‘Việt Bắc của tôi’: Ký ức về mảnh đất ân tình của nhà văn Thăng Sắc

Nhà văn Thăng Sắc phát biểu tại lễ ra mắt “Việt Bắc của tôi”. (Ảnh: Thu Trang)

Buổi ra mắt có sự tham dự của nguyên Phó Thủ tướng, nguyên Bộ trưởng Ngoại giao Bùi Thanh Sơn; nhà thơ Nguyễn Quang Thiều, Chủ tịch Hội Nhà văn Việt Nam; bà Hồ Thể Lan, người phát ngôn Bộ Ngoại giao giai đoạn 1987-1996; Đại sứ Nguyễn Phương Nga cùng đông đảo nhà ngoại giao, nhà văn, giới phê bình văn học và những người yêu văn học.

Những lát cắt ký ức từ lịch sử

Tập truyện Việt Bắc của tôi gồm 12 truyện ngắn và ký, mở đầu bằng truyện ngắn cùng tên và khép lại với những trang sách viết về tình cảm lứa đôi.

Nhà văn Nguyễn Xuân Thủy nhận định, cuốn sách như một "bảo tàng ký ức tinh thần", nơi những tài sản văn hóa được tinh lọc qua lăng kính của một người đã đi khắp thế giới rồi trở về chiêm nghiệm cội nguồn.

Tác phẩm “Việt Bắc của tôi”. (Ảnh: Thu Trang)

Thay vì những khái niệm lịch sử khô khan, nhà văn Thăng Sắc đưa độc giả trở về với những lát cắt máu thịt, từ chi tiết đứa trẻ bú nhờ sữa mẹ nuôi trong kháng chiến đến những cảnh đấu tố đầy ám ảnh được kể qua lăng kính của một cậu bé 7 tuổi.

Nhà phê bình Hoàng Đăng Khoa đánh giá cao cách tác giả "rã đông" lịch sử ra khỏi những mặc định thông thường, không trực tiếp phán xét mà tạo ra những trang sách đầy nhân văn để người đọc tự soi chiếu và đối thoại.

Lịch sử trong văn chương Thăng Sắc không đóng khung rập khuôn như sách giáo khoa mà luôn mở ra như cách ông quan niệm: "Ký ức không chỉ đến từ quá khứ mà còn đi bộ tới hiện tại".

Bản sắc Việt - Điểm tựa của người làm đối ngoại

Nhà văn Thăng Sắc (tên thật là Nguyễn Chiến Thắng) là một gương mặt đặc biệt trong giới cầm bút Việt Nam, nơi tư duy chính trị sắc sảo và cảm quan nghệ thuật tinh tế cùng hội tụ.

Là hội viên Hội Nhà văn Việt Nam, ông sở hữu một sự nghiệp văn chương đồ sộ với hàng loạt tiểu thuyết, truyện ngắn và bút ký tiêu biểu như Ngụ cư; Chú Tư'; Con là ai; Láng giềng; Đi trong lốc xoáy; Những đoá sen màu xanh; Những ngày không em; Chớp mắt cùng số phận; Chuyện nghề, chuyện nghiệp ngoại giao (in chung), Chuyện kể của một đại sứ.

Dấu ấn sáng tạo của Thăng Sắc không chỉ dừng lại ở trang giấy với Giải thưởng Văn học sông Mekong 2010, mà còn lan tỏa mạnh mẽ qua các tác phẩm được chuyển thể thành phim điện ảnh và truyền hình. Tuy nhiên, đằng sau gia tài văn chương ấy là một cuộc đời tận hiến cho đất nước khi là một nhà ngoại giao kỳ cựu, từng đảm nhiệm cương vị Đại sứ Việt Nam tại Pháp, Algeria và Campuchia.

Bà Hồ Thể Lan bồi hồi nhớ lại kỷ niệm cùng tác giả. (Ảnh: Thu Trang)

Tại buổi ra mắt, chân dung của Đại sứ Nguyễn Chiến Thắng hiện lên rõ nét hơn qua những lời kể của đồng nghiệp. Bà Hồ Thể Lan đã xúc động khi nhắc lại kỷ niệm từ năm 1973, lúc vị Đại sứ trẻ tuổi lặng lẽ theo sát đưa hai thi thể hai công dân Việt Nam không may tử nạn từ Algeria về nước.

Sự tử tế bản năng đó chính là sợi chỉ đỏ xuyên suốt từ cuộc đời vào văn chương của ông, giúp ông phát hiện ra vẻ đẹp lấp lánh của tình người ngay cả trong những góc khuất của đời sống.

Nhà thơ Nguyễn Quang Thiều khẳng định, Thăng Sắc đã chọn cách "lấy cuộc đời làm văn chương", đi lặng lẽ để lắng nghe và thấu hiểu nhân tính Việt. Dù đã kinh qua nhiều nhiệm kỳ tại Pháp hay Algeria, ông vẫn chọn trở về với cội nguồn quê hương, bởi tin rằng sự gắn bó sâu sắc với đất nước là nền tảng vững chắc nhất cho một nhà ngoại giao.

"Tôi viết nghĩa là tôi tồn tại"

Ở tuổi 80, Đại sứ Nguyễn Chiến Thắng chia sẻ đầy chiêm nghiệm về động lực cầm bút. Mượn mệnh đề nổi tiếng của René Descartes, ông khẳng định: "J'écris, donc je suis - Tôi viết tức là tôi tồn tại".

Với ông, viết không chỉ là đam mê mà còn là cách để níu kéo những gì mà thời gian định mang đi mất. Dù từng hoạt động đối ngoại tại Pháp, Algeria hay Campuchia, ông vẫn chọn quay về viết về đất nước vì ký ức nơi đây mới đủ sâu nặng để thành văn.

Tuy nhiên, chính nghề ngoại giao đã cho ông bối cảnh và cái nhìn bao dung để soi chiếu vào nhân vật. Việc ông tách biệt giữa bút danh Thăng Sắc cho hư cấu và tên thật Nguyễn Chiến Thắng cho những câu chuyện nghề chính là lời cam kết về lòng trung thực và trách nhiệm của một nhà ngoại giao trước cuộc đời.

Không khí tràn đầy cảm xúc tại lễ ra mắt sách. (Ảnh: Thu Trang)

Lay động tiếng lòng của người trẻ

Sự kiện không chỉ ấn tượng với những người cùng thế hệ mà còn lay động giới trẻ. Bạn An Khánh, cựu sinh viên Học viện Ngoại giao, bày tỏ sự xúc động trước sự dung hòa giữa trải nghiệm lịch sử và ngôn ngữ giản dị của tác giả.

An Khánh chia sẻ: "Lời văn của bác Thắng không chỉ chạm đến cảm xúc mà còn tạo không gian cho người trẻ tự suy ngẫm về sự phức tạp nhưng đầy nhân hậu của thực tại qua nhân vật Linh trong Hộ chiếu tình yêu".

Khép lại buổi ra mắt sách, vị Đại sứ lão thành gửi gắm thông điệp: "Yêu thì phải tin. Lòng tin chính là cuốn hộ chiếu của tình yêu".

Thông điệp ấy không chỉ dành cho lứa đôi, mà còn là bài học cho những người làm đối ngoại: Phải có lòng tin vào bản sắc, vào văn hóa và con người Việt Nam để vững vàng đưa quê hương ra thế giới. Vì vậy, tác phẩm Việt Bắc của tôi đã trở thành nhịp cầu kết nối lòng tin và tình yêu giữa các thế hệ.