ của các ngân hàng trung ương.
Về vàng, Mỹ vẫn là quốc gia nắm giữ dự trữ vàng lớn nhất thế giới với hơn 8.100 tấn.
Tuy nhiên, Trung Quốc đã liên tục gia tăng dự trữ vàng trong những năm gần đây nhằm đa dạng hóa tài sản dự trữ và giảm phụ thuộc vào USD. Ngân hàng Nhân dân Trung Quốc hiện đang trong chuỗi mua vàng liên tục 18 tháng, dài nhất trong lịch sử, với tổng dự trữ vượt 2.300 tấn.
| Sáu lần gặp gỡ giữa Tổng thống Mỹ Donald Trump và Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình Tổng thống Mỹ Donald Trump và Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình đã gặp nhau sáu lần kể từ năm 2017 - năm đánh ... |
AI và chi tiêu quân sự: Mặt trận cạnh tranh then chốt
Cạnh tranh kinh tế giữa Mỹ và Trung Quốc được cho là ngày càng gắn chặt với đối đầu quân sự và công nghệ.
Theo Viện Nghiên cứu Hòa bình Quốc tế Stockholm (SIPRI), Mỹ, Trung Quốc và Nga tiếp tục là ba quốc gia chi tiêu quân sự lớn nhất thế giới, chiếm tổng cộng 51% chi tiêu quốc phòng toàn cầu.
Năm 2025, Mỹ chi khoảng 954 tỷ USD cho quốc phòng. Mặc dù con số này thấp hơn năm trước, Mỹ vẫn gia tăng đầu tư vào năng lực quân sự hạt nhân và quân sự thông thường nhằm duy trì ưu thế tại Tây bán cầu và răn đe Trung Quốc tại khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương.
Trong khi đó, chi tiêu quốc phòng của Trung Quốc năm 2025 ước đạt khoảng 336 tỷ USD, song nhiều chuyên gia cho rằng, tổng chi thực tế có thể cao hơn nếu tính cả các khoản an ninh liên quan khác.
Trung Quốc đã hiện đại hóa quân đội nhanh chóng trong thập kỷ qua, đặc biệt trong lĩnh vực hải quân, tên lửa và tác chiến mạng. Tuy nhiên, Mỹ vẫn duy trì lợi thế thông qua mạng lưới liên minh toàn cầu, bao gồm NATO và các quan hệ an ninh tại Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương với Nhật Bản, Hàn Quốc và Australia.
Công nghệ, đặc biệt là AI, đang nổi lên như không gian cạnh tranh mang tính quyết định. Mỹ có ưu thế trong thiết kế chip cao cấp, hàng không vũ trụ, phần mềm và năng lực nghiên cứu, trong khi Trung Quốc giữ vị trí kiểm soát về pin xe điện, năng lượng tái tạo, thiết bị viễn thông và sản xuất công nghiệp quy mô lớn.
Theo các báo cáo của Bruegel và SNE Research, doanh nghiệp Trung Quốc hiện chiếm hơn 90% công suất sản xuất pin Mặt trời toàn cầu và hơn 70% thị phần pin xe điện, cho thấy Bắc Kinh xem các lĩnh vực này có tầm quan trọng chiến lược đối với ảnh hưởng kinh tế trong tương lai. Trong khi đó, Washington siết chặt xuất khẩu bán dẫn tiên tiến do lo ngại về các ứng dụng AI và quân sự.
Trong bối cảnh đó, chuyến thăm của ông Trump nhiều khả năng sẽ không được đánh giá dựa trên các thỏa thuận được ký kết, mà dựa trên việc liệu động thái này có giúp ngăn chặn được sự suy giảm hơn nữa trong quan hệ thương mại, đầu tư và an ninh toàn cầu giữa hai cường quốc hay không.
Mỹ vẫn là cường quốc quân sự và tài chính hàng đầu, được hậu thuẫn bởi vai trò toàn cầu của đồng USD và chiều sâu của thị trường vốn.
Tuy nhiên, Trung Quốc đã vươn lên trở thành một đối thủ mang tính hệ thống, với quy mô công nghiệp, năng lực xuất khẩu và đầu tư nhà nước đủ để định hình chuỗi cung ứng, hạ tầng và các liên kết địa chính trị trên phạm vi toàn cầu.
Đối với Bắc Kinh, Hội nghị thượng đỉnh lần này là cơ hội để thể hiện hình ảnh tự tin và ổn định trong bối cảnh quốc tế bất định. Còn với Washington, đây là phép thử về khả năng tiếp tục định hình luật chơi kinh tế và chiến lược trong một trật tự thế giới ngày càng đa cực.
| Thượng đỉnh Mỹ-Trung: Tổng thống Trump ca ngợi gọi Chủ tịch Tập Cận Bình là 'nhà lãnh đạo tuyệt vời', Bắc Kinh muốn năm 2026 thành mốc lịch sử Ngày 14/5, trong cuộc gặp với Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình tại Đại lễ đường Nhân dân ở Bắc Kinh, Tổng thống Mỹ ... |
| Tổng thống Trump đến Trung Quốc, nhưng đây mới là điều thu hút công chúng Bắc Kinh hôm nay Hàng trăm người dân Bắc Kinh cùng nhiều nhiếp ảnh gia chuyên nghiệp đã tập trung tại các vị trí thuận lợi gần sân bay ... |
| Vì sao Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình mời Tổng thống Mỹ Donald Trump thăm đền Thiên Đàn? Chuyến thăm đền Thiên Đàn của Tổng thống Mỹ Donald Trump tại Bắc Kinh, Trung Quốc, ngày 14/5 không đơn thuần là một hoạt động ... |
| Liệu Hội nghị thượng đỉnh Mỹ-Trung có mở ra cơ hội hợp tác về an toàn AI? Theo CNBC, Trung Quốc đang tích cực đón nhận trí tuệ nhân tạo (AI), trong khi Mỹ lo ngại nhiều hơn về những tác động ... |
| Hội nghị thượng đỉnh Mỹ-Trung Quốc: Kỳ vọng ổn định và cạnh tranh chiến lược Hội nghị thượng đỉnh giữa Tổng thống Mỹ Donald Trump và Tổng Bí thư, Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình sẽ diễn ra tại ... |
