Từ hội nhóm 'con ghét bố mẹ': Cần nhiều chương trình hướng dẫn kỹ năng làm 'cha mẹ số'

Nhóm công khai “con ghét bố mẹ” trên mạng xã hội thu hút hàng trăm nghìn thành viên tham gia. (Ảnh chụp màn hình)

Từ hội nhóm “con ghét bố mẹ”

Từ khoảng 40.000 thành viên ngày 28/9, hội nhóm Facebook có tên “con ghét bố mẹ” tăng lên gần 200.000 thành viên vào sáng 30/9 và tiếp tục có xu hướng gia tăng. Đằng sau tốc độ tăng thành viên đáng chú ý ấy không chỉ là một hiện tượng mạng xã hội, mà còn là một câu hỏi đáng suy nghĩ về khoảng cách giữa cha mẹ và con cái.

Điều khiến nhiều người lớn giật mình có lẽ không chỉ là cái tên “con ghét bố mẹ”, mà là câu hỏi: Vì sao nhiều đứa trẻ cần tìm đến một không gian trên mạng để nói ra những điều chúng khó nói trong chính gia đình mình?

Chia sẻ với Báo Thế giới và Việt Nam, PGS. TS. Chu Cẩm Thơ, Phó Tổng Thư ký Hội Khoa học Tâm lý - Giáo dục Việt Nam cho rằng, ở lứa tuổi học sinh, các em đang trong giai đoạn khẳng định cái tôi, hình thành nhân cách và rất khao khát được lắng nghe, công nhận. Khi không tìm được tiếng nói chung tại nhà, việc các em tìm đến không gian mạng để giãi bày là một cơ chế tự bảo vệ tâm lý, các em tìm kiếm sự đồng cảm.

Trong thời đại mà mạng xã hội trở nên quen thuộc, các em dễ dàng lập nhóm, tạo ra không gian để chia sẻ nhu cầu này. Không gian này ít nhất giúp các em thấy mình không đơn độc khi có những người bạn cùng cảnh ngộ động viên, chia sẻ. Đồng thời, do tính chất của mạng xã hội, các em dễ nhầm tưởng “nói với những người xa lạ dễ hơn”. Đây cũng là một rủi ro rất lớn, khi các em dễ rơi vào “vòng xoáy cảm xúc tiêu cực tập thể”, phóng đại mâu thuẫn hoặc nhận được những lời khuyên lệch lạc từ những người chưa đủ độ chín chắn.

“Sự tồn tại của hội nhóm này đến từ một nhu cầu tự nhiên và một thực thể của xã hội hiện đại. Tuy nhiên, chúng ta cần hiểu đúng việc các em tham gia nhóm này không có nghĩa là tất cả các em đều thực sự thù hận cha mẹ, các em tham gia nhóm là bày tỏ nỗi niềm của bản thân. Nhóm này tồn tại là một hiện tượng xã hội, những gì xảy ra ở đó cảnh tỉnh chúng ta về một sự thật, cần người lớn lắng nghe, tôn trọng sự tồn tại, có trách nhiệm điều chỉnh mối quan hệ với trẻ”, PGS. TS. Chu Cẩm Thơ nhấn mạnh.

Với trẻ ở tuổi học sinh, một câu viết trong lúc tức giận có thể là cách giải tỏa cảm xúc; một lời than phiền có thể là mong muốn được người khác hiểu mình. Ở tuổi này, trẻ đang hình thành cái tôi, khẳng định chính kiến và rất cần được lắng nghe, công nhận. Trong khi đó, cha mẹ thường nhìn con từ vị trí của người trưởng thành, mang theo kinh nghiệm sống, trách nhiệm và những kỳ vọng về học tập, tương lai, cách ứng xử. Hai phía đều có lý do của mình nhưng không phải lúc nào cũng tìm được tiếng nói chung.

Thực tế, khi cánh cửa đối thoại trong gia đình khép lại, mạng xã hội trở thành nơi trẻ tìm kiếm sự đồng cảm. Ở đó, các em gặp những người có cùng trải nghiệm, được chia sẻ và có cảm giác rằng mình không đơn độc. Đó là một nhu cầu tâm lý rất tự nhiên nhưng chính không gian ấy cũng tiềm ẩn không ít rủi ro.

Một cảm xúc tiêu cực có thể được cộng hưởng bởi hàng nghìn người cùng tâm trạng. Một mâu thuẫn gia đình vốn có thể giải quyết bằng một cuộc trò chuyện có thể bị đẩy thành sự phẫn nộ tập thể. Trẻ cũng có thể nhận những lời khuyên cực đoan, thiếu trách nhiệm từ những người xa lạ, thậm chí bị lợi dụng sự tổn thương để dẫn dắt hành vi.

Vì vậy, không thể xem nhẹ những hội nhóm như vậy nhưng càng không nên phản ứng bằng cách mắng mỏ, quy chụp hay “dạy đời” trẻ. Điều đáng sợ trong quan hệ cha mẹ - con cái không phải là một lần cãi nhau, mà là ngày đứa trẻ không còn muốn kể bất cứ điều gì cho cha mẹ. Cha mẹ hoàn toàn có quyền không đồng tình với suy nghĩ hay hành vi của con. Trẻ vẫn cần được định hướng về trách nhiệm, giới hạn và những giá trị đúng đắn. Nhưng trước khi sửa một đứa trẻ, người lớn cần hiểu điều gì đang khiến em ấy tổn thương.

“Lắng nghe không phán xét” không có nghĩa là cha mẹ phải đồng ý với mọi điều con nói. Lắng nghe chỉ đơn giản là cho con cơ hội nói hết câu trước khi người lớn đưa ra kết luận. Không ngắt lời, không so sánh với “con nhà người ta”, không nhắc đến những hy sinh của cha mẹ, không biến cuộc trò chuyện thành một bài giảng. Khi cha mẹ có thể đặt cái tôi và kỳ vọng của mình xuống một chút để bước vào vị trí của con, khoảng cách thế hệ sẽ dần được thu hẹp.

“Tuy nhiên, 'phòng' mới là biện pháp hữu hiệu, điều quan trọng là cần nhận thức sâu sắc về giáo dục gia đình, môi trường gia đình cần được cải thiện, cần được vun đắp để tạo ra bầu không khí ấm áp, dưỡng nuôi tinh thần cho trẻ”, bà Chu Cẩm Thơ nhấn mạnh.

PGS. TS. Chu Cẩm Thơ. (Ảnh NVCC)

Cha mẹ cần thấu hiểu tâm lý tuổi mới lớn

Thực tế, gia đình không phải là một cuộc tranh luận để phân định ai đúng, ai sai. Cha mẹ học cách làm cha mẹ, còn con học cách trưởng thành. Cả hai đều phải điều chỉnh mình trong quá trình ấy.

Hiện tượng một hội nhóm tăng thành viên với tốc độ rất nhanh cũng đặt ra trách nhiệm đối với nhà trường, cơ quan quản lý và các nền tảng mạng xã hội. Cần có những giải pháp phù hợp để hạn chế nội dung kích động thù ghét, thao túng tâm lý hoặc dẫn dắt trẻ đến những hành vi nguy hiểm. Các trường học cũng cần có những kênh tư vấn tâm lý đủ gần gũi để học sinh biết rằng khi gặp vấn đề, các em có thể tìm đến một người lớn đáng tin cậy thay vì chỉ tìm kiếm sự trợ giúp từ những người xa lạ trên mạng.

Không thể ngăn trẻ bước vào thế giới mạng bằng những mệnh lệnh đơn giản như “không được lên Facebook”, “không được nói chuyện với người lạ”. Công nghệ đã trở thành một phần đời sống của trẻ. Do vậy, điều người lớn cần làm là giúp các em có năng lực tự bảo vệ mình trong không gian ấy, đồng thời tạo ra một nơi an toàn hơn để các em không phải tìm kiếm sự đồng cảm ở bất cứ đâu, nơi đó chính là gia đình.

Dưới góc nhìn của mình, bà Chu Cẩm Thơ cho rằng, trên không gian mạng sẽ xuất hiện những hội nhóm gây tác động tiêu cực, hoặc sẽ có những hành vi lợi dụng mạng xã hội để thao túng tâm lý, dẫn dắt những hành vi sai trái. Những nhóm như thế này lại rất thu hút các trẻ em, càng nguy hại cho trẻ em.

Các cơ quan quản lý nhà nước về thông tin, truyền thông cần phối hợp chặt chẽ với các nền tảng mạng xã hội để có giải pháp kỹ thuật, kiểm soát các nhóm mang nội dung kích động thù hận gia đình, đồng thời thúc đẩy các không gian tư vấn tâm lý học đường, chuyên gia gỡ rối miễn phí cho thanh thiếu niên.

Cần thêm những chương trình hướng dẫn cha mẹ kỹ năng đồng hành cùng con trong thời đại số, hiểu tâm lý tuổi mới lớn, nhận diện dấu hiệu trẻ đang gặp vấn đề và quan trọng nhất là biết cách trò chuyện. Bởi một căn nhà đầy đủ vật chất chưa chắc đã là một mái nhà mà trẻ cảm thấy an toàn để nói thật lòng mình. Một đứa trẻ có thể được cha mẹ chăm sóc từng bữa ăn, lo từng khoản học phí, nhưng vẫn cô đơn nếu không có ai thực sự lắng nghe.

Trước khi trách những đứa trẻ đã viết những lời khó nghe trên mạng, có lẽ người lớn nên tự hỏi: Đã bao lâu rồi chúng ta chưa thật sự nghe con nói? Đừng chỉ nhìn vào cái tên “con ghét bố mẹ”. Hãy nhìn vào những điều khiến một đứa trẻ phải tìm đến người xa lạ để giãi bày. Bởi điều cần giữ lại sau cùng không phải là một cuộc tranh luận ai đúng, ai sai, mà là sự kết nối giữa cha mẹ và con cái.

Có lẽ, điều mà câu chuyện về hội nhóm “con ghét bố mẹ” để lại không nằm ở con số thành viên tăng lên bao nhiêu, mà ở câu hỏi chúng ta đã làm gì để những đứa trẻ không phải tìm một nơi xa lạ để được lắng nghe. Giáo dục không chỉ là dạy một đứa trẻ nên trở thành người như thế nào, mà còn là học cách bước vào thế giới của trẻ để hiểu những điều em đang nghĩ, đang sợ và đang cần.

Một đứa trẻ biết rằng mình có thể nói thật mà không bị phán xét sẽ ít có nhu cầu tìm kiếm sự đồng cảm trên không gian số. Một người cha, người mẹ biết lắng nghe sẽ không chỉ nuôi con lớn lên, mà còn trao cho con cảm giác được thuộc về. Và một gia đình biết đối thoại sẽ là “lá chắn” đầu tiên giúp trẻ bước vào thế giới số mà không dễ dàng bị cuốn theo những cảm xúc tiêu cực.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm: Giáo dục phải đáp ứng tốt hơn yêu cầu ‘đức - trí - thể - mỹ’ Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh yêu cầu bảo đảm các điều kiện thiết yếu cho giáo dục, trước hết thực ...