Từ tiết kiệm năng lượng đến động lực tăng trưởng kinh tế (Kỳ V): Tạo dư địa tăng trưởng trong kỷ nguyên mới

Tuyến cao tốc Cam Lâm - Vĩnh Hảo chạy ngang khu vực đặt điện gió, điện mặt trời tại tỉnh Khánh Hoà. (Nguồn: Tuổi trẻ)

Để đáp ứng yêu cầu phát triển nhanh trong những năm tới, Việt Nam sẽ cần một lượng năng lượng rất lớn. Như đã đề cập ở kỳ II, Nghị quyết 70-NQ/TW ngày 20/8/2025 của Bộ Chính trị về bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045 xác định phát triển năng lượng phải đi trước một bước, đáp ứng yêu cầu tăng trưởng liên tục trên 10% trong giai đoạn tới.

Nghị quyết đặt mục tiêu đến năm 2030 tổng cung năng lượng sơ cấp khoảng 150-170 triệu tấn dầu quy đổi, tổng công suất các nguồn điện khoảng 183-236 GW và tổng sản lượng điện khoảng 560-624 tỷ kWh.

Yêu cầu tất yếu trong hội nhập

Song hành với việc phát triển nguồn cung, Nghị quyết 70-NQ/TW cũng đặt trọng tâm vào vấn đề sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả.

Theo đó, đến năm 2030, tỷ lệ tiết kiệm năng lượng trên tổng tiêu thụ năng lượng cuối cùng so với kịch bản phát triển bình thường được đặt mục tiêu khoảng 8-10%; đồng thời giảm phát thải khí nhà kính từ hoạt động năng lượng khoảng 15-35% so với kịch bản phát triển bình thường.

More from WVR
Từ tiết kiệm năng lượng đến động lực tăng trưởng kinh tế (Kỳ IV): Việt Nam gỡ nút thắt, khơi thông nguồn lực

Trong Chương trình quốc gia về sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả giai đoạn 2019-2030 (VNEEP3), Việt Nam cũng đặt mục tiêu tiết kiệm từ 8-10% tổng tiêu thụ năng lượng toàn quốc trong cả giai đoạn.

Những mục tiêu nói trên cho thấy, trong điều kiện nhu cầu năng lượng tiếp tục tăng, mỗi đơn vị năng lượng được tiết kiệm đồng nghĩa với việc giảm bớt nhu cầu phải cung cấp thêm năng lượng cho nền kinh tế. Nói cách khác, tiết kiệm năng lượng cũng là một cách tạo thêm “nguồn cung” cho tăng trưởng.

Với tốc độ tăng trưởng Tổng sản phẩm quốc nội (GDP) 6 tháng đầu năm 2026 đạt 8,18%, riêng quý II/2026 tăng 8,39%, nhu cầu điện và năng lượng tiếp tục duy trì ở mức cao. Lũy kế 7 tháng đầu năm 2026, sản lượng điện sản xuất và nhập khẩu toàn hệ thống đạt hơn 203,3 tỷ kWh, tăng khoảng 9,3% so với cùng kỳ năm trước. Do đó, áp lực bảo đảm nguồn cung ứng là bài toán dài hạn của đất nước trong chặng đường sắp tới.

Như Thứ trưởng Bộ Công Thương Phan Thị Thắng từng nhận định, an ninh năng lượng quốc gia là một trong những trụ cột quan trọng bảo đảm ổn định kinh tế vĩ mô, phát triển bền vững đất nước, gắn chặt với an ninh quốc gia, quốc phòng và đời sống nhân dân.

Thời gian qua, ngành Công Thương đã và đang tập trung triển khai đồng bộ nhiều giải pháp trong lĩnh vực năng lượng như phát triển đa dạng các nguồn năng lượng, kết hợp hài hòa giữa năng lượng truyền thống và năng lượng tái tạo; nâng cao hiệu quả khai thác, sử dụng năng lượng hóa thạch (than, dầu) trong nước; thúc đẩy phát triển các dạng năng lượng mới, đẩy mạnh sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả.

Bộ cũng đẩy nhanh tiến độ hoàn thiện thể chế, chính sách để phát triển thị trường năng lượng cạnh tranh, minh bạch nhằm thu hút mạnh mẽ các nguồn lực xã hội tham gia đầu tư phát triển năng lượng (xây dựng Luật Điện lực sửa đổi, Luật Dầu khí sửa đổi...).

Trong điều kiện nhu cầu năng lượng tiếp tục tăng, mỗi đơn vị năng lượng được tiết kiệm đồng nghĩa với việc giảm bớt nhu cầu phải cung cấp thêm năng lượng cho nền kinh tế. (Nguồn: EVN)

Trong khi đó, ông Đặng Hải Dũng, Phó Cục trưởng Cục Đổi mới sáng tạo, Chuyển đổi xanh và Khuyến công (Bộ Công Thương) khẳng định: “Tiết kiệm năng lượng hiện không còn là lựa chọn mà đã trở thành yêu cầu tất yếu trong quá trình hội nhập”.

Ông Dũng phân tích, nếu Luật Sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả năm 2010 chủ yếu mang tính khuyến khích, vận động, thì luật sửa đổi được Quốc hội thông qua năm 2025 đã tăng cường các công cụ quản lý, giám sát việc sử dụng năng lượng trong sản xuất, kinh doanh và tiêu dùng.

Thời gian tới, các cơ quan, doanh nghiệp sẽ phải xây dựng kế hoạch sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả gắn với chỉ tiêu, KPI (chỉ số đánh giá hiệu quả thực hiện công việc) cụ thể về mức tiêu hao năng lượng.

Bộ Công Thương đang thúc đẩy kiểm toán năng lượng, xây dựng mạng lưới chuyên gia tư vấn, hỗ trợ doanh nghiệp nhận diện tiềm năng tiết kiệm năng lượng và tiếp cận giải pháp công nghệ mới. Quỹ sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả đang được xây dựng nhằm hỗ trợ doanh nghiệp đổi mới công nghệ.

Để tiết kiệm năng lượng thành địa tăng trưởng trong kỷ nguyên mới

Sau nhiều năm hình thành Chiến lược quốc gia về sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả, Việt Nam đang bước sang một giai đoạn mới, đó là biến chiến lược thành các bộ công cụ thực thi cho từng ngành, từng doanh nghiệp và từng cơ sở sản xuất.

Việc triển khai không nhất thiết phải bắt đầu từ những dự án quy mô lớn, mà có thể lựa chọn các giải pháp mang lại hiệu quả ngay để tạo niềm tin, sau đó từng bước mở rộng.

Điều quan trọng hơn là thay đổi cách nhìn về tiết kiệm năng lượng. Nếu chỉ được xem là một nhiệm vụ nhằm cắt giảm chi phí, hiệu quả năng lượng sẽ khó tạo ra những thay đổi đủ lớn. Nhưng khi được đặt trong bài toán nâng cao năng suất, tiết kiệm năng lượng có thể trở thành một phần của chiến lược tăng trưởng, bởi mỗi đơn vị năng lượng được sử dụng hiệu quả hơn cũng đồng nghĩa với việc doanh nghiệp có thể tạo ra nhiều giá trị hơn với cùng một nguồn lực.

Ở quy mô nền kinh tế, ý nghĩa này càng rõ nét. Khi nhu cầu năng lượng tiếp tục tăng cùng quá trình công nghiệp hóa và mục tiêu tăng trưởng cao, việc giảm cường độ năng lượng của nền kinh tế sẽ giúp giảm áp lực lên nguồn cung, hạn chế nhu cầu đầu tư bổ sung và giải phóng nguồn lực cho những lĩnh vực có giá trị gia tăng cao hơn.

Nghị quyết 70-NQ/TW đặt mục tiêu sử dụng năng lượng tiết kiệm, hiệu quả được gắn với yêu cầu nâng cao năng suất, hiệu quả và đổi mới mô hình tăng trưởng. (Nguồn: Bộ Công Thương)

Ông Nguyễn Anh Tuấn, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Năng lượng Việt Nam nhận định, mục tiêu của sử dụng năng lượng hiệu quả không phải là cắt giảm sản xuất hay hạn chế tăng trưởng, mà là tạo ra nhiều giá trị kinh tế hơn từ mỗi đơn vị năng lượng được sử dụng.

Trong bối cảnh nhu cầu năng lượng tiếp tục gia tăng cùng quá trình công nghiệp hóa, chỉ cần nâng cao hiệu quả sử dụng năng lượng thêm vài phần trăm cũng có thể mang lại những giá trị kinh tế rất đáng kể cho doanh nghiệp và toàn bộ nền kinh tế.

Còn ông Nguyễn Đình Hiệp, Chủ tịch Hội Khoa học công nghệ sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả Việt Nam (VECEA) thì cho hay, nhiều nghiên cứu cho thấy chi phí tạo ra hiệu quả tương đương 1 MW công suất thông qua các giải pháp tiết kiệm năng lượng chỉ bằng khoảng một phần tư so với đầu tư xây dựng mới 1 MW nguồn phát điện.

Điều này lý giải vì sao nhiều quốc gia hiện coi hiệu quả năng lượng là nguồn năng lượng rẻ nhất và sạch nhất, còn Cơ quan Năng lượng quốc tế (IEA) gọi hiệu quả năng lượng là “First Fuel” - nguồn năng lượng đầu tiên.

“Thay vì phải đầu tư thêm nhà máy điện, lưới điện và nhiên liệu đầu vào, một phần nhu cầu năng lượng có thể được đáp ứng thông qua việc giảm lượng năng lượng bị lãng phí trong quá trình sản xuất và tiêu dùng”, ông Nguyễn Đình Hiệp giải thích.

Đây cũng chính là một phần dư địa để nâng năng suất của nền kinh tế. Khi doanh nghiệp giảm được lượng năng lượng cần thiết để tạo ra một đơn vị sản phẩm, chi phí đầu vào được tiết giảm, nguồn lực được giải phóng và khả năng tái đầu tư cho công nghệ, máy móc, nhân lực được mở rộng.

Ở quy mô nền kinh tế, khi cường độ năng lượng giảm, cùng một lượng nguồn lực có thể tạo ra nhiều giá trị hơn.

Tiết kiệm năng lượng, vì thế, không chỉ là bài toán giảm tiêu thụ, mà sâu xa hơn là nâng hiệu quả sử dụng nguồn lực - một yếu tố cốt lõi của năng suất và năng lực cạnh tranh.

Những vấn đề trên cũng được đặt ra trong Nghị quyết 70-NQ/TW, khi sử dụng năng lượng tiết kiệm, hiệu quả được gắn với yêu cầu nâng cao năng suất, hiệu quả và đổi mới mô hình tăng trưởng. Mục tiêu tiết kiệm khoảng 8-10% tổng tiêu thụ năng lượng cuối cùng vào năm 2030 vì vậy không chỉ mang ý nghĩa về an ninh năng lượng hay giảm phát thải, mà còn mở ra một không gian mới để nền kinh tế tối ưu hóa các nguồn lực đầu vào.

Trong kỷ nguyên mới, tăng trưởng sẽ không chỉ được tạo ra bằng cách huy động thêm nguồn lực, mà ngày càng phụ thuộc vào khả năng sử dụng hiệu quả hơn những nguồn lực đang có. Khi mỗi đơn vị năng lượng tạo ra nhiều giá trị hơn, tiết kiệm năng lượng sẽ không còn là câu chuyện “dùng ít đi”, mà trở thành cách để nền kinh tế tăng trưởng hiệu quả hơn, cạnh tranh hơn và bền vững hơn.

=>> Xem lại toàn bộ loạt bài “Từ tiết kiệm năng lượng đến động lực tăng trưởng kinh tế” tại đây.

Đổi mới tư duy và chính sách phát triển, đưa kinh tế số thành động lực tăng trưởng trong kỷ nguyên mới Để kinh tế số chiếm tối thiểu 30% GDP vào năm 2030 theo Nghị quyết 57-NQ/TW, các chuyên gia cho rằng, Việt Nam cần tháo ...

Từ tiết kiệm năng lượng đến động lực tăng trưởng kinh tế (kỳ I): 'Lá chắn' bảo vệ doanh nghiệp Khi doanh nghiệp xác định đích đến là sử dụng năng lượng hiệu quả để tạo ra nhiều giá trị hơn thì mỗi kilowatt giờ ...

Từ tiết kiệm năng lượng đến động lực tăng trưởng kinh tế (kỳ II): ‘Đòn bẩy’ cho nền kinh tế xanh Sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả là một trong những giải pháp quan trọng nhất để bảo đảm an ninh năng lượng ...

Từ tiết kiệm năng lượng đến động lực tăng trưởng kinh tế (kỳ III): Kinh nghiệm của quốc tế Nhu cầu năng lượng ngày càng tăng đang buộc nhiều nền kinh tế phải mở rộng cách nhìn về nguồn lực năng lượng: Không chỉ ...

Từ tiết kiệm năng lượng đến động lực tăng trưởng kinh tế (Kỳ IV): Việt Nam gỡ nút thắt, khơi thông nguồn lực Khi doanh nghiệp ngày càng có động lực tiết kiệm năng lượng, định hướng chiến lược và mục tiêu quốc gia đã được xác lập, ...