Việc UNESCO công nhận Khu Dự trữ sinh quyển thế giới Phong Nha - Kẻ Bàng mang lại nhiều ý nghĩa quan trọng

Đây chính là khẳng định của Thứ trưởng Bộ Ngoại giao Ngô Lê Văn, Chủ tịch Ủy ban Quốc gia UNESCO Việt Nam trong cuộc phỏng vấn về Kỳ họp lần thứ 38 Hội đồng Điều phối Quốc tế Chương trình Con người và Sinh quyển của UNESCO (MAB-ICC 38) và Hồ sơ đề cử Khu Dự trữ sinh quyển thế giới Phong Nha - Kẻ Bàng.

Biến tài nguyên văn hóa thành động lực tăng trưởng mới Karlovy Vary sẽ trở thành điểm hẹn văn hóa của cộng đồng người Việt toàn châu Âu Mùa Hè ở Moscow: Điểm hẹn của văn hóa, lễ hội và nghệ thuật quốc tế

Phong Nha - Kẻ Bàng chuẩn bị hồ sơ đề cử Di sản thiên nhiên thế giới lần thứ ba

Vườn quốc gia Phong Nha - Kẻ Bàng được UNESCO công nhận là Di sản thiên nhiên thế giới năm 2003 và 2015. (Nguồn: Báo Văn Hóa)

Thứ trưởng cho biết ý nghĩa và những nội dung chính của Kỳ họp lần thứ 38 Hội đồng Điều phối Quốc tế Chương trình Con người và Sinh quyển của UNESCO (MAB-ICC 38)? Việt Nam tham dự Kỳ họp với những nội dung quan trọng nào, thưa ông?

Kỳ họp lần thứ 38 Hội đồng Điều phối Quốc tế Chương trình Con người và Sinh quyển của UNESCO (MAB-ICC 38) diễn ra từ ngày 3-6/6/2026 tại Trung tâm Hội nghị Itaipu Roga, thành phố Hernandarias, Cộng hòa Paraguay.

Đây là diễn đàn quốc tế quan trọng nhất của Chương trình Con người và Sinh quyển (MAB) UNESCO, nơi xem xét các định hướng chiến lược của Chương trình MAB, đồng thời thảo luận, quyết định việc công nhận, mở rộng và điều chỉnh các Khu Dự trữ sinh quyển thế giới (KDTSQTG).

Kỳ họp năm nay có sự tham dự của Lãnh đạo UNESCO, Ban Thư ký Chương trình MAB, đại diện các quốc gia thành viên, các nhà hoạch định chính sách, chuyên gia bảo tồn, nhà khoa học và đại diện các Khu Dự trữ sinh quyển trên toàn thế giới.

Nội dung chương trình tập trung vào nhiều vấn đề quan trọng như: thúc đẩy đóng góp của Chương trình MAB đối với Khung Đa dạng sinh học toàn cầu Côn Minh-Montreal; xây dựng cơ chế giám sát và đánh giá Kế hoạch Hành động chiến lược Hàng Châu giai đoạn 2026-2035; phát huy vai trò của nhà khoa học và thanh niên trong công tác bảo tồn thiên nhiên; đồng thời xem xét các báo cáo định kỳ và thông qua các hồ sơ đề cử, mở rộng, đổi tên các KDTSQTG.

Đối với Việt Nam, Kỳ họp MAB-ICC 38 có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Tại Kỳ họp lần này, Hội đồng đã xem xét, quyết định các hồ sơ của Việt Nam, bao gồm: (i) Hồ sơ đề cử KDTSQTG Phong Nha - Kẻ Bàng (tỉnh Quảng Trị); (ii) Báo cáo đánh giá định kỳ 10 năm của KDTSQTG Langbiang (tỉnh Lâm Đồng) và (iii) Báo cáo đánh giá định kỳ 10 năm của KDTSQTG Châu thổ sông Hồng (tỉnh Ninh Bình, Hưng Yên).

Đây cũng là dịp để Việt Nam trao đổi với UNESCO về các ưu tiên, định hướng hợp tác; thúc đẩy các đề xuất hồ sơ mới; đồng thời tăng cường kết nối với các đối tác và các Khu Dự trữ sinh quyển trong Mạng lưới.

Việc tham dự Kỳ họp MAB-ICC 38 thể hiện sự chủ động hội nhập quốc tế, khẳng định vai trò tích cực và cam kết mạnh mẽ của Việt Nam trong hợp tác đa phương về bảo tồn thiên nhiên và phát triển bền vững trong khuôn khổ UNESCO.

Quá trình xây dựng Hồ sơ đề cử KDTSQTG Phong Nha - Kẻ Bàng diễn ra thế nào và đâu là những giá trị nổi bật của Hồ sơ?

Trên cơ sở đề nghị của Lãnh đạo tỉnh Quảng Trị, Bộ Ngoại giao, Ủy ban Quốc gia UNESCO Việt Nam đã phối hợp chặt chẽ với các sở, ngành liên quan của tỉnh, cùng với Bộ Nông nghiệp và Môi trường, Bộ Khoa học và Công nghệ (Tiểu ban Khoa học Tự nhiên UNESCO), Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam, Tiểu ban chuyên môn Chương trình Con người và Sinh quyển Việt Nam, Văn phòng UNESCO tại Việt Nam, các chuyên gia, nhà khoa học và tổ chức quốc tế tiến hành nghiên cứu, đánh giá tiềm năng, từ đó xây dựng và hoàn thiện Hồ sơ đề cử KDTSQTG Phong Nha - Kẻ Bàng.

Hồ sơ đã được các nhà khoa học đóng góp ý kiến thông qua các hội nghị, hội thảo và được tỉnh Quảng Trị cũng như các bộ, ngành liên quan xem xét thông qua trước khi trình UNESCO theo đúng quy định.

Tại cuộc họp lần thứ 32 của Ủy ban Tư vấn quốc tế về Khu Dự trữ sinh quyển (IACBR) diễn ra từ ngày 9-13/2/2026 tại Trụ sở UNESCO, Paris, Hồ sơ đề cử Phong Nha - Kẻ Bàng của Việt Nam đã được đánh giá rất cao về giá trị nổi bật. Ủy ban Tư vấn đã khuyến nghị MAB-ICC thông qua Hồ sơ, đồng thời đề xuất tích hợp quản lý giữa Khu Dự trữ sinh quyển và Di sản thế giới theo mô hình Khu đa danh hiệu quốc tế (MIDAs).

Về giá trị nổi bật, KDTSQTG Phong Nha - Kẻ Bàng có tổng diện tích đề cử 515.830 ha, trải rộng trên 15 xã thuộc tỉnh Quảng Trị, gồm vùng lõi (123.326 ha), vùng đệm (220.055 ha) và vùng chuyển tiếp (172.449 ha). Đây là khu vực có hệ sinh thái rừng nhiệt đới nguyên sinh trên núi đá vôi (karst) tiêu biểu của khu vực Đông Nam Á, có mức đa dạng sinh học thuộc hàng cao nhất Việt Nam, với nhiều loài đặc hữu và quý hiếm.

Hệ thống hang động ở đây hết sức độc đáo với trên 500 hang động đã được phát hiện, mang giá trị nổi bật toàn cầu về địa chất, địa mạo.

Phong Nha - Kẻ Bàng là nơi sinh sống của khoảng 159.325 cư dân thuộc nhiều dân tộc (Kinh, Chứt, Bru-Vân Kiều). Đồng bào dân tộc thiểu số nơi đây có mối quan hệ gắn bó mật thiết với thiên nhiên qua nhiều thế hệ, tạo nên sự kết hợp độc đáo giữa đa dạng sinh học và đa dạng văn hóa.

Đặc biệt, Vườn quốc gia Phong Nha - Kẻ Bàng được ghi danh Di sản thiên nhiên thế giới năm 2003, mở rộng năm 2015, và năm 2025 đã trở thành Di sản thế giới liên biên giới đầu tiên tại Đông Nam Á cùng với Vườn quốc gia Hin Nậm Nô (CHDCND Lào).

Với việc được Hội đồng MAB-ICC 38 công nhận, Phong Nha - Kẻ Bàng đồng thời mang ba danh hiệu quốc tế: Di sản thiên nhiên thế giới, Di sản thế giới liên biên giới đầu tiên trong khu vực Đông Nam Á và KDTSQTG thứ 12 của Việt Nam.

Việc công nhận Khu Dự trữ sinh quyển thế giới Phong Nha - Kẻ Bàng mang lại nhiều ý nghĩa quan trọng

Thứ trưởng Bộ Ngoại giao Ngô Lê Văn, Chủ tịch Ủy ban Quốc gia UNESCO Việt Nam. (Ảnh: An Đăng)

Thứ trưởng cho biết ý nghĩa của việc Phong Nha - Kẻ Bàng được công nhận là KDTSQTG đối với tỉnh Quảng Trị nói riêng và Việt Nam nói chung?

KDTSQTG là một trong những danh hiệu di sản cao quý và có ý nghĩa quan trọng của UNESCO. Bên cạnh việc ghi nhận các giá trị về đa dạng sinh học, tự nhiên, đây còn là mô hình phát triển kinh tế - xã hội bền vững mà nhiều quốc gia trên thế giới, nhất là các nước đang phát triển, đang theo đuổi. Thông qua việc gia nhập Mạng lưới KDTSQTG, các quốc gia có cơ hội để bảo tồn và phát huy giá trị di sản thiên nhiên; đồng thời thúc đẩy các hoạt động du lịch sinh thái, phát triển kinh tế cộng đồng, cải thiện đời sống người dân.

Với việc được UNESCO ghi danh, Phong Nha - Kẻ Bàng trở thành KDTSQTG thứ 12 của Việt Nam, sau 5 năm kể từ khi hai KDTSQTG Núi Chúa (Khánh Hòa) và Cao nguyên Kon Hà Nừng (Gia Lai) được công nhận vào năm 2021. Đây là niềm vinh dự không chỉ của Việt Nam nói chung và tỉnh Quảng Trị nói riêng mà còn là sự ghi nhận của cộng đồng quốc tế đối với nỗ lực bền bỉ của Việt Nam trong bảo tồn thiên nhiên và phát triển bền vững.

Việc công nhận KDTSQTG Phong Nha - Kẻ Bàng mang lại nhiều ý nghĩa quan trọng:

Thứ nhất, việc được UNESCO công nhận sẽ tạo cơ hội lớn để tỉnh Quảng Trị tận dụng tiềm năng, thế mạnh trong phát triển du lịch sinh thái, du lịch trải nghiệm gắn với văn hóa bản địa; thu hút khách trong nước và quốc tế; phát triển kinh tế xanh và nâng cao sinh kế cho cộng đồng địa phương, đặc biệt là đồng bào dân tộc thiểu số.

Thứ hai, danh hiệu KDTSQTG sẽ góp phần nâng cao ý thức, trách nhiệm của chính quyền và cộng đồng trong việc bảo tồn thiên nhiên, bảo vệ đa dạng sinh học, giữ gìn và phát huy các giá trị về văn hóa, lịch sử, truyền thống của các dân tộc.

Thứ ba, cùng với các danh hiệu khác như Di sản văn hóa và thiên nhiên thế giới, Di sản văn hóa phi vật thể, Di sản tư liệu thế giới, Công viên địa chất toàn cầu…, 12 KDTSQTG tại Việt Nam sẽ góp phần quảng bá hình ảnh đất nước, con người và nền văn hóa đậm đà bản sắc của Việt Nam với bạn bè quốc tế. Đồng thời, việc được UNESCO công nhận khẳng định chính sách đúng đắn của Đảng và Nhà nước trong bảo tồn, gìn giữ và phát huy giá trị các loại hình di sản; khẳng định cam kết của Việt Nam trong thực hiện các Mục tiêu phát triển bền vững của Liên hợp quốc và Khung đa dạng sinh học toàn cầu Côn Minh - Montreal.

Thứ tư, việc gia nhập Mạng lưới hơn 800 KDTSQTG trên toàn thế giới mở ra nhiều cơ hội hợp tác quốc tế, nâng cao năng lực cho cán bộ và các bên liên quan thông qua trao đổi kinh nghiệm, các khóa tập huấn và các sự kiện trong và ngoài mạng lưới.

Trong thời gian tới cần triển khai những hoạt động gì để đáp ứng yêu cầu của UNESCO cũng như bảo tồn và phát triển bền vững KDTSQTG Phong Nha - Kẻ Bàng, thưa Thứ trưởng?

Việc UNESCO công nhận Phong Nha - Kẻ Bàng là KDTSQTG là niềm vinh dự lớn, đồng thời cũng đặt ra trách nhiệm cao đối với chính quyền và nhân dân tỉnh Quảng Trị cũng như các cơ quan liên quan.

Danh hiệu quốc tế không phải là đích đến cuối cùng mà là khởi đầu của một chặng đường mới với những yêu cầu cao hơn về quản trị, trách nhiệm lớn hơn đối với cộng đồng và cam kết mạnh mẽ hơn trong gìn giữ các giá trị thiên nhiên. Trong thời gian tới, cần triển khai một số nhiệm vụ trọng tâm sau:

Thứ nhất, hoàn thiện mô hình quản trị tổng hợp theo hướng hiện đại, đồng bộ. Cần kiện toàn cơ chế phối hợp liên ngành, bảo đảm quản lý hiệu quả vùng lõi, vùng đệm và vùng chuyển tiếp. Do Phong Nha - Kẻ Bàng đồng thời mang nhiều danh hiệu quốc tế (Di sản thiên nhiên thế giới, KDTSQTG, Di sản liên biên giới), cần ưu tiên xây dựng mô hình quản lý thống nhất, đồng bộ giữa các danh hiệu theo khuyến nghị của Ủy ban Tư vấn về mô hình Khu đa danh hiệu quốc tế (MIDAs). Đồng thời, tiếp tục thúc đẩy cơ chế hợp tác xuyên biên giới với Hin Nậm Nô (Lào) trong chia sẻ dữ liệu khoa học, giám sát hệ sinh thái và bảo tồn đa dạng sinh học.

Thứ hai, tăng cường bảo tồn đa dạng sinh học, phục hồi hệ sinh thái và ứng dụng khoa học công nghệ. Cần ưu tiên bảo vệ các hệ sinh thái đặc trưng, các loài nguy cấp, quý hiếm; đẩy mạnh ứng dụng chuyển đổi số, các công cụ giám sát hiện đại trong quản lý tài nguyên rừng và hệ sinh thái; tăng cường nghiên cứu về đa dạng sinh học, hệ sinh thái karst, thích ứng biến đổi khí hậu.

Thứ ba, thúc đẩy phát triển kinh tế xanh, du lịch bền vững và sinh kế cho cộng đồng địa phương. Bảo tồn thiên nhiên chỉ thực sự bền vững khi cộng đồng trở thành chủ thể bảo tồn và đồng thời là người được thụ hưởng. Do vậy, cần ưu tiên phát triển các mô hình du lịch sinh thái, du lịch trải nghiệm thiên nhiên gắn với văn hóa bản địa; khuyến khích sản xuất nông nghiệp thân thiện môi trường, phát triển sản phẩm đặc trưng địa phương và kinh tế tuần hoàn.

Thứ tư, đẩy mạnh tuyên truyền, nâng cao nhận thức và giáo dục môi trường. Cần nâng cao nhận thức của các cấp, các ngành và cộng đồng về tầm quan trọng, vai trò, ý nghĩa của KDTSQTG; khuyến khích sự tham gia của người dân địa phương, đặc biệt là thế hệ trẻ, phụ nữ và các cộng đồng dân tộc thiểu số vào việc bảo tồn và phát huy giá trị của KDTSQTG.

Thứ năm, xây dựng Ban Quản lý KDTSQTG với bộ máy phù hợp, đủ năng lực. UNESCO hướng dẫn KDTSQTG cần có cơ chế quản lý hiệu lực, hiệu quả, có đội ngũ cán bộ đáp ứng yêu cầu công việc, có nguồn tài chính ổn định và có sự tham gia, phối hợp liên ngành của các cấp chính quyền, cơ quan, tổ chức, cơ sở giáo dục-đào tạo, viện nghiên cứu, khối tư nhân, và cộng đồng địa phương.

Thứ sáu, trong tầm nhìn dài hạn, dự kiến tỉnh Quảng Trị sẽ từng bước chuẩn bị các điều kiện cần thiết để xây dựng hồ sơ đề cử Công viên địa chất toàn cầu UNESCO cho Phong Nha - Kẻ Bàng, hướng tới hoàn thiện mô hình quản trị tích hợp đa giá trị, đa danh hiệu; phát huy đồng bộ các giá trị địa chất, đa dạng sinh học, văn hóa bản địa và du lịch bền vững.

Phong Nha – Kẻ Bàng chính thức được UNESCO công nhận là Khu Dự trữ sinh quyển thế giới

Đoàn Việt Nam tại phiên công nhận Khu Dự trữ sinh quyển thế giới Phong Nha – Kẻ Bàng ngày 5/6/2026 tại Paraguay. (Nguồn: Cục Ngoại vụ và Ngoại giao văn hóa, Bộ Ngoại giao)

Về các sự kiện quan trọng sắp tới, tháng 11/2026, Phong Nha - Kẻ Bàng sẽ đăng cai tổ chức Hội nghị tổng kết các KDTSQTG tại Việt Nam, kết hợp Lễ đón nhận danh hiệu KDTSQTG và Hội thảo khoa học quốc tế về “Bảo tồn và phát triển Di sản Phong Nha - Kẻ Bàng: Đa danh hiệu quốc tế”. Năm 2027, tỉnh Quảng Trị dự kiến tổ chức Festival Hang động và đăng cai Năm Du lịch Quốc gia, sẽ tạo cơ hội quảng bá giá trị toàn cầu của Phong Nha - Kẻ Bàng và thúc đẩy du lịch xanh, du lịch có trách nhiệm.

Cuối cùng, với 12 KDTSQTG và nhiều địa phương đang quan tâm xây dựng hồ sơ mới trong thời gian tới (như Hồ sơ đề cử KDTSQTG Vũ Quang của tỉnh Hà Tĩnh đã được Ban Thư ký MAB UNESCO tiếp nhận, dự kiến xem xét vào năm 2027), Chính phủ cần tiếp tục hoàn thiện các cơ chế, chính sách nhằm gìn giữ và phát triển hiệu quả mạng lưới KDTSQTG tại Việt Nam.

Ủy ban Quốc gia UNESCO Việt Nam sẵn sàng cùng các cơ quan liên quan tư vấn, hỗ trợ các địa phương trong công tác xây dựng kế hoạch quản lý, vận hành, đào tạo nhân lực; tận dụng các kinh nghiệm quốc tế trong quản lý, bảo tồn và phát triển bền vững các KDTSQTG; hỗ trợ các Ban Quản lý mở rộng hợp tác quốc tế, chia sẻ kinh nghiệm trong việc quản lý loại hình di sản này.