Việt Nam đang chủ động đóng góp cho tiến trình xây dựng Cộng đồng ASEAN

Tiến sĩ Nguyễn Hùng Sơn, Giám đốc Học viện Ngoại giao. (Ảnh: Thành Long)

Thưa Tiến sĩ Nguyễn Hùng Sơn, xin ông chia sẻ một số ưu tiên chính của Diễn đàn Tương lai ASEAN năm nay cũng như thông điệp mà Việt Nam, với tư cách nước chủ nhà, muốn gửi gắm?

Theo tôi, kể từ khi Việt Nam khởi xướng Diễn đàn Tương lai ASEAN, mục tiêu của sáng kiến này luôn là hỗ trợ các kênh hợp tác chính thức của ASEAN, qua đó đóng góp vào tiến trình xây dựng Cộng đồng ASEAN.

More from WVR
Tổng Thư ký ASEAN: Việt Nam - điểm tựa quan trọng cho những khát vọng chung của khu vực

Do đó, hằng năm, Việt Nam đều lựa chọn chủ đề của Diễn đàn theo hướng hỗ trợ các ưu tiên và chương trình nghị sự của nước giữ vai trò Chủ tịch ASEAN trong năm đó. Chủ đề của Diễn đàn năm nay do Việt Nam tổ chức rất tương đồng, nếu không muốn nói là gần như trùng khớp với chủ đề Năm Chủ tịch ASEAN của Philippines. Đây không phải là sự trùng hợp ngẫu nhiên mà là sự lựa chọn có chủ đích, bởi chúng tôi mong muốn Diễn đàn Tương lai ASEAN có thể hỗ trợ vai trò Chủ tịch ASEAN và đóng góp vào những nỗ lực chung của ASEAN trong tiến trình xây dựng Cộng đồng.

Ưu tiên thứ hai của Việt Nam là xây dựng một diễn đàn mở, nơi các bên liên quan có thể cùng trao đổi về cách thức hỗ trợ ASEAN và hỗ trợ các ưu tiên của nước Chủ tịch theo cách tiếp cận hướng tới tương lai. Chúng tôi mong muốn tạo thêm giá trị cho các cuộc thảo luận trong ASEAN cũng như giữa ASEAN với các đối tác, qua đó đóng góp vào tiến trình phát triển chung của khu vực.

Thứ ba, chúng tôi ập trung vào những vấn đề thiết thực đối với người dân ASEAN, đặc biệt là các thách thức của thời đại hiện nay. Vì vậy, chương trình nghị sự của Diễn đàn năm nay đề cập nhiều chủ đề mà cả chính phủ và người dân ASEAN đều quan tâm, như an ninh năng lượng, ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI), tái cấu trúc nền kinh tế hay tìm kiếm những cách thức hiệu quả hơn để giải quyết xung đột trong khu vực và trên thế giới.

Đó là những ưu tiên chính của Diễn đàn năm nay.

Thông điệp cốt lõi mà chúng tôi muốn truyền tải là Việt Nam đang chủ động đóng góp, với tư cách là một thành viên có trách nhiệm, vào tiến trình đóng góp cho Cộng đồng ASEAN.

Tiến sĩ đánh giá như thế nào về mức độ sẵn sàng cũng như cách tiếp cận tổng thể của ASEAN trong việc ứng phó với các thách thức khu vực và toàn cầu hiện nay, đặc biệt là những nỗ lực chung nhằm giải quyết cuộc khủng hoảng năng lượng thời gian gần đây?

Bối cảnh khu vực và thế giới hiện nay có nhiều điểm tương đồng với thời điểm ASEAN được thành lập. Khu vực và thế giới đang trải qua những biến chuyển to lớn. Đây là những thay đổi sâu sắc, mang tính thế hệ, đòi hỏi mỗi quốc gia phải có những đánh giá và phản ứng đủ mạnh mẽ để thích ứng.

Tuy nhiên, trong bối cảnh đó, rất ít quốc gia có thể nói rằng mình đã hoàn toàn sẵn sàng. Vì vậy, mọi quốc gia và mọi khu vực đều phải tìm cách ứng phó tốt hơn với những thay đổi đang diễn ra và thích nghi hiệu quả hơn với các xu thế chuyển đổi mới. Đó cũng chính là tinh thần mà chúng tôi mong muốn ASEAN tiếp tục phát huy.

Một trong những ưu tiên quan trọng của ASEAN, cũng như của Việt Nam và nhiều quốc gia Đông Nam Á, là tăng cường khả năng chống chịu trước những biến động sâu sắc hiện nay. ASEAN cần phối hợp chính sách chặt chẽ hơn và tăng cường hợp tác nhiều hơn nữa để nâng cao năng lực chống chịu, từ đó nâng cao khả năng sẵn sàng ứng phó với các thách thức.

Đó cũng chính là điều mà chúng tôi mong muốn thúc đẩy thông qua AFF: Tìm kiếm những cách tiếp cận mới và sáng tạo để các quốc gia thành viên ASEAN tăng cường hợp tác với nhau cũng như với các đối tác, qua đó củng cố khả năng chống chịu của ASEAN, thích ứng tốt hơn với các thách thức hiện tại và chuẩn bị tốt hơn cho những biến động sẽ tiếp tục xuất hiện trong tương lai.

Diễn đàn Tương lai ASEAN (AFF) lần thứ 3 sẽ diễn ra từ ngày 9-10/6 tại Hà Nội với chủ đề “Cùng định hình tương lai chung: Hòa bình, Thịnh vượng, lấy người dân làm trung tâm”. (Nguồn: Học viện Ngoại giao)

Ông đánh giá như thế nào về mạng lưới đối tác ngày càng mở rộng và đi vào chiều sâu của ASEAN? Điều này phản ánh điều gì về sức sống cũng như tầm ảnh hưởng của Hiệp hội?

ASEAN là một “ngọn hải đăng của hy vọng”, một trong những thế mạnh nổi bật của ASEAN chính là khả năng xây dựng và duy trì mạng lưới đối tác rộng khắp trên toàn thế giới.

Trong suốt gần 60 năm phát triển, ASEAN đã từng bước xây dựng, thể chế hóa và củng cố nhiều khuôn khổ hợp tác với các đối tác trong khu vực cũng như ngoài khu vực.

Điều đó giúp ASEAN theo đuổi một đường lối đối ngoại độc lập và trung lập, mà không phụ thuộc quá mức vào bất kỳ đối tác nào. Đây là một trong những thế mạnh quan trọng của ASEAN, đồng thời cũng là nền tảng tạo nên vai trò trung tâm của ASEAN ngày nay. Đó là khả năng duy trì mạng lưới đối tác rộng khắp theo mọi hướng.

Tuy nhiên, trong bối cảnh thế giới đang thay đổi nhanh chóng, tôi cho rằng mạng lưới đó vẫn có thể tiếp tục được củng cố và mở rộng hơn nữa. Đây cũng là điều mà AFF mong muốn đóng góp, thông qua việc thúc đẩy kết nối giữa nhiều nhóm chủ thể khác nhau.

Trong 60 năm qua, ASEAN đã làm rất tốt việc xây dựng mạng lưới quan hệ giữa các chính phủ. Điều chúng tôi muốn đóng góp là tăng cường kết nối với cộng đồng doanh nghiệp, người dân, các viện nghiên cứu, tổ chức tư vấn chính sách và các thành phố trong khu vực. Bởi đây đều là những lực lượng sẽ góp phần định hình tương lai của ASEAN.

Lấy ví dụ về AI. Hiện nay, sự phát triển của AI phần lớn nằm trong tay khu vực doanh nghiệp. Nếu thiếu sự tham gia của các tập đoàn công nghệ lớn, các doanh nghiệp và những doanh nghiệp vừa và nhỏ giàu tính đổi mới đang đầu tư vào việc ứng dụng AI trong đời sống xã hội, chúng ta sẽ bỏ lỡ một phần rất quan trọng của tương lai. Vì vậy, việc tăng cường kết nối với cộng đồng doanh nghiệp là hết sức cần thiết.

Tương tự, các viện nghiên cứu và tổ chức tư vấn chính sách cũng đóng vai trò quan trọng. Họ có thể đưa ra những ý tưởng mới, giúp các nhà hoạch định chính sách mở rộng góc nhìn và tìm kiếm những cách tiếp cận sáng tạo đối với các vấn đề mới nổi.

Bên cạnh đó là vai trò của các thành phố. Ngày nay, các thành phố tập trung phần lớn dân cư, nguồn vốn đầu tư và công nghệ. Nếu được thúc đẩy đúng hướng, sự kết nối giữa các thành phố có thể tạo ra sức mạnh cộng hưởng giữa các trung tâm tăng trưởng của ASEAN, qua đó khai mở những tiềm năng phát triển mới cho toàn khu vực.

Nói cách khác, hướng tới tương lai, chúng tôi mong muốn đóng góp vào việc củng cố và mở rộng hơn nữa mạng lưới kết nối mà ASEAN đã xây dựng thành công trong suốt gần 60 năm qua.

Trong bối cảnh ASEAN đang đứng trước cả cơ hội lẫn thách thức, ông kỳ vọng gì vào AFF 2026 với vai trò là một nền tảng kết nối ý tưởng, đối thoại và chính sách?

Những kỳ vọng của chúng tôi thực ra rất đơn giản.

Thứ nhất, chúng tôi mong muốn tạo ra một không gian mở để tất cả các bên liên quan có thể tương tác với nhau. Sự tương tác giữa các nhóm đối tượng khác nhau là vô cùng quan trọng, bởi nó giúp các nhà hoạch định chính sách lắng nghe tiếng nói của giới trẻ, cộng đồng doanh nghiệp và tổ chức nghiên cứu. Đồng thời, các nhóm này cũng có cơ hội trao đổi trực tiếp với nhau, khi mà trong điều kiện bình thường không phải lúc nào cũng có thể diễn ra.

Thứ hai, chúng tôi hy vọng những tương tác đó sẽ tạo điều kiện cho nhiều ý tưởng mới xuất hiện. Khi lắng nghe những góc nhìn mà bình thường mình ít có cơ hội tiếp cận, chúng ta thường có thêm những suy nghĩ mới, và đôi khi những ý tưởng đột phá lại được hình thành từ chính các cuộc đối thoại như vậy. Vì thế, chúng tôi mong Diễn đàn sẽ trở thành nơi các ý tưởng sáng tạo được khơi mở và nuôi dưỡng.

Thứ ba, chúng tôi kỳ vọng Diễn đàn sẽ khuyến khích mọi người suy nghĩ xa hơn về tương lai. Dĩ nhiên, những vấn đề cấp thiết của hiện tại luôn đòi hỏi sự quan tâm, song chúng tôi cũng mong các đại biểu có thể nhìn xa hơn một bước, suy nghĩ theo định hướng tương lai để từ đó đề xuất những giải pháp hướng tới tương lai.

Đó là ba kỳ vọng chính của chúng tôi đối với Diễn đàn.

Chúng tôi tin rằng các kỳ Diễn đàn trước đây đã đạt được những kỳ vọng đó ở một mức độ nhất định. Với những đổi mới trong cách thiết kế và tổ chức năm nay, chúng tôi càng hy vọng sẽ hiện thực hóa những kỳ vọng ấy một cách hiệu quả hơn nữa.

Xin trân trọng cảm ơn ông!