 |
Dưới cái nắng chiều chói chang tháng Ba của Bạc Liêu, tôi tới tham quan Khu lưu niệm cố nhạc sĩ Cao Văn Lầu (1892-1976). Sinh thời, ông sống và sáng tác nhạc trên chính mảnh đất này.
Nhạc sĩ Cao Văn Lầu sinh ra tại Long An. Do hoàn cảnh khó khăn, gia đình ông phải bỏ quê, trôi dạt nhiều nơi trước khi định cư ở Bạc Liêu. Năm 15 tuổi, chàng trai Sáu Lầu theo thầy Lê Tài Khí học đờn kìm (đàn nguyệt). Thầy Tài Khí mù cả hai mắt, bị tật ở chân nhưng lại được trời phú cho ngón đàn điêu luyện. Nhờ siêng năng, ông Sáu Lầu nhanh chóng chơi thành thục các loại nhạc cụ.
Tham quan một vòng gian trưng bày các hiện vật về cuộc đời ông, tôi thầm nghĩ, để sáng tác một tuyệt phẩm như Dạ cổ hoài lang, nhạc sĩ Cao Văn Lầu chắc phải ở vào một hoàn cảnh đặc biệt lắm. Thấy bóng dáng hướng dẫn viên, tôi lập tức tiến đến hỏi về câu chuyện này.
Năm 1913, ông Sáu Lầu vâng lời cha mẹ mà lấy bà Trần Thị Tấn làm vợ. Hồi ấy, tuy chưa có sáng tác nào nổi danh nhưng ngón đàn của nhạc sĩ Cao Văn Lầu đã nức tiếng gần xa. Gia đình nào có hội hè, giỗ chạp... cũng đều muốn rước ông tới chơi. “Lắm mối” là vậy nhưng gia đình ông vẫn nghèo bởi người ta đàn hát đâu phải để kiếm kế sinh nhai. Miệng ăn trong nhà trông chờ cả vào bà Tấn. Đêm đi bắt ba khía, ngày mang ra chợ bán rồi đi làm ruộng... Bà luôn tay luôn chân suốt ngày. Sự chịu thương chịu khó của bà rồi cũng khiến tâm hồn của ông Sáu Lầu lay động.
Ông bà sống với nhau mãi mà chẳng có con.“Tam niên vô tử bất thành thê”, ông bị buộc phải bỏ vợ để lấy người khác. Quá đau buồn, ông Sáu Lầu ôm đàn hàng đêm, đặt mình vào vị trí của người vợ mong nhớ chồng mà viết lên Dạ cổ hoài lang (Đêm nghe tiếng trống nhớ chồng).
Trong thời gian xa cách, ông vẫn giấu cha mẹ để lén lút gặp vợ. Sau vài tháng, vợ ông mang bầu, hai người lại được sum họp. Kể từ đó, hai ông bà sinh được bảy người con (năm trai, hai gái). Con trai trưởng của ông là Cao Kiến Thiết, từng là chuyên viên của Đại sứ quán Việt Nam tại Mông Cổ.
Ban quản lý khu lưu niệm cũng dành riêng một gian để trưng bày hình ảnh của những nghệ sĩ cải lương nổi danh. Một trong số đó là cô đào tài sắc Phùng Há (1911-2009) – nguyên nhân gây ra cuộc “Hắc – Bạch phân tranh” giữa Công tử Bạc Liêu Trần Trinh Huy (Hắc công tử) và Bạch công tử Mỹ Tho George Phước.
Vốn là người “nhiều chuyện”, ngay sau khi nghe đến giai thoại này, tôi lập tức tạm biệt cô hướng dẫn viên của Khu lưu niệm để tìm hiểu về chàng công tử thú vị này.
Đúng như kỳ vọng của tôi! Ngay từ bên ngoài, căn biệt thự của Công tử Bạc Liêu vẫn toát lên vẻ hoa mỹ, dù đã trải qua bao biến cố lịch sử. Công trình này được xây dựng năm 1919, do kiến trúc sư người Pháp thiết kế. Toàn bộ vật liệu xây dựng nên ngôi biệt thự này được chuyển về từ Pháp. Cụ thân sinh ra Hắc công tử là ông Hội đồng Trạch, chủ sở hữu 74 sở điền, với 110.000 hecta ruộng lúa, gần 100.000 ha ruộng muối. Gia đình ông giàu đến nỗi, cứ khi trời nắng to là lại cho gia nhân đem tiền lên phơi trên sân thượng cho đỡ mốc.
 |
Ông Huy từng được gia đình cho sang Pháp du học. Ngày đón cậu Ba về Bạc Liêu, ông Hội đồng Trạch còn mua cả một chiếc xe hơi cho xứng với học hàm học vị của con trai. Tuy nhiên trên đường đi, ông mới vỡ lẽ rằng cậu Ba chỉ toàn ăn chơi trong suốt ba năm bên xứ người. Cậu mang về Việt Nam ba tấm bằng… lái xe hơi, lái máy bay và nhảy đầm.
Chưa nói đến chuyện đốt tiền (mỗi tờ trị giá vài cây vàng) để tìm chiếc hoa tai cho người đẹp trong rạp hát, độ ăn chơi của công tử Bạc Liêu được thể hiện ở hai chiếc giường mà cậu đóng riêng cho mỗi mùa. Mùa nóng, cậu nằm chiếc giường gỗ sưa có lát đá cẩm thạch. Mùa lạnh, cậu nằm chiếc giường đóng bằng gỗ giáng hương (mùi thơm của gỗ giáng hương làm cơ thể ấm lên). Trong phòng ngủ có đầy đủ bàn gương và một hộp lớn đựng son phấn để công tử... trang điểm mỗi khi ra khỏi nhà.
“Vua Bảo Đại có thứ gì, Công tử Bạc Liêu mua thứ đó”, cô hướng dẫn viên tại di tích này kể lại với chúng tôi như vậy. Biết vua được trang bị máy bay từ tiền ngân khố quốc gia, cậu Ba cũng tự mua cho mình một chiếc để tiện đi thăm ruộng. Một lần, cậu Ba mải bay mà quên để ý rằng máy bay hết xăng nên phải hạ cánh khẩn cấp xuống nước Xiêm La. Nhà nước Xiêm bắt giữ ông vì tội vượt biên bắt phạt 200 nghìn giạ lúa (khoảng 10kg vàng). Thương con, vợ chồng ông Hội đồng Trạch chấp nhận cho một đoàn ghe chở lúa qua nước bạn để chuộc quý tử.
Dù ăn chơi là thế nhưng Bạch công tử rất được lòng mọi người vì tính tình hào phóng, khoáng đạt. Đi thăm ruộng, nếu thấy ai quá nghèo, cậu sẵn sàng xóa luôn nợ cho họ. Khác với những công tử cùng thời thường khúm núm trước người Pháp, cậu Ba Huy luôn "toa–moa” sòng phẳng. Vì thế, trong mắt người Pháp cũng như giới giang hồ, cậu rất được nể trọng vì bản lĩnh, hơn thế nữa lại có vợ Tây (lấy trong thời gian đi du học) và thuê hẳn người Pháp làm công.
Tôi còn chưa kịp cất lời hỏi về giai thoại đốt tiền nấu chè, cô hướng dẫn viên ở đây đã “thanh minh” cho cậu Ba. Cô cho biết, giai thoại ấy là do người đời thêu dệt nên. George Phước có đưa ra lời thách thức nhưng Công tử Bạc Liêu từ chối khéo. Sau này, cậu có kể lại với con mình là ông Trần Trinh Đức rằng: “Tội gì mà đốt cả đống tiền để nấu chè. Chưa biết chừng Tây nó nghe chuyện bắt bỏ tù vì tội hủy hoại nhiều giấy bạc cũng nên”.
Trước khi kết thúc chuyến tham quan khu biệt thự, cô hướng dẫn viên cho biết, trong suốt cuộc đời, công tử Bạc Liêu đã tiêu hết… năm tấn vàng. Nghe đến đây, tôi thầm nghĩ: “Thế này thì trở thành huyền thoại là đúng rồi. Ăn chơi như vậy mới gọi là ăn chơi chứ!”
