Vụ điểm 10 Toán bất thường ở Tuyên Quang: Muốn giảm bệnh thành tích, cần thay đổi cách nhìn về thành công

Những ngày qua, việc số lượng bài thi đạt điểm 10 trong kỳ thi tốt nghiệp THPT năm 2026 tại Tuyên Quang cao bất thường đã thu hút sự quan tâm của dư luận. Các cơ quan chức năng đang khẩn trương điều tra, xác minh và làm rõ vụ việc. Sự việc này một lần nữa làm dấy lên những băn khoăn về cách xã hội đang nhìn nhận điểm số và thành tích trong giáo dục.

Thực tế, khi một con số vượt xa mặt bằng chung, điều khiến nhiều người quan tâm không chỉ là tính chính xác của kết quả thi, mà còn là những áp lực vô hình đang bao trùm lên nhà trường, giáo viên, học sinh và cả phụ huynh. Phía sau những bảng điểm đẹp đôi khi là một cuộc chạy đua với thành tích, nơi điểm số dễ bị đặt lên cao hơn giá trị của quá trình học tập và sự trung thực.

Vì thế, câu chuyện buồn từ Tuyên Quang không chỉ dừng lại ở một địa phương hay một kỳ thi. Điều này gợi mở một vấn đề lớn hơn: Khi điểm số trở thành thước đo gần như duy nhất của thành công, giáo dục sẽ phải đối mặt với những hệ lụy gì và cần thay đổi ra sao để đưa việc học trở về đúng ý nghĩa vốn có...

Điểm số không phải thước đo của mọi giá trị

Có một hình ảnh không còn xa lạ mỗi mùa thi: Học sinh tất bật ôn bài, phụ huynh thấp thỏm chờ kết quả, còn giáo viên cũng chịu áp lực trước những con số sẽ xuất hiện trên bảng tổng kết. Không ít học sinh lớn lên trong suy nghĩ rằng, điểm càng cao thì càng giỏi, được ghi nhận và có nhiều cơ hội.

Ngược lại, một bài thi chưa đạt như mong muốn có thể kéo theo cảm giác thất vọng, áp lực, thậm chí là mặc cảm. Khi điểm số trở thành tiêu chí gần như duy nhất để đánh giá thành công, câu chuyện không còn dừng lại ở kết quả học tập mà bắt đầu tác động đến cách học, cách ứng xử và hệ giá trị của người học.

Điểm số là một phần không thể thiếu trong giáo dục. Nhờ có đánh giá, giáo viên biết học sinh đang ở đâu để điều chỉnh phương pháp giảng dạy, còn học sinh cũng có cơ hội nhìn lại những kiến thức mình đã nắm vững hay còn thiếu. Tuy nhiên, sẽ rất khác nếu điểm số được xem là mục tiêu lớn nhất mà mỗi học sinh hướng tới.

Trong nhiều lớp học hiện nay, áp lực điểm số khá rõ. Học sinh dành nhiều thời gian để luyện đề, ghi nhớ kiến thức phục vụ bài kiểm tra, bài thi. Việc học đôi khi hướng đến mục tiêu đạt kết quả cao thay vì nuôi dưỡng sự tò mò, khả năng khám phá hay tư duy phản biện.

Khi thành tích được đặt lên hàng đầu, quá trình học tập cũng dễ bị thu hẹp. Không ít em ngại đặt câu hỏi vì sợ trả lời sai, ngại thử nghiệm những cách làm mới vì lo ảnh hưởng đến điểm số. Điều đáng lưu ý hơn là áp lực điểm số không chỉ ảnh hưởng đến tâm lý, mà còn có thể tác động đến nhận thức về giá trị của việc học. Nếu một đứa trẻ luôn được định hướng điểm cao là điều quan trọng nhất, thì các em rất dễ hình thành suy nghĩ rằng kết quả đáng giá hơn quá trình, thành tích quan trọng hơn sự trung thực.

Đó cũng là lúc nguy cơ gian lận trong học tập xuất hiện. Không phải mọi học sinh đều lựa chọn cách làm sai, nhưng khi áp lực đủ lớn, một số em có thể tìm cách đạt kết quả bằng những con đường không trung thực. Đằng sau những hành vi ấy, điều đáng suy nghĩ không chỉ là một bài thi thiếu công bằng mà còn là thông điệp mà người lớn vô tình gửi đến các bạn trẻ: Chỉ cần có kết quả tốt.

Sự việc điểm 10 cao bất thường ở Tuyên Quang gây xôn xao dư luận. (Nguồn: Vietnamnet)

Thực tế, việc quá coi trọng điểm số còn kéo theo nhiều hệ lụy khác như gia đình dễ rơi vào tâm lý so sánh con với bạn bè, nhà trường có thể chịu áp lực về thành tích. Trong khi đó, xã hội cũng dần quen với việc đánh giá một học sinh thông qua bảng điểm, thành tích nhiều hơn là năng lực thực chất hay những phẩm chất các em đang có.

Quan trọng hơn, những điều xã hội cần ở người trẻ hôm nay lại không chỉ nằm trong các bài thi. Khả năng tự học, tinh thần trách nhiệm, sự trung thực, kỹ năng hợp tác hay năng lực thích ứng với sự thay đổi đều là những yếu tố quyết định sự phát triển lâu dài. Đây cũng chính là những giá trị mà giáo dục cần hướng đến, thay vì chỉ dừng lại ở việc tạo ra những kết quả thi cử ấn tượng.

Để xây dựng một nền giáo dục lành mạnh

Nhiều ý kiến cho rằng "bệnh thành tích" không bắt nguồn từ riêng nhà trường, mà phản ánh cách xã hội đang nhìn nhận về thành công. Khi phụ huynh kỳ vọng vào điểm số và thành tích của con em, nhà trường chịu sức ép về kết quả, còn học sinh được đánh giá chủ yếu qua điểm số, chắc chắn áp lực sẽ khó giảm. Vì vậy, muốn giảm gian lận hay từng bước khắc phục "bệnh thành tích", điều cần thay đổi trước hết là tư duy đánh giá.

Thay vì xem điểm số là tiêu chí quan trọng nhất, việc đánh giá cần hướng nhiều hơn đến sự phát triển toàn diện của học sinh. Mỗi em có năng lực, sở trường và sự tiến bộ khác nhau. Một bài thi có thể phản ánh kết quả ở một thời điểm, nhưng không thể nói lên đầy đủ năng lực hay giá trị của một con người.

Khi sự tiến bộ được ghi nhận, học sinh sẽ có thêm động lực để cố gắng, các em cũng sẽ mạnh dạn trải nghiệm, dám sai và dám học từ những sai lầm của mình. Cùng với đổi mới cách đánh giá, phương pháp dạy học cũng cần tiếp tục chuyển theo hướng giúp học sinh hiểu bản chất kiến thức, biết vận dụng vào thực tế và phát triển năng lực riêng. Khi việc học không còn chỉ để phục vụ mục tiêu vượt qua các kỳ thi, để vào được trường top đầu, học sinh sẽ có nhiều cơ hội phát huy tư duy sáng tạo và niềm say mê học tập.

Sự thay đổi ấy cũng cần đến từ gia đình. Nếu mỗi cuộc trò chuyện sau giờ học chỉ xoay quanh câu hỏi: "Hôm nay con được mấy điểm?", áp lực sẽ rất khó giảm. Ngược lại, khi cha mẹ quan tâm nhiều hơn đến những điều con học được mỗi ngày, những kỹ năng con hình thành hay sự tiến bộ của con qua từng giai đoạn, việc học sẽ trở nên nhẹ nhàng hơn rất nhiều.

Một nền giáo dục lành mạnh không được xây dựng từ những bảng tổng kết đẹp hay tỷ lệ học sinh đạt điểm cao. Điều làm nên giá trị của giáo dục là môi trường học tập trung thực, công bằng, nơi mỗi học sinh được tôn trọng sự khác biệt và có cơ hội phát triển theo năng lực của mình.

Có lẽ, khi điểm số được đặt trở về đúng vị trí là công cụ đánh giá chứ không phải mục tiêu cuối cùng, áp lực sẽ dần được tháo gỡ. Khi đó, học sinh sẽ học vì muốn hiểu biết nhiều hơn, giáo viên sẽ dạy với sự sáng tạo hơn và phụ huynh cũng có thêm cơ hội nhìn thấy sự trưởng thành của con qua nhiều giá trị khác ngoài điểm số.