 |
| Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm phát biểu tại Phiên thảo luận chung cấp cao Đại hội đồng Liên hợp quốc Khóa 81, ngày 22/9. (Nguồn: TTXVN) |
Đó là nhận định của Đại sứ, Tiến sĩ Tôn Sinh Thành, nguyên Đại sứ Việt Nam tại Ấn Độ, giảng viên cao cấp tại Học viện Ngoại giao Việt Nam, trong cuộc trò chuyện với phóng viên Báo Thế giới và Việt Nam về những dấu ấn của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tại Liên hợp quốc (LHQ) - “sân chơi” đa phương lớn nhất hành tinh.
Quản trị khác biệt trên cơ sở luật pháp quốc tế
Ngàu 22/9, phát biểu tại Đại hội đồng LHQ, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã đưa ra thông điệp rất thực tế: “Củng cố lòng tin không phải là xóa bỏ khác biệt, mà là quản trị khác biệt có trách nhiệm dựa trên Hiến chương LHQ và luật pháp quốc tế”. Đánh giá về thông điệp trên, Đại sứ Tôn Sinh Thành cho rằng điều này vô cùng có ý nghĩa, đặc biệt trong bối cảnh thế giới đang bị phân cực, chia rẽ và xuất hiện ngày càng nhiều khác biệt như hiện nay.
Theo Đại sứ Tôn Sinh Thành vấn đề đặt ra hiện nay không phải là làm thế nào để xóa bỏ hoàn toàn những khác biệt, mà là xử lý các khác biệt và tranh chấp đó như thế nào. Thông điệp của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã nêu rất rõ rằng: Những khác biệt không thể được giải quyết bằng vũ lực, mà phải thông qua đối thoại và được kiểm soát một cách có trách nhiệm. Đây là cách để góp phần ngăn chặn xung đột xảy ra.
Đại sứ Tôn Sinh Thành nhấn mạnh, điều quan trọng là phải chấp nhận sự tồn tại của những khác biệt, đồng thời kiểm soát chúng, kể cả đối với những vấn đề tranh chấp lãnh thổ. Với các tranh chấp như vậy, chỉ có thể giải quyết trên cơ sở luật pháp quốc tế, trong đó có Công ước LHQ về Luật Biển (UNCLOS), chứ không thể sử dụng vũ lực. Đây cũng là quan điểm mà Việt Nam đã nhiều lần khẳng định.
Theo nhà ngoại giao, thông điệp này còn có một ý nghĩa quan trọng khác. Khi chấp nhận sự khác biệt và xác định luật pháp quốc tế là cơ sở để giải quyết các tranh chấp, Việt Nam không đứng về bên nào và cũng không để mình phụ thuộc vào một bên nào. Việt Nam chỉ đứng về phía luật pháp quốc tế và Hiến chương LHQ.
Chính cách tiếp cận đó giúp Việt Nam giữ vững độc lập, tự chủ, hay như cách gọi hiện nay là “tự chủ chiến lược”.
 |
| Đại sứ, Tiến sĩ Tôn Sinh Thành, nguyên Đại sứ Việt Nam tại Ấn Độ, giảng viên cao cấp tại Học viện Ngoại giao Việt Nam. (Ảnh: Ngọc Anh) |
Từ tham gia, tuân thủ đến chủ động định hình luật chơi
Đề cập sự chuyển dịch trong tư duy đối ngoại của Việt Nam, đặc biệt qua những đề xuất về quản trị công nghệ, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh và chủ quyền số, Đại sứ Tôn Sinh Thành nhận định, đây là biểu hiện rõ nét của sự thay đổi từ tư duy “chấp nhận và tuân thủ luật chơi” sang chủ động tham gia định hình luật chơi.
Trong phát biểu tại LHQ, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã đề xuất bốn định hướng lớn đối với LHQ. Trong đó, định hướng về quản trị công nghệ, đặc biệt là công nghệ trí tuệ nhân tạo (AI), theo hướng công nghệ phải phục vụ con người, mang tính bao trùm và bảo đảm chủ quyền quốc gia, thể hiện rõ sự chuyển đổi trong tư duy của Việt Nam.
Nếu trước đây Việt Nam chủ yếu tham gia và tuân thủ những luật chơi đã được hình thành, thì hiện nay Việt Nam đã chủ động đưa ra các quan điểm, đề xuất nhằm tham gia định hình những luật chơi mới, nhất là trong các lĩnh vực đang được cộng đồng quốc tế quan tâm như công nghệ.
Đại sứ Tôn Sinh Thành khẳng định, sự chuyển đổi này hoàn toàn phù hợp với định hướng của Đảng được thể hiện trong các nghị quyết gần đây, bắt đầu từ Chỉ thị số 25 của Ban Bí thư về nâng tầm đối ngoại đa phương, Nghị quyết số 59 của Bộ Chính trị về hội nhập quốc tế trong tình hình mới, cũng như Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng. Các văn kiện này đều nhấn mạnh yêu cầu Việt Nam chuyển từ vị thế của một quốc gia tham gia, chấp nhận luật chơi sang vị thế đóng góp và định hình luật chơi trong quan hệ quốc tế.
Trên thực tế, Việt Nam cũng đã từng bước thể hiện sự chuyển đổi này tại nhiều diễn đàn quốc tế. Việt Nam đã đưa ra nhiều sáng kiến hoặc cùng đồng bảo trợ các sáng kiến với các nước khác liên quan đến những vấn đề toàn cầu, trong đó có môi trường, bảo đảm quyền của phụ nữ, trẻ em và nhiều vấn đề khác.
Từ góc độ đó, những đóng góp của Việt Nam cho các cơ chế đa phương không chỉ dừng ở việc tham gia mà ngày càng thể hiện rõ hơn vai trò chủ động, qua đó cho thấy sự chuyển đổi về vị thế của Việt Nam từ một nước chấp nhận luật chơi sang một nước tham gia định hình luật chơi.
 |
| Phái bộ An ninh lâm thời Liên hợp quốc tại Abyei đã trao Huy chương “Vì sự nghiệp gìn giữ hòa bình Liên hợp quốc” cho 184 cán bộ, nhân viên Đội Công binh số 4 cùng các sĩ quan cá nhân đang làm nhiệm vụ tại Phái bộ, nhằm ghi nhận những đóng góp của lực lượng gìn giữ hòa bình Việt Nam, tháng 7/2026. (Nguồn: Cục Gìn giữ hòa bình) |
Nhìn lại chặng đường gần 50 năm kể từ khi Việt Nam gia nhập LHQ năm 1977, Đại sứ Tôn Sinh Thành đánh giá, ngoại giao đa phương Việt Nam đã trưởng thành nhanh chóng. Nếu như ban đầu Việt Nam tham gia LHQ với vị thế của một quốc gia tiếp nhận viện trợ để tái thiết đất nước sau chiến tranh, thì hiện nay, chúng ta đã chuyển sang vị thế của một quốc gia có những đóng góp cho LHQ và cộng đồng quốc tế, cả về nguồn lực và kinh nghiệm.
Sự chuyển đổi này bắt đầu rõ nét sau khi Chiến tranh Lạnh kết thúc, đặc biệt từ những năm 1990, khi Việt Nam từng bước tham gia sâu rộng hơn vào các thể chế đa phương như ASEAN, APEC và một số cơ chế khác. Cùng với việc mở rộng sự tham gia, Việt Nam cũng ngày càng đảm nhiệm nhiều vai trò chủ trì trong các cơ chế này.
Đại sứ dẫn chứng, trong ASEAN, Việt Nam đã nhiều lần đảm nhiệm vai trò Chủ tịch, vào các năm 1998, 2010 và 2020. Trong APEC, Việt Nam đã hai lần đăng cai và chủ trì các hội nghị cấp cao vào năm 2006 và 2017, đồng thời sẽ tiếp tục đảm nhiệm vai trò chủ nhà APEC vào năm 2027.
Tại LHQ, Việt Nam đã hai lần được bầu làm thành viên không thường trực Hội đồng Bảo an và từng đảm nhiệm cương vị Chủ tịch Hội đồng Bảo an. Những đóng góp đó, theo Đại sứ, cho thấy Việt Nam ngày càng thể hiện vai trò chủ động hơn trong ngoại giao đa phương.
Không chỉ đóng góp về sáng kiến và kinh nghiệm, Việt Nam còn ngày càng đóng góp về nguồn lực cho các hoạt động quốc tế. Đại sứ nhắc tới việc Việt Nam tham gia lực lượng gìn giữ hòa bình LHQ, cử nhiều lượt cán bộ, chiến sĩ tham gia các nhiệm vụ gìn giữ hòa bình tại Nam Sudan và một số quốc gia châu Phi khác.
Đối với Đại sứ Tôn Sinh Thành, đây là những biểu hiện cụ thể cho thấy sự trưởng thành của nền ngoại giao đa phương Việt Nam trong gần 50 năm qua.
 |
| Ngày 24/9 (theo giờ địa phương), tại Phủ Toàn quyền Canada, trong khuôn khổ chuyến thăm cấp Nhà nước tới Canada, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã hội kiến với Toàn quyền Canada Louise Arbour sau Lễ đón cấp Nhà nước trọng thể. (Nguồn: TTXVN) |
Ngoại giao nguyên thủ mở rộng nguồn lực phát triển
Đề cập vai trò của ngoại giao nguyên thủ trong bối cảnh hoạt động đối ngoại cấp cao của Việt Nam ngày càng sôi động, Đại sứ Tôn Sinh Thành cho rằng ngoại giao nguyên thủ vốn luôn giữ vị trí quan trọng, bởi nguyên thủ quốc gia là người chịu trách nhiệm cao nhất về đối ngoại.
| More from WVR |
 Việt Nam - Liên hợp quốc: Gần 5 thập kỷ đồng hành, từ nhận lại đến trao đi, vì hòa bình và phát triển |
Theo đó, trong lịch sử, hoạt động đối ngoại từng chủ yếu được thực hiện thông qua các đại diện, từ sứ giả đến đại sứ, do những hạn chế về giao thông và điều kiện khoa học - kỹ thuật. Tuy nhiên, cùng với sự phát triển của khoa học - kỹ thuật, giao thông ngày càng thuận tiện và yêu cầu của tình hình quốc tế, ngoại giao nguyên thủ ngày càng phát triển mạnh trên thế giới cũng như tại Việt Nam.
Đặc biệt, một trong những lợi thế của ngoại giao nguyên thủ là khả năng tạo dựng quan hệ cá nhân và lòng tin trực tiếp giữa các nhà lãnh đạo. Những cuộc gặp ở cấp cao nhất có thể tạo ra các cam kết mạnh mẽ hơn, đồng thời giúp giải quyết trực tiếp những vấn đề khó khăn mà ở cấp thấp hơn có thể chưa giải quyết được.
Bên cạnh hiệu quả thực chất, ngoại giao nguyên thủ còn có tính biểu tượng cao. Khi chính sách đối ngoại của một quốc gia được truyền tải tới cộng đồng quốc tế ở cấp cao nhất, thông điệp đó có thể tạo ra sức ảnh hưởng và sự thu hút lớn hơn.
Từ góc độ này, Đại sứ cho rằng chuyến tham dự Đại hội đồng LHQ, kết hợp các hoạt động tại Mỹ và Canada của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm vừa qua là cơ hội khẳng định đường lối đối ngoại của Việt Nam; thể hiện sự chuyển mình của chúng ta từ một quốc gia “chấp nhận luật chơi” sang quốc gia đóng góp định hình luật chơi toàn cầu.
Chuyến công tác cũng tạo điều kiện để lãnh đạo Việt Nam tiếp xúc trực tiếp với các nhà lãnh đạo cấp cao, các nguyên thủ quốc gia, lãnh đạo Mỹ, Canada cũng như giới tinh hoa tại Mỹ. Qua đó, Việt Nam có thêm cơ hội thúc đẩy các lĩnh vực hợp tác và mở ra những nguồn lực mới phục vụ phát triển đất nước.
Nhìn rộng hơn về hoạt động đối ngoại thời gian qua, nhà ngoại giao nhận định, đây là giai đoạn hoạt động ngoại giao diễn ra rất sôi nổi, không chỉ thể hiện qua các chuyến thăm nước ngoài của lãnh đạo Đảng, Nhà nước mà còn qua việc Việt Nam đón tiếp nhiều đoàn lãnh đạo cấp cao nước ngoài.
Điều này cũng thể hiện việc Việt Nam đang đẩy mạnh quan hệ đối ngoại theo tinh thần Nghị quyết số 59 của Bộ Chính trị về đẩy mạnh hội nhập quốc tế, đồng thời phù hợp với đường lối của Đại hội Đảng về nâng tầm hoạt động ngoại giao.
Đại sứ nhấn mạnh, trong giai đoạn Việt Nam đang tăng tốc phát triển, đất nước không chỉ cần phát huy nội lực mà còn cần tranh thủ các nguồn lực bên ngoài. Vì vậy, Việt Nam cần tiếp tục mở rộng và đẩy mạnh hoạt động đối ngoại, đồng thời nâng tầm hoạt động ngoại giao. Điều đó được thể hiện bằng những hành động cụ thể, trong đó có việc tăng cường các hoạt động đối ngoại, cả thông qua việc lãnh đạo Việt Nam đi thăm các nước và việc đón tiếp lãnh đạo, bạn bè quốc tế đến Việt Nam.
| ‘Địa chỉ đỏ’ của Ngoại giao Việt Nam Ngày 10/10/1954, Hà Nội hoàn toàn giải phóng, đơn vị cuối cùng của lính Pháp rút qua cầu Long Biên về phía Gia Lâm. Đoàn ... |
| Một con tem, 125 quốc gia và lời cam kết đúng hẹn của Việt Nam Ngày 11/9, Công ước La Hay năm 1961 về miễn hợp pháp hóa đối với giấy tờ công của nước ngoài (Công ước Apostille) được ... |
| Chuyến công tác của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tại Hoa Kỳ và Canada nhấn mạnh thông điệp của Việt Nam trong kỷ nguyên mới Theo Ủy viên Bộ Chính trị, Bộ trưởng Bộ Ngoại giao Lê Hoài Trung, chuyến công tác của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô ... |
| Cơ hội để Việt Nam và Canada củng cố mục tiêu chung, thúc đẩy phát triển bền vững, đổi mới sáng tạo Thông điệp về khôi phục lòng tin, tôn trọng luật pháp quốc tế và duy trì đối thoại giữa các quốc gia của Tổng Bí ... |
| Ngọn lửa thắp lên, những trang sử được viết tiếp... Từ chuyến thăm lịch sử của Chủ tịch Hồ Chí Minh đến quan hệ Đối tác chiến lược ngày nay, tình hữu nghị Việt Nam ... |
