Vấn đề con người trong xây dựng Tầm nhìn Cộng đồng ASEAN đến năm 2045 (kỳ 1)

PGS.TS. DƯƠNG VĂN HUY* - ThS. VŨ MẠNH HÙNG**
Lần đầu tiên trong lịch sử ASEAN đã đưa ra một tầm nhìn dài hạn dài hạn nhất cho tương lai phát triển của khối - Tầm nhìn Cộng đồng ASEAN đến năm 2045.
Theo dõi Baoquocte.vn trên

Trong Hội nghị cấp cao ASEAN lần thứ 43 (từ ngày 5-7/9/2023), ASEAN đã công bố văn kiện quan trọng đó là Tuyên bố Hòa hợp ASEAN IV. Đây là sáng kiến của Chủ tịch ASEAN Indonesia năm 2023, đóng vai trò là nền tảng cho Tầm nhìn Cộng đồng ASEAN năm 2045, giúp củng cố ASEAN để giải quyết các thách thức khác nhau trong tương lai. Đây là lần đầu tiên ASEAN có một tầm nhìn mang tính chiến lược dài hạn. Cho dù tương lai phải đối diện với những thách thức to lớn nhưng ASEAN vẫn cần bám sát tinh thần cốt lõi “lấy người dân làm trung tâm, mục tiêu, động lực” của tiến trình xây dựng Cộng đồng ASEAN đến năm 2045.

Sáng 5/9, tại Jakarta, Indonesia, Thủ tướng Phạm Minh Chính và Trưởng đoàn các nước ASEAN tham dự Lễ khai mạc và Phiên toàn thể Cấp cao ASEAN-43. (Ảnh: Anh Sơn)
Tuyên bố Hòa hợp ASEAN IV được xem là thành tựu chính của Hội nghị cấp cao ASEAN 43 tại Jakarta, Indonesia. (Ảnh: Anh Sơn)

Nỗ lực hoạch định tương lai

Từ khi ASEAN được thành lập, Tuyên bố Bangkok đã khẳng định các mục tiêu chính của khối là “thúc đẩy hòa bình và ổn định khu vực thông qua việc tôn trọng công lý và pháp quyền” và “thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, tiến bộ xã hội và phát triển văn hóa trong khu vực thông qua nỗ lực chung”. Liệu ASEAN có hoàn thành được những mục tiêu này hay không còn tùy thuộc vào nhận thức và năng lực hành động của khối. Trong bối cảnh cạnh tranh ngày càng khốc liệt giữa các siêu cường hiện nay, việc chuẩn bị sẵn sàng để đối phó với những hậu quả bất ngờ và không lường trước sẽ là ưu tiên hàng đầu của các nhà lãnh đạo ASEAN. ASEAN vẫn là một chiếc cốc đã “nửa đầy” chứ không phải một chiếc cốc “nửa vơi”, đó là ý tưởng đầu tiên mà Lực lượng đặc nhiệm cấp cao về Tầm nhìn Cộng đồng ASEAN sau năm 2025, đang cố gắng thực hiện.

Nhìn lại, ASEAN đã đi được một chặng đường dài trong việc hoạch định cho tương lai. Trước khi các nhà lãnh đạo ASEAN thống nhất thành lập nhóm đặc nhiệm chuẩn bị cho tầm nhìn xa hơn 2025, khối đã có Tầm nhìn ASEAN 2020, được thống nhất từ năm 1997 với mục tiêu “ASEAN là một khối hòa hợp của các quốc gia Đông Nam Á, hướng ngoại, sống trong hòa bình, ổn định và thịnh vượng, gắn kết với nhau trong quan hệ đối tác phát triển năng động và một cộng đồng xã hội quan tâm”.

Trong 23 năm qua, ba cột mốc quan trọng đã được hoàn thành. Năm 2003, tại Hội nghị cấp cao Bali, Thỏa thuận Bali II quy định, Cộng đồng ASEAN được thành lập bao gồm ba lĩnh vực hợp tác - chính trị và an ninh, kinh tế và văn hóa xã hội. Để tiến xa hơn, ASEAN đã nhất trí vào năm 2007 về việc thiết lập khuôn khổ pháp lý và thể chế cho ASEAN. Kết quả là Hiến chương ASEAN được thi hành từ tháng 12/2008. Năm 2015, các nhà lãnh đạo ASEAN nhận thấy Cộng đồng ASEAN là “gắn kết về chính trị, hội nhập kinh tế và có trách nhiệm xã hội” để đối mặt với những thách thức và cơ hội trong tương lai. Với vị thế và ảnh hưởng quốc tế ngày càng tăng của nhóm, tầm nhìn của ASEAN vào năm 2025 là phát huy vai trò trung tâm của ASEAN để bảo đảm cộng đồng sẽ duy trì hòa bình, ổn định, sôi động, kiên cường và bền vững.

Quan trọng và kiên cường hơn

Vấn đề đặt ra là ASEAN sẽ định hình như thế nào vào năm 2045. Nhóm đặc nhiệm cấp cao về Tầm nhìn Cộng đồng ASEAN sau năm 2025 (HLTF-ACV) được thành lập vào năm 2022, có thời gian đến tháng 12/2025 để đưa ra tầm nhìn. HLTF-ACV gồm 20 thành viên (mỗi quốc gia có hai thành viên) được giao trách nhiệm cụ thể để xây dựng tầm nhìn sau năm 2025 cho Cộng đồng ASEAN.

Liên quan đến nội dung tương lai của Tầm nhìn Cộng đồng ASEAN sau năm 2045, kỳ họp lần thứ 7 cũng thảo luận những xu hướng quan trọng sẽ ảnh hưởng đến sự phát triển của Cộng đồng ASEAN trong 20 năm tới. Những xu hướng này bao gồm địa chính trị, an ninh lương thực, khủng hoảng năng lượng, chuyển đổi kỹ thuật số, trí tuệ nhân tạo và đại dịch, cùng nhiều xu hướng khác. Theo đó, Tầm nhìn của Cộng đồng ASEAN sau năm 2025 sẽ được kéo dài thêm 10 năm từ 2035 đến 2045. Tổng thư ký ASEAN Kao Kim Hourn công bố tầm nhìn 20 năm (với đánh giá giữa kỳ vào năm 2035) tại Bangkok vào tháng 3/2023. HLTF-ACV đã đưa ra quyết định trên tại cuộc họp lần thứ 7 tổ chức tại Belitung, Indonesia, từ ngày 19-20/3/2023.

Điều này đánh dấu lần đầu tiên tổ chức 56 tuổi này đưa ra một tầm nhìn dài hạn khác thường vào thời điểm quan trọng của tình trạng hỗn loạn địa chính trị và địa kinh tế toàn cầu. Các nước ASEAN đã nhấn mạnh rằng năm 2045 sẽ là thời điểm mới để tìm ra cách làm cho ASEAN trở nên quan trọng và kiên cường hơn. Từ nay đến năm 2025, lực lượng đặc nhiệm sẽ phải tìm câu trả lời làm thế nào để phát triển Tầm nhìn không chỉ bảo đảm vai trò của ASEAN trong bối cảnh địa chính trị trong 20 năm tới mà còn bảo đảm khả năng phục hồi trong nước và quốc tế của ASEAN vào thời điểm khối này sẵn sàng trở thành cường quốc kinh tế lớn thứ tư thế giới sau Trung Quốc, Mỹ và Nhật Bản hay Ấn Độ hay không?

Cộng đồng ASEAN. (Nguồn: ERIA)
Tầm nhìn ASEAN năm 2045 có thể bao gồm những thách thức liên thế hệ mới mà các thế hệ khác nhau sẽ phải liên tục giải quyết trong cộng đồng ASEAN. (Nguồn: ERIA)

Nhiều việc cần phải làm

Tuy nhiên, còn rất nhiều việc cần phải làm để bảo đảm rằng Tầm nhìn Cộng đồng ASEAN sau năm 2025 mới, hiện có hiệu lực đến năm 2045, phù hợp với nguyện vọng chung của khoảng 672 công dân ASEAN. Sẽ có đánh giá giữa kỳ về tầm nhìn của 10 năm đầu tiên vào năm 2035. Lực lượng đặc nhiệm đã đệ trình danh sách các yếu tố cốt lõi của Tầm nhìn sau năm 2025 của Cộng đồng ASEAN lên các nhà lãnh đạo ASEAN. Trong ba năm tới, Tầm nhìn ASEAN vào năm 2045 sẽ được xây dựng và hoàn thiện. Các nhà lãnh đạo ASEAN cũng khuyến nghị các nhà soạn thảo cần cân bằng giữa chủ nghĩa thực dụng và tham vọng để ASEAN ổn định, tiến bộ và giữ đúng bản sắc của mình.

Những xu hướng lớn được Nhóm đặc trách cấp cao đề cập bao gồm: hiệu ứng dây chuyền từ những thay đổi địa chính trị, khủng hoảng năng lượng và an ninh lương thực; trí tuệ nhân tạo, chuyển đổi số và an ninh mạng. Ngoài ra, thế giới sẽ tiếp tục đối mặt với những thách thức do đại dịch và thiên tai gây ra. Tầm nhìn ASEAN năm 2045 có thể bao gồm những thách thức liên thế hệ mới mà các thế hệ khác nhau sẽ phải liên tục giải quyết trong cộng đồng ASEAN.

Để phù hợp trong thế giới tương lai phân cực hơn, ASEAN phải cùng nhau hành động và củng cố vai trò trung tâm của khối để duy trì vai trò chủ chốt toàn cầu. Cho đến nay, một số từ khóa đã xuất hiện trong dự thảo Tầm nhìn ASEAN, trong đó sẽ bao gồm các ưu tiên của ASEAN - Tầm nhìn của ASEAN về Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương, sự cạnh tranh lớn ở Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương, gián đoạn kỹ thuật số, trí tuệ nhân tạo...

(còn tiếp)


* Viện Nghiên cứu Đông Nam Á

** Học viện An ninh nhân dân

ASEAN với vấn đề an ninh con người

ASEAN với vấn đề an ninh con người

Trong những năm gần đây, vấn đề an ninh con người đã trở thành một trong vấn đề trọng tâm của ASEAN bởi tinh thần ...

ASEAN chuẩn bị cho tầm nhìn dài hạn đến năm 2045

ASEAN chuẩn bị cho tầm nhìn dài hạn đến năm 2045

Phát biểu họp báo kết thúc Hội nghị Bộ trưởng Ngoại giao ASEAN (AMM) lần thứ 56 và các Hội nghị liên quan vào ngày ...

Đổi mới sáng tạo là vấn đề sống còn

Đổi mới sáng tạo là vấn đề sống còn

Hệ sinh thái khởi nghiệp đổi mới sáng tạo của Việt Nam được đánh giá ở vị trí 54 trên thế giới, thứ 12 khu ...

Tôn vinh nhà khoa học nữ ASEAN nỗ lực giải quyết vấn đề biến đổi khí hậu

Tôn vinh nhà khoa học nữ ASEAN nỗ lực giải quyết vấn đề biến đổi khí hậu

Giải thưởng ASEAN-Mỹ dành cho các nhà khoa học nữ năm 2023 tôn vinh các nhà khoa học đến từ Thái Lan, Philippines, Singapore và ...

Bộ quy tắc về AI của ASEAN và EU: Vấn đề chung, tiếp cận riêng

Bộ quy tắc về AI của ASEAN và EU: Vấn đề chung, tiếp cận riêng

Các nước Đông Nam Á đang áp dụng cách tiếp cận riêng về quy định trí tuệ nhân tạo (AI), trong bối cảnh Liên minh ...

Bài viết cùng chủ đề

Góc nhìn Nhân quyền

Đọc thêm

Giá vàng hôm nay 19/11/2026 rớt thảm, thủng đáy hơn một năm, cơ hội gom hàng hay nên thận trọng?

Giá vàng hôm nay 19/11/2026 rớt thảm, thủng đáy hơn một năm, cơ hội gom hàng hay nên thận trọng?

Giá vàng hôm nay 19/11/2026 trên thị trường thế giới ghi nhận chạm mức thấp nhất trong hơn một năm.
Việt Nam mở rộng hợp tác quốc tế trong lĩnh vực pháp luật và hòa giải

Việt Nam mở rộng hợp tác quốc tế trong lĩnh vực pháp luật và hòa giải

Việt Nam ký Công ước thành lập Tổ chức quốc tế về trung gian (IOMed), mở rộng cơ hội hợp tác trong lĩnh vực pháp lý và giải quyết tranh ...
Mỗi năm Việt Nam có khoảng 103.000 người tử vong do các bệnh liên quan đến sử dụng thuốc lá

Mỗi năm Việt Nam có khoảng 103.000 người tử vong do các bệnh liên quan đến sử dụng thuốc lá

Thông tin được đưa ra tại Hội thảo cung cấp thông tin về phòng, chống tác hại thuốc lá ngày 17/11 tại Hà Nội.
Vinh danh 30 tài năng trẻ trong cuộc đua làm chủ công nghệ chiến lược

Vinh danh 30 tài năng trẻ trong cuộc đua làm chủ công nghệ chiến lược

Các gương mặt được trao Giải thưởng Khoa học công nghệ Quả Cầu Vàng và Giải thưởng Nữ sinh Khoa học công nghệ Việt Nam năm 2026 hoạt động trong ...
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm gặp Tổng thống Nga Vladimir Putin

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm gặp Tổng thống Nga Vladimir Putin

Bên lề Tuần lễ cấp cao Diễn đàn Hợp tác Kinh tế châu Á-Thái Bình Dương (APEC) năm 2026, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã có cuộc ...
Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn dự và phát biểu tại
Phiên toàn thể AIPA-47

Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn dự và phát biểu tại Phiên toàn thể AIPA-47

Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn đã dự và có bài phát biểu quan trọng tại Phiên toàn thể thứ nhất trong khuôn khổ Đại hội đồng liên Nghị ...
Năm nước châu Âu bắt tay Rwanda lập trung tâm hồi hương đầu tiên ngoài lục địa

Năm nước châu Âu bắt tay Rwanda lập trung tâm hồi hương đầu tiên ngoài lục địa

Năm quốc gia châu Âu và Rwanda đang xúc tiến mô hình trung tâm hồi hương mới, hướng tới chuyển người xin tị nạn bị từ chối từ năm 2027.
Bốn nước thúc giục Israel mở đường viện trợ giữa khủng hoảng mưa lũ ở Gaza

Bốn nước thúc giục Israel mở đường viện trợ giữa khủng hoảng mưa lũ ở Gaza

Australia, Canada, Italy và Anh kêu gọi Israel khẩn trương mở đường viện trợ vào Gaza, khi mưa lũ khiến hàng chục nghìn lều bạt hư hại trước mùa Đông.
Phê duyệt Đề án giáo dục quyền con người trong kỷ nguyên phát triển mới của dân tộc

Phê duyệt Đề án giáo dục quyền con người trong kỷ nguyên phát triển mới của dân tộc

Phê duyệt Đề án giáo dục quyền con người trong kỷ nguyên phát triển mới của dân tộc đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045.
Sudan chìm trong khủng hoảng nhân đạo, thiếu hụt viện trợ tăng thêm thảm cảnh

Sudan chìm trong khủng hoảng nhân đạo, thiếu hụt viện trợ tăng thêm thảm cảnh

Tình trạng cắt giảm viện trợ đang làm trầm trọng thêm cuộc khủng hoảng lương thực tại Sudan.
LHQ thúc giục mở toàn bộ cửa khẩu Gaza giữa khủng hoảng nhân đạo

LHQ thúc giục mở toàn bộ cửa khẩu Gaza giữa khủng hoảng nhân đạo

Ngày 11/11, LHQ kêu gọi mở toàn bộ cửa khẩu vào Dải Gaza để đẩy nhanh hoạt động cứu trợ, trong bối cảnh mưa lũ làm trầm trọng thêm khủng hoảng nhân đạo.
Gaza chìm trong mưa lũ, 350.000 người Palestine không còn nơi trú ẩn

Gaza chìm trong mưa lũ, 350.000 người Palestine không còn nơi trú ẩn

Mưa lớn và gió mạnh khiến hàng chục nghìn lều tạm tại Gaza bị ngập, đẩy 350.000 người Palestine phải ngủ ngoài trời trong điều kiện thời tiết khắc nghiệt.
Tình hình Nepal: UN Women ước tính 43.000 phụ nữ và trẻ em gái cần hỗ trợ khẩn cấp

Tình hình Nepal: UN Women ước tính 43.000 phụ nữ và trẻ em gái cần hỗ trợ khẩn cấp

Theo UN Women, khoảng 43.000 phụ nữ và trẻ em gái tại Nepal đang cần hỗ trợ nhân đạo khẩn cấp sau trận lũ quét xảy ra tại nhiều khu vực của nước này ngày ...
Làn sóng xin quốc tịch Canada từ Mỹ tăng mạnh

Làn sóng xin quốc tịch Canada từ Mỹ tăng mạnh

Hồ sơ tồn đọng lên khoảng 120.000 khi hàng nghìn người Mỹ tìm cách chứng minh quyền được nhập quốc tịch Canada theo diện thừa kế quốc tịch.
Từ khủng hoảng di cư Tây Ban Nha, đi tìm lời giải cho bài toán bảo vệ những người dễ bị tổn thương

Từ khủng hoảng di cư Tây Ban Nha, đi tìm lời giải cho bài toán bảo vệ những người dễ bị tổn thương

Vấn đề di cư đã trở thành một trong những vấn đề nhân đạo và chính trị quan trọng nhất hiện nay.
Trao quyền cho phụ nữ: Tăng cường khả năng chống chịu của xã hội trước biến động

Trao quyền cho phụ nữ: Tăng cường khả năng chống chịu của xã hội trước biến động

Trong bối cảnh hiện nay, hợp tác quốc tế về thúc đẩy quyền năng của phụ nữ và phát triển bao trùm trở nên quan trọng hơn bao giờ hết.
Trung Quốc ra tuyên bố chung về khả năng tiếp cận AI tại Liên hợp quốc

Trung Quốc ra tuyên bố chung về khả năng tiếp cận AI tại Liên hợp quốc

Trung Quốc kêu gọi các bên tận dụng trí tuệ nhân tạo (AI) để thúc đẩy khả năng tiếp cận cho mọi người và hiện thực hóa đầy đủ các quyền con người.
Làng Tre (Đồng Nai) đón những người bạn đến từ Nhật Bản, lan tỏa yêu thương đến trẻ em mồ côi

Làng Tre (Đồng Nai) đón những người bạn đến từ Nhật Bản, lan tỏa yêu thương đến trẻ em mồ côi

105 trẻ em tại Trung tâm Nhân đạo Làng Tre (Đồng Nai) tham gia chương trình giao lưu, nhận nhu yếu phẩm và trải nghiệm văn hóa cùng đoàn Nhật Bản.
Toàn quyền thứ 31 của Canada, là ai?

Toàn quyền thứ 31 của Canada, là ai?

Thủ tướng Mark Carney vừa bổ nhiệm bà Louise Arbour - một luật sư song ngữ và cựu Cao ủy Nhân quyền Liên hợp quốc - làm Toàn quyền thứ 31 của Canada.
Anh: Giải pháp mở cánh cửa hòa nhập cho người yếu thế

Anh: Giải pháp mở cánh cửa hòa nhập cho người yếu thế

Trong bối cảnh xã hội số phát triển nhanh, việc thiếu kết nối kỹ thuật số có thể đẩy những nhóm yếu thế ở Anh vào sự cô lập và mất cơ hội hòa nhập.
Những nội dung cơ bản của Chiến lược truyền thông quảng bá hình ảnh Việt Nam ra nước ngoài

Những nội dung cơ bản của Chiến lược truyền thông quảng bá hình ảnh Việt Nam ra nước ngoài

Lấy con người làm trung tâm, coi văn hóa, tri thức, sáng tạo và trách nhiệm quốc tế là nền tảng cốt lõi để xây dựng hình ảnh Việt Nam hiện đại, nhân văn...
Những 'bóng hồng' Việt Nam bảo vệ thành công danh hiệu vô địch bi sắt nữ thế giới

Những 'bóng hồng' Việt Nam bảo vệ thành công danh hiệu vô địch bi sắt nữ thế giới

Ngày 12/10, Đội tuyển nữ Việt Nam đã bảo vệ thành công danh hiệu vô địch bi sắt nữ thế giới sau chiến thắng áp đảo trước Thái Lan tại Pháp.
Các hoạt động tôn vinh phẩm giá và nâng cao đời sống người cao tuổi tại Iran

Các hoạt động tôn vinh phẩm giá và nâng cao đời sống người cao tuổi tại Iran

Từ 30/9-6/10, Iran tổ chức Tuần lễ Người cao tuổi quốc gia nhằm khuyến khích sự tham gia xã hội và nâng cao chất lượng cuộc sống cho thế hệ cao niên.
Đầu tư vào bình đẳng giới 'sinh lời' lớn cho nền kinh tế toàn cầu

Đầu tư vào bình đẳng giới 'sinh lời' lớn cho nền kinh tế toàn cầu

Thu hẹp khoảng cách giới có thể giúp hàng trăm triệu phụ nữ và trẻ em gái, đồng thời đóng góp thêm khoảng 1.500 tỷ USD GDP toàn cầu vào năm 2030.
Phiên bản di động