 |
| Kinh tế biển đóng vai trò quan trọng trong sự phát triển của Nhật Bản. (Nguồn: EAF) |
Kinh tế biển xoay quanh hai trụ cột
Kinh tế biển là sự kết hợp chặt chẽ giữa kinh tế ngành và kinh tế theo không gian lãnh thổ, trong đó biển vừa là không gian phát triển, vừa là nguồn lực chiến lược.
Đối với Nhật Bản, đại dương mang ý nghĩa đặc biệt khi quốc gia này sở hữu vùng đặc quyền kinh tế (EEZ) lớn thứ 6 trên thế giới và rộng gấp khoảng 12 lần diện tích đất liền, tạo nền tảng vật chất quan trọng cho việc triển khai chiến lược kinh tế biển.
Như vậy, kinh tế biển của Nhật Bản không chỉ hướng tới khai thác nguồn lợi từ đại dương, mà còn được thiết kế như một mô hình phát triển bền vững cấp quốc gia, gắn kết giữa tăng trưởng kinh tế, bảo đảm an ninh và bảo vệ hệ sinh thái biển.
| More from WVR |
 Vì sao khủng hoảng nhân khẩu học của Nhật Bản không thể giải quyết chỉ bằng khía cạnh tài chính? |
Nhật Bản tiếp cận phát triển kinh tế biển trên cơ sở dung hòa chặt chẽ giữa bảo tồn hệ sinh thái biển và tăng trưởng kinh tế dài hạn. Đất nước Mặt trời mọc nhấn mạnh nguyên tắc sử dụng có kiểm soát, đặt trọng tâm vào duy trì khả năng tái tạo của hệ sinh thái nhằm bảo đảm tính bền vững của một nền kinh tế gắn chặt với đại dương.
Trên thực tế, khái niệm, phạm vi và cách phân loại kinh tế biển có sự khác biệt giữa các quốc gia và tổ chức quốc tế. Trong khuôn khổ chính sách quốc gia, Nhật Bản cấu trúc kinh tế biển xoay quanh hai trụ cột ngành chính, đó là các ngành truyền thống và các ngành mới nổi.
Nhóm ngành truyền thống bao gồm những lĩnh vực đã đóng vai trò nền tảng đối với nền kinh tế Nhật Bản trong nhiều thập niên, như thủy sản, vận tải biển, đóng tàu, hệ thống cảng biển, cũng như du lịch và dịch vụ giải trí ven biển.
Song song với đó, Nhật Bản thúc đẩy mạnh mẽ các ngành mới nổi có giá trị gia tăng cao và gắn với mục tiêu phát triển bền vững, bao gồm năng lượng tái tạo ngoài khơi, carbon xanh (blue carbon), kinh tế số biển và khai thác tài nguyên đáy biển.
Nhằm hiện thực hóa mô hình kinh tế bền vững, cường quốc biển Nhật Bản đang triển khai những chiến lược, biện pháp từ khuôn khổ chính sách quốc gia, công cụ tài chính xanh cho tới các sáng kiến công nghệ và hợp tác công - tư trong từng lĩnh vực trọng điểm.
Thúc đẩy kinh tế biển bền vững
Trong cộng đồng quốc tế, đặc biệt là tại châu Âu, các hình thức huy động vốn dựa trên tiêu chí đánh giá tính bền vững của tài nguyên biển được gọi là tài chính xanh (blue finance) đang phát triển nhanh chóng.
Tại Nhật Bản, định hướng thúc đẩy kinh tế biển cũng đã được chính thức hóa trong Kế hoạch Đại dương Cơ bản lần thứ tư, được Nội các nước này thông qua vào năm 2023, đánh dấu bước chuyển chính sách ngành sang tư duy chiến lược quốc gia.
Kinh tế biển được Nhật Bản xác định là không gian tiên phong cho việc hình thành các ngành công nghiệp mới, dựa trên việc phát huy lợi thế địa chính trị, công nghệ và năng lực quản trị biển. Trong bối cảnh đó, Kế hoạch Hải dương Cơ bản đóng vai trò như một khung chiến lược tích hợp, kết nối an ninh, tăng cường kinh tế và bảo vệ môi trường hiển trong một tầm nhìn thống nhất.
Trọng tâm của Kế hoạch Hải dương Cơ bản lần thứ tư xoay quanh hai trụ cột chính, bao gồm xây dựng đại dương bền vững và an ninh biển toàn diện, đặc biệt nhấn mạnh vào an ninh kinh tế biển.
Trên nền tảng này, kế hoạch xác định bảy lĩnh vực ưu tiên gồm: phát triển công nghiệp biển, đặc biệt là điện gió ngoài khơi; thúc đẩy hải dương DX; triển khai chính sách Bắc Cực; phát triển nguồn nhân lực biển; tăng cường khoa học - công nghệ biển; bảo vệ môi trường đại dương; và mở rộng hợp tác quốc tế. Cách tiếp cận toàn diện này cho thấy Nhật Bản đang định hình kinh tế biển như một trụ cột chiến lược mới trong phát triển quốc gia dài hạn.
| More from WVR |
 Đất hiếm biển sâu: Bước đột phá của Nhật Bản trước thách thức đứt gãy nguồn cung |
Dựa trên Kế hoạch đó, Nhật Bản đang chủ động thúc đẩy một loạt ngành mũi nhọn trong kinh tế biển như một phần của chiến lược phát triển bền vững và bảo đảm an ninh quốc gia phi truyền thống trong dài hạn.
Trước hết, trong lĩnh vực thủy sản bền vững, Nhật Bản đang chuyển dịch mạnh mẽ từ mô hình khai thác truyền thống sang quản lý nguồn lợi dựa trên dữ liệu và công nghệ số (Hải dương DX). Việc ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI), Internet vạn vật (IoT) và dữ liệu lớn (big data) cho phép theo dõi trữ lượng cá, điều kiện sinh thái và hoạt động đánh bắt theo thời gian thực.
Trên cơ sở đó, Nhật Bản từng bước thay thế tư duy đánh bắt tối đa sản lượng bằng mô hình đánh bắt theo hạn ngạch sinh thái, nhằm duy trì khả năng tái tạo của nguồn lợi biển và bảo đảm sinh kế lâu dài cho cộng đồng ngư dân.
Song song với đó, carbon xanh và tài chính xanh đang nổi lên như một trụ cột mới của kinh tế biển Nhật Bản. Các hệ sinh thái biển và ven biển như rừng ngập mặn, thảm cỏ biển và rong biển được nhìn nhận không chỉ dưới góc độ môi trường, mà còn như tài sản hấp thụ carbon có thể lượng hóa và giao dịch.
Thị trường tín chỉ carbon xanh (J-Blue Credit) do Hiệp hội Kinh tế biển Nhật Bản (JBE) phát hành đã tạo ra cơ chế kết nối giữa doanh nghiệp, chính quyền địa phương và dòng vốn tài chính xanh, qua đó khuyến khích khu vực tư nhân tham gia vào bảo tồn hệ sinh thái biển gắn với lợi ích kinh tế cụ thể.
Trong lĩnh vực năng lượng tái tạo ngoài khơi, điện gió, đặc biệt là điện gió nổi, được xác định là hướng đi chiến lược, phù hợp với điều kiện địa lý biển sâu, thềm lục địa hẹp của Nhật Bản.
Phát triển điện gió ngoài khơi không chỉ góp phần tăng cường tự chủ năng lượng và giảm phát thải carbon, mà còn đóng vai trò kép trong việc hình thành chuỗi công nghiệp mới, từ chế tạo thiết bị, đóng tàu chuyên dụng đến dịch vụ vận hành, bảo dưỡng.
Nhật Bản cũng đầu tư mạnh vào nghiên cứu tài nguyên biển sâu và công nghệ cao, đặc biệt là bùn chứa đất hiếm và khoáng sản đáy biển, với định hướng ưu tiên phát triển công nghệ, thử nghiệm khoa học và đánh giá nghiêm ngặt tác động môi trường trước khi thương mại hóa.
| Dư luận về thoả thuận Mỹ-Iran: Thắng lợi về chiến thuật, thất bại về chiến lược? |
Hợp tác quốc tế và quản trị đại dương toàn cầu
Kinh tế biển không chỉ đơn thuần là lĩnh vực khai thác tài nguyên biển và cạnh tranh về quyền tiếp cận, mà còn được định vị như một không gian cần sự hợp tác đa quốc gia.
Xuất phát từ nhận thức rằng các vấn đề đại dương, từ ô nhiễm, suy thoái hệ sinh thái đến biến đổi khí hậu, cho tới những vấn đề mang tính xuyên biên giới, Nhật Bản nhấn mạnh vai trò của quản trị đại dương toàn cầu dựa trên luật lệ, chuẩn mực và hợp tác đa phương.
Tiêu biểu cho định hướng này là sáng kiến MARINE, được triển khai nhằm hiện thực hóa Tầm nhìn Đại dương xanh Osaka - mục tiêu đến năm 2050 chấm dứt tình trạng ô nhiễm đại dương do rác thải nhựa mới.
| Sau cuộc chiến với Mỹ và Israel, nền kinh tế Iran được gì và mất gì? |
Sáng kiến này tập trung vào bốn trụ cột chính: tăng cường quản lý chất thải trên đất liền và ven biển; thu hồi và xử lý rác biển; thúc đẩy đổi mới công nghệ trong tái chế và vật liệu thay thế; đồng thời nâng cao năng lực cho các quốc gia đang phát triển thông qua hỗ trợ kỹ thuật, tài chính và đào tạo.
Thông qua các cơ chế này, Nhật Bản được đánh giá là không chỉ tham gia mà còn đóng vai trò dẫn dắt trong việc hình thành chuẩn mực, cung cấp nguồn lực tài chính và chuyển giao công nghệ, qua đó củng cố vị thế là một trụ cột quan trọng trong quản trị biển toàn cầu.
Kinh tế biển của Nhật Bản là một chiến lược tích hợp, kết nối công nghệ cao, an ninh tài nguyên, chuyển dịch năng lượng và phát triển bền vững trong một tầm nhìn dài hạn cấp quốc gia. Vì vậy, lĩnh vực này không chỉ là một lựa chọn kinh tế, mà còn là chiến lược của Nhật Bản trong việc định hình tương lai của một cường quốc biển trong bối cảnh cạnh tranh và biến động toàn cầu.
Thách thức lớn nhất đặt ra là làm thế nào chuyển hóa tiềm năng đại dương rộng lớn thành động lực tăng trưởng dài hạn mà không đánh đổi môi trường, nhưng đây cũng là cơ hội để Nhật Bản vươn lên dẫn dắt chuẩn mực toàn cầu về phát triển biển bền vững.
| Tăng cường, mở rộng hợp tác quốc tế về biển vì hoà bình, ổn định và phát triển bền vững ở Biển Đông Thứ trưởng Thường trực Bộ Ngoại giao, Chủ nhiệm Ủy ban Biên giới quốc gia Nguyễn Minh Vũ trả lời phỏng vấn Báo TG&VN nhân ... |
| Để Việt Nam mạnh về biển, giàu từ biển Phát triển kinh tế biển xanh để Việt Nam “trở thành quốc gia mạnh về biển, giàu từ biển, phát triển bền vững, thịnh vượng, ... |
| 'Chìa khóa' mở tương lai kinh tế biển Việt Nam Ngày 5/11, Học viện Ngoại giao tổ chức Hội thảo Biển Đông quốc gia với chủ đề “Hợp tác khoa học - công nghệ: Động ... |
| Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm: Cần đổi mới tư duy và tầm nhìn phát triển biển Sáng 8/6, tại Trụ sở Trung ương Đảng, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm chủ trì buổi làm việc với Ban Chính sách, ... |
| Hạ tầng năng lượng - Nền tảng cho phát triển kinh tế biển Theo Phó Tổng giám đốc Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) Nguyễn Tài Anh, việc ưu tiên đầu tư hạ tầng năng lượng biển, ... |
