Tuyển sinh đại học 2026: Đừng chọn ngành chỉ vì số đông...

Mỗi mùa tuyển sinh đại học, câu hỏi được nhắc đến nhiều nhất vẫn là: “Bao nhiêu điểm thì đỗ?”, “Ngành nào đang hot?”, “Trường nào dễ xin việc?”. Không khó để bắt gặp những cuộc trò chuyện xoay quanh điểm chuẩn, bảng xếp hạng hay mức lương sau khi ra trường. Thế nhưng, giữa “ma trận” thông tin ấy, điều quan trọng nhất là người học thực sự muốn gì và phù hợp với điều gì?

Phát biểu khai mạc Ngày hội lựa chọn nguyện vọng xét tuyển đại học, cao đẳng năm 2026 tại Hà Nội, GS.TS Nguyễn Tiến Thảo, Vụ trưởng Vụ Giáo dục đại học (Bộ Giáo dục và Đào tạo) đã nhấn mạnh một thông điệp rất đáng suy ngẫm: “Sau kỳ thi tốt nghiệp THPT, điều quan trọng với thí sinh không chỉ là điểm số, tổ hợp xét tuyển hay xác suất trúng tuyển, mà là lựa chọn con đường phù hợp với năng lực, đam mê và khát vọng của bản thân”.

Tuyển sinh đại học 2026: Đừng chọn ngành theo đám đông...

Thí sinh cần hiểu mình để lựa chọn ngành phù hợp với bản thân. (Ảnh: Thu Trang)

Đó có lẽ là điều nhiều học sinh cần nghe nhất vào thời điểm này. Trong nhiều năm, điểm số vẫn được xem như thước đo quan trọng của thành công. Một số em mang áp lực phải vào bằng được trường tốp đầu để “xứng đáng” với số điểm mình đạt được. Có em chọn ngành chỉ vì bạn bè cùng đăng ký, vì bố mẹ mong muốn, hay đơn giản vì sợ người khác đánh giá nếu không học những ngành được cho là “danh giá”. Nhưng điểm số chỉ phản ánh kết quả của một kỳ thi, không phản ánh năng lực một con người.

Bởi như GS.TS Nguyễn Tiến Thảo đã chia sẻ: “Điểm số có thể mở ra một cánh cửa nhưng không thể thay các em đi hết chặng đường. Cánh cửa đại học có thể mở bằng điểm thi nhưng để bước tiếp, người học cần rất nhiều điều khác. Đó là sự kiên trì, khả năng học hỏi, tinh thần thích nghi và trên hết là động lực đến từ chính sự yêu thích của bản thân. Một người bước vào ngành học không phù hợp sẽ khó duy trì nhiệt huyết trong suốt bốn hay năm năm đại học, càng khó tạo ra giá trị trong công việc sau này”.

“Chọn nguyện vọng đại học không chỉ là chọn một ngôi trường để theo học trong vài năm. Thực tế, đó là chọn cách mình sẽ học tập và cống hiến trong những năm tháng phía trước. Bởi không có ngành nào là tốt nhất, thời thượng nhất, hót nhất mà chỉ có ngành phù hợp nhất với mỗi con người”.

Bởi vậy, trước khi cân nhắc mức điểm chuẩn, có lẽ mỗi học sinh cần dành thời gian trả lời những câu hỏi mình muốn trở thành ai, muốn làm gì và sẽ đóng góp gì cho gia đình, cộng đồng, đất nước”.

Đó là những câu hỏi không có đáp án chung nhưng lại là nền tảng để mỗi người tìm được hướng đi của riêng mình.

Thị trường việc làm đang thay đổi nhanh hơn bao giờ hết. Những ngành nghề từng rất ổn định có thể thay đổi chỉ sau vài năm. Nhiều công việc mới xuất hiện cùng với sự phát triển của trí tuệ nhân tạo, khoa học dữ liệu, bán dẫn, robot, năng lượng mới, điện hạt nhân hay đường sắt tốc độ cao. Điều đó cũng đồng nghĩa, việc lựa chọn ngành học hôm nay không thể chỉ dựa trên xu hướng nhất thời.

Các chuyên gia đã cảnh báo, nhiều nghề sẽ được trí tuệ nhân tạo (AI) thay thế một phần, đồng thời cũng xuất hiện nhiều ngành nghề mới. Cơ hội sẽ thuộc về những người biết học tập liên tục, thích nghi và kết hợp công nghệ với tư duy nhân văn. Thông điệp ấy cho thấy giá trị cốt lõi của người học trong tương lai không nằm ở việc chọn được ngành “hot”, mà ở khả năng không ngừng học hỏi để thích ứng với những thay đổi của xã hội.

Bởi vậy, câu hỏi lớn của mùa tuyển sinh năm nay không chỉ là đỗ trường nào mà là chọn con đường phù hợp để phát triển năng lực bản thân và tạo giá trị cho xã hội. Đó là một góc nhìn rất khác so với tâm lý chạy theo điểm chuẩn vốn đã tồn tại nhiều năm.

“Sự đồng hành không phải là quyết định thay mà là cùng con tìm hiểu, cùng con phân tích và trao cho con quyền chịu trách nhiệm với lựa chọn của bản thân”.

Một ngành học chỉ thực sự có ý nghĩa khi nó giúp người học thể hiện và phát triển năng lực, đam mê cũng như đáp ứng nhu cầu phát triển của xã hội. Không có ngành nào phù hợp với tất cả mọi người, cũng không có công việc nào bảo đảm thành công nếu người theo đuổi không tìm thấy sự gắn bó lâu dài và niềm yêu thích.

Chính vì thế, thí sinh cần tìm hiểu kỹ chương trình đào tạo, môi trường học tập, cơ hội nghiên cứu, thực hành và việc làm trước khi quyết định. Đây không chỉ dành cho học sinh mà còn là lời nhắc đối với cả gia đình.

Trong thực tế, không ít học sinh vẫn chịu ảnh hưởng rất lớn từ kỳ vọng của cha mẹ. Có những lựa chọn xuất phát từ tình yêu thương nhưng lại vô tình trở thành áp lực. Trong khi đó, người sẽ học tập, làm việc và gắn bó với ngành nghề ấy nhiều năm sau vẫn là chính các em.

Vì vậy, điều quan trọng là cha mẹ cần đồng hành cùng con thay vì áp đặt, kỳ vọng nhưng không tạo áp lực, để các em được lắng nghe, được tôn trọng và trưởng thành từ chính lựa chọn của mình. Sự đồng hành không phải là quyết định thay mà là cùng con tìm hiểu, cùng con phân tích và trao cho con quyền chịu trách nhiệm với lựa chọn của bản thân. Điều quan trọng nhất là mỗi người hiểu mình trước khi chọn nghề.

Một quyết định đúng có thể giúp bản thân học tập với niềm hứng thú, làm việc bằng sự say mê và trưởng thành mỗi ngày. Chọn nguyện vọng đại học không chỉ là chọn một ngôi trường để theo học trong vài năm. Thực tế, đó là chọn cách mình sẽ học tập và cống hiến trong những năm tháng phía trước. Bởi không có ngành nào là tốt nhất, thời thượng nhất mà chỉ có ngành phù hợp nhất với mỗi con người.