1.000 ngày xung đột ở Dải Gaza: Vì sao hòa bình vẫn ngoài tầm với?

Theo các kỹ sư tại Gaza, với tốc độ hiện nay, phải mất hơn 140 năm mới có thể dọn sạch lượng phế thải xung đột. (Nguồn: UNRWA)

Khi tiến trình giải giáp Hamas vẫn rơi vào bế tắc, toàn bộ kế hoạch hậu xung đột do Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc hậu thuẫn gần như dừng lại ở bước khởi đầu, trong khi triển vọng tái thiết Dải Gaza vẫn còn xa vời.

More from WVR
Xung đột Dải Gaza: Hamas đi bước quan trọng thể hiện thành ý với thỏa thuận ngừng bắn, LHQ nói gì?

Ngừng bắn nhưng chưa có hòa bình

Ngày 2/7, Văn phòng Truyền thông chính quyền Gaza cho biết hơn 73.000 người đã thiệt mạng, trong đó có trên 21.500 trẻ em; khoảng 9.500 người khác được cho là vẫn nằm dưới gần 68 triệu tấn đống đổ nát.

Theo các kỹ sư tại Gaza, với tốc độ hiện nay, phải mất hơn 140 năm mới có thể dọn sạch lượng phế thải xung đột. Con số 140 năm cho thấy khoảng cách rất lớn giữa lệnh ngừng bắn và một nền hòa bình thực sự.

Cuộc xung đột bắt đầu sau vụ Hamas tấn công miền Nam Israel ngày 7/10/2023 khiến khoảng 1.200 người Israel thiệt mạng và 251 người bị bắt làm con tin.

Chiến dịch đáp trả của Israel sau đó khiến hơn 70.000 người Palestine thiệt mạng. Đầu năm 2026, quân đội Israel lần đầu thừa nhận, số liệu này nhìn chung phản ánh đúng quy mô tổn thất của cuộc xung đột, dù hai bên vẫn còn tranh cãi về tỷ lệ dân thường và tay súng.

Tháng 10/2025, Israel và Hamas chấp nhận "Kế hoạch toàn diện cho Gaza" do Mỹ làm trung gian. Một tháng sau, Hội đồng Bảo an thông qua Nghị quyết 2803, thành lập Hội đồng Hòa bình và cho phép triển khai Lực lượng Ổn định Quốc tế (ISF) nhằm hỗ trợ giải giáp Gaza, bảo đảm an ninh và tạo điều kiện để chính quyền Palestine cải tổ tiếp quản vùng lãnh thổ này.

Theo lộ trình, các bước gồm trao đổi con tin, giải giáp Hamas, triển khai ISF, Israel rút quân và tái thiết Gaza. Tuy nhiên, sau khi hoàn tất phần lớn việc trao đổi con tin, tiến trình gần như dừng lại ở bước giải giáp.

Lệnh ngừng bắn cũng chưa đồng nghĩa với việc xung đột kết thúc. Từ khi thỏa thuận có hiệu lực ngày 10/10/2025, hơn 1.000 người Palestine tiếp tục thiệt mạng trong các cuộc không kích của Israel. Nhiều khu vực chiếm khoảng 70-80% diện tích Gaza vẫn thường xuyên xảy ra giao tranh.

Điều phối viên Cứu trợ Khẩn cấp của Liên hợp quốc Tom Fletcher cho rằng, những cải thiện về nhân đạo hiện mới đáp ứng "mức tối thiểu" nhu cầu của người Palestine. Điều đó cho thấy lệnh ngừng bắn mới giúp giảm cường độ giao tranh, chứ chưa đưa Gaza bước sang giai đoạn hòa bình và tái thiết.

Điểm nghẽn giải giáp Hamas

Theo Tạp chí Modern Diplomacy, toàn bộ lộ trình hậu xung đột phụ thuộc vào việc Hamas có giải giáp hay không. Theo Đặc phái viên Hội đồng Hòa bình Nickolay Mladenov, ISF không thể triển khai đầy đủ nếu chưa có cơ sở giám sát tiến trình giải giáp, Israel cũng sẽ không hoàn tất rút quân khi lực lượng quốc tế chưa hiện diện.

Trong khi đó, Hamas không bác bỏ khả năng giải giáp nhưng yêu cầu Israel phải có những nhượng bộ mà Tel Aviv chưa chấp nhận. Chính điểm nghẽn này khiến tiến trình gần như đóng băng.

Nhiều chuyên gia luật quốc tế cho rằng, hạn chế còn nằm ở chính Nghị quyết 2803. Văn bản quy định ISF phải phối hợp với cả Israel và Ai Cập nhưng lại trao cho Israel tiếng nói lớn hơn trong việc xác định tiêu chí giải giáp. Điều này khiến nhiều người Palestine nghi ngờ lực lượng quốc tế khó giữ được vị thế trung lập, thay vào đó sẽ bị coi là công cụ thực thi các yêu cầu an ninh của Israel.

Sau nhiều tháng, những mắt xích quan trọng nhất của kế hoạch vẫn chưa được kích hoạt. Dù giai đoạn hai đã được tuyên bố bắt đầu từ tháng 1/2026, ISF vẫn chưa triển khai lực lượng đáng kể, Hamas chưa giải giáp và Israel chưa rút quân theo lộ trình. Việc các bên dần thống nhất về quy mô thương vong chỉ cho thấy giao tranh quy mô lớn đã lắng xuống, chứ chưa đồng nghĩa tiến trình chính trị thực sự bắt đầu.

Nhức nhối khủng hoảng di cư ở Trung Đông

Thế bế tắc khó phá vỡ

Bế tắc không chỉ thể hiện ở tiến trình hòa bình mà còn trong cách các bên nhìn nhận hậu quả xung đột.

Theo chính quyền Gaza, khoảng 90% công trình trên dải đất này đã bị phá hủy hoặc hư hại nặng, hơn 2 triệu trong tổng số khoảng 2,1 triệu người dân phải sơ tán. Những số liệu này sẽ là cơ sở để tính toán nhu cầu tài chính cho công cuộc tái thiết.

Trong khi đó, Israel và Hội đồng Hòa bình nhấn mạnh những dấu hiệu mà họ coi là "tiến triển có kiểm soát", như viện trợ vẫn được đưa vào Gaza và tình hình an ninh ổn định hơn so với giai đoạn giao tranh ác liệt. Tuy nhiên, theo các tổ chức quốc tế, lượng hàng cứu trợ hiện mới đạt khoảng một phần ba so với cam kết.

Theo Modern Diplomacy, những khác biệt này phản ánh cuộc cạnh tranh nhằm định hình câu chuyện về Gaza sau xung đột. Trong khi chính quyền Gaza muốn nhấn mạnh mức độ tàn phá để huy động nguồn lực tái thiết, Israel tìm cách chứng minh kế hoạch hậu xung đột vẫn đang phát huy hiệu quả, dù tiến triển còn chậm.

Bế tắc cũng xuất phát từ chính trường Israel. Các cuộc thăm dò gần đây cho thấy hơn 60% cử tri không muốn Thủ tướng Benjamin Netanyahu tiếp tục tái tranh cử sau những chỉ trích về thất bại an ninh ngày 7/10/2023.

Theo giới phân tích, sức ép chính trị không khiến chính phủ Israel sẵn sàng thỏa hiệp hơn mà ngược lại, càng khó chấp nhận những nhượng bộ như rút quân hoàn toàn khỏi Gaza - điều kiện quan trọng để kế hoạch hòa bình chuyển sang giai đoạn tiếp theo.

Ba kịch bản cho Gaza

Nếu không có đột phá chính trị, kịch bản nhiều khả năng nhất là thế bế tắc sẽ kéo dài ít nhất đến hết năm 2026. Giao tranh cường độ thấp vẫn tiếp diễn, ISF chưa thể triển khai đầy đủ, Hamas tiếp tục duy trì một phần năng lực quân sự, còn viện trợ vẫn chỉ đạt khoảng một phần ba mức cam kết.

Kịch bản tiêu cực hơn là lệnh ngừng bắn sụp đổ sau một vụ việc nghiêm trọng, chẳng hạn một cuộc tấn công gây thương vong lớn nhằm vào lực lượng Israel hoặc việc một thủ lĩnh Hamas bị tiêu diệt. Khi đó, Israel có thể mở rộng chiến dịch quân sự và tuyên bố cơ chế gìn giữ hòa bình quốc tế không còn hiệu quả.

Ngược lại, triển vọng tích cực nhất phụ thuộc nhiều vào vai trò trung gian của Qatar, Ai Cập và Saudi Arabia. Nếu các nước này thúc đẩy được một thỏa thuận giải giáp từng phần của Hamas, đổi lại là những bảo đảm về tương lai chính trị của lực lượng này, tiến trình hòa bình có thể được nối lại, tạo điều kiện triển khai ISF và khởi động tái thiết từ năm 2027.

Một nghìn ngày sau khi xung đột bùng phát, Gaza vẫn mắc kẹt giữa lệnh ngừng bắn và hòa bình. Cơ chế do Liên hợp quốc hậu thuẫn đã góp phần hạ nhiệt giao tranh nhưng chưa thể vượt qua trở ngại lớn nhất là vấn đề giải giáp Hamas và những tính toán an ninh, chính trị của các bên.

Chừng nào Hamas chưa đạt được thỏa thuận về giải giáp, Israel chưa hoàn tất rút quân và Lực lượng Ổn định Quốc tế chưa thể triển khai đầy đủ, chừng đó lệnh ngừng bắn vẫn chỉ đánh dấu sự kết thúc của giai đoạn giao tranh quy mô lớn, chứ chưa thể mở ra một nền hòa bình thực sự cho Gaza.

Xung đột Dải Gaza: Hamas đi bước quan trọng thể hiện thành ý với thỏa thuận ngừng bắn, LHQ nói gì?

Ngày 6/7, phong trào Hồi giáo Hamas thông báo giải thể cơ quan đã điều hành Dải Gaza trong gần hai thập kỷ, mở đường ...