30 năm UNCLOS có hiệu lực: Vai trò giữ gìn trật tự pháp lý trên biển của ITLOS

Phan Duy Hảo
Với việc giải quyết hơn 30 tranh chấp biển trong gần 30 năm qua, Tòa án Luật Biển quốc tế (ITLOS) góp phần quan trọng vào việc giữ gìn tính toàn vẹn, thúc đẩy tuân thủ UNCLOS, qua đó duy trì trật tự pháp lý trên biển và đại dương.
Theo dõi Baoquocte.vn trên
30 năm UNCLOS có hiệu lực: Vai trò giữ gìn trật tự pháp lý trên biển của ITLOS
Các thẩm phán của Tòa án Luật biển quốc tế. (Nguồn: ITLOS)

Ngày 16/11/1994, Công ước Liên hợp quốc về Luật Biển 1982 (UNCLOS) - “Hiến pháp về biển và đại dương” - chính thức có hiệu lực, xác lập khuôn khổ pháp lý cho tất cả các hoạt động trên biển và đại dương ở cấp độ quốc gia, khu vực và toàn cầu.

Đáng chú ý, UNCLOS quy định hệ thống giải quyết tranh chấp về biển chưa từng có tiền lệ về tính chất và quy mô. Đặc biệt, việc UNCLOS có hiệu lực tạo cơ sở để ITLOS được thành lập. Với thẩm quyền xét xử bao gồm các tranh chấp liên quan đến việc giải thích và áp dụng UNCLOS giữa các quốc gia lựa chọn Tòa là cơ quan thụ lý, cũng như các vấn đề pháp lý được quy định trong các thỏa thuận khác giữa các quốc gia thành viên, sự ra đời của ITLOS đánh dấu bước tiến quan trọng trong việc hoàn thiện cơ chế giải quyết tranh chấp biển dựa trên luật pháp quốc tế.

Điều này đặc biệt có ý nghĩa trong bối cảnh nhu cầu sử dụng và khai thác biển ngày càng tăng, tranh chấp biển diễn biến ngày càng phức tạp, môi trường biển ngày càng bị ô nhiễm, tác động trực tiếp đến quyền, lợi ích các quốc gia ven biển và cộng đồng quốc tế, trong đó có Việt Nam.

“Sân chơi” bình đẳng, hiệu quả cho tất cả

Trải qua gần 30 năm, ITLOS đã thụ lý 33 tranh chấp liên quan đến nhiều vấn đề luật biển giữa các nước tại tất cả các khu vực trên thế giới.

Các vụ “Grand Prince” giữa Belize và Pháp, vụ “Mox Plant” giữa Ireland và Anh, vụ “Arctic Sunrise” giữa Hà Lan và Nga, hay vụ bắt giữ tàu hải quân Ukraine giữa Ukraine và Nga... cho thấy khả năng của ITLOS trong việc mang lại giải pháp công bằng trong tranh chấp giữa một nước nhỏ và một nước lớn hơn, có nhiều tiềm lực hơn về chính trị, kinh tế, hàng hải. Qua đó, ITLOS phát huy vai trò là một “sân chơi” bình đẳng mà tất cả các nước thành viên, dù lớn hay nhỏ, đều có thể sử dụng nhằm bảo vệ quyền lợi hợp pháp của mình như được UNCLOS quy định.

Đáng chú ý là tính hiệu quả trong hoạt động của ITLOS. Thời gian trung bình để ITLOS giải quyết các tranh chấp phức tạp là hai năm. Đối với các tranh chấp liên quan đến biện pháp tạm thời và trả tàu nhanh, ITLOS thường chỉ mất một tháng để xem xét ra phán quyết.

Tính hiệu quả trong hoạt động của ITLOS đã góp phần giảm thời gian và chi phí theo kiện của các nước – một yếu tố quan trọng đối với các nước đang phát triển. Việc giải quyết tranh chấp thông qua ITLOS cũng là giải pháp “tiết kiệm” hơn so với biện pháp trọng tài do các bên tranh chấp không phải trả chi phí cho các thẩm phán và cho Ban thư ký của Tòa.

Nếu các bên yêu cầu, ITLOS còn thành lập Viện đặc biệt (Special Chamber) với các thành viên được các bên chỉ định, có thủ tục linh hoạt hơn. Các Viện đặc biệt được sử dụng trong tranh chấp phân định biển giữa Ghana và Côte d'Ivoire, phân định biển giữa Mauritius và Maldives, và bảo tồn nguồn cá kiếm ở Đông Nam Thái Bình Dương giữa Chile và EU.

Làm rõ các vấn đề pháp lý quan trọng

ITLOS có nhiều đóng góp trong việc làm rõ các vấn đề pháp lý quan trọng của UNCLOS, góp phần định hướng hoạt động trên biển của các quốc gia.

Chẳng hạn, trong vấn đề phân định biển, ITLOS là tòa án đầu tiên xác nhận các nước có thể phân định thềm lục địa mở rộng kể cả khi chưa có kiến nghị về ranh giới ngoài thềm lục địa của Ủy ban ranh giới thềm lục địa (vụ phân định biển giữa Bangladesh và Myanmar). ITLOS là cơ quan đầu tiên phân định biển giữa hai quốc gia quần đảo (vụ phân định biển giữa Mauritius và Maldives), qua đó làm sáng tỏ vai trò của quy chế pháp lý của quần đảo trong phân định biển.

Trong vấn đề bảo vệ môi trường biển, thông qua các phán quyết và ý kiến tư vấn của mình, ITLOS đã xác định rõ nội hàm của nghĩa vụ tiếp cận phòng ngừa (precautionary approach) và cẩn trọng thích đáng (due diligence) của các nước khi tiến hành các hoạt động có thể ảnh hưởng đến môi trường biển. Tòa khẳng định tất cả các nước đều có nghĩa vụ hợp tác trong việc bảo vệ môi trường, bảo tồn tài nguyên biển. Tòa xác nhận khí thải nhà kính là ô nhiễm môi trường biển và các nước có nghĩa vụ phải tiến hành tất cả các biện pháp cần thiết để ngăn chặn, giảm thiểu và kiểm soát ô nhiễm môi trường biển liên quan đến tác động của biến đổi khí hậu, mực nước biển dâng cao, và quá trình axit hóa đại dương.

Ngoài ra, ITLOS đã có nhiều đóng góp trong việc làm sáng tỏ nghĩa vụ của các nước trong việc bảo đảm tự do hàng hải, bảo trợ hoạt động ở vùng đáy biển quốc tế, thả tàu nhanh, kiềm chế sử dụng vũ lực trong các hoạt động chấp pháp trên biển, hoặc ngăn chặn hoạt động đánh bắt cá bất hợp pháp, không báo cáo và không theo quy định (IUU).

ITLOS chính thức ra đời ngày 1/8/1996 với trụ sở chính tại thành phố Hamburg (Đức). Đây là thiết chế tài phán được thành lập theo Phụ lục VI của UNCLOS, có nhiệm vụ chính là giải quyết tranh chấp và đưa ra ý kiến tư vấn trong lĩnh vực luật biển. Tòa gồm 21 thẩm phán, do các quốc gia thành viên UNCLOS bầu chọn, với nhiệm kỳ chín năm và có thể tái cử.

Duy trì trật tự pháp lý trên biển và đại dương

Hiệu quả của ITLOS đối với việc thúc đẩy trật tự trên biển còn được thể hiện thông qua thực tế là hầu hết các phán quyết hoặc quyết định của ITLOS đều được các bên liên quan tuân thủ đầy đủ.

Pháp đã ba lần tham gia thủ tục giải quyết tranh chấp bắt buộc tại ITLOS và trong cả ba trường hợp, Pháp đều tuân thủ quyết định của ITLOS. Nhật Bản có hai tranh chấp do Nga đệ trình lên ITLOS, trong cả hai vụ, Nhật Bản đều thực hiện quyết định của Tòa. Trong vụ “Arctic Sunrise”, Nga cũng thả thủy thủ đoàn và tàu của Hà Lan sau quyết định của ITLOS.

Kể cả trong các tranh chấp nhạy cảm như phân định biển, phán quyết của ITLOS cũng đều được các bên cam kết tuân thủ. Chẳng hạn, Bangladesh và Myanmar đều ra tuyên bố sẽ thực thi phán quyết của Tòa liên quan đến phân định biển ở Vịnh Bengal. Trong vụ phân định biển giữa Ghana và Côte d’Ivoire, ngay sau khi Viện đặc biệt của ITLOS ra Phán quyết, hai nước đã ban hành Thông cáo chung, khẳng định hai nước chấp nhận và thành lập Ủy ban hỗn hợp để thực thi Phán quyết.

Đóng góp của Việt Nam

Là thành viên tích cực và có trách nhiệm của UNCLOS, Việt Nam ủng hộ việc giải quyết hòa bình tranh chấp biển thông qua các cơ chế được UNCLOS quy định, trong đó có ITLOS.

Từ khi trở thành thành viên UNCLOS, quan hệ giữa Việt Nam và ITLOS có nhiều bước phát triển. Hai bên thường xuyên gặp gỡ, tiếp xúc, trao đổi về việc thúc đẩy quan hệ. Các thẩm phán của ITLOS tích cực tham gia các hội thảo về luật biển do Việt Nam tổ chức. Việt Nam cũng thường xuyên cử người tham dự các chương trình nâng cao năng lực do ITLOS tổ chức.

Năm 2023, Việt Nam lần đầu tiên tham gia đầy đủ tiến trình xin ý kiến tư vấn của ITLOS về nghĩa vụ của các nước liên quan đến biến đổi khí hậu. Sự tham gia của Việt Nam không chỉ thể hiện ưu tiên cao đối với vấn đề biến đổi khí hậu, mà còn cho thấy ủng hộ của Việt Nam dành cho ITLOS và vai trò của ITLOS, cũng như đóng góp thực chất của Việt Nam trong việc hỗ trợ Tòa giải quyết các vấn đề pháp lý quan trọng liên quan đến biển và đại dương.

Vừa qua, Việt Nam quyết định giới thiệu ứng viên vào vị trí thẩm phán ITLOS nhiệm kỳ 2026-2035. Điều này thể hiện cam kết mạnh mẽ của Việt Nam đối với việc giải quyết hòa bình tranh chấp trên biển thông qua ITLOS, cho thấy Việt Nam đánh giá cao vai trò của ITLOS và sẵn sàng đóng góp tích cực hơn nữa vào hoạt động của ITLOS trong việc duy trì, thúc đẩy trật tự trên biển và đại dương.

Tiếp tục phát huy thành tựu ngoại giao pháp lý đa phương

Tiếp tục phát huy thành tựu ngoại giao pháp lý đa phương

Thời gian qua, với sự vào cuộc mạnh mẽ của các bộ, ngành cùng nòng cốt là Bộ Ngoại giao, ngoại giao pháp lý đa ...

Tuyên bố của Bộ Ngoại giao Việt Nam về việc Việt Nam nộp Đệ trình Ranh giới thềm lục địa mở rộng ngoài 200 hải lý ở Khu vực Giữa Biển Đông

Tuyên bố của Bộ Ngoại giao Việt Nam về việc Việt Nam nộp Đệ trình Ranh giới thềm lục địa mở rộng ngoài 200 hải lý ở Khu vực Giữa Biển Đông

Ngày 17/7 (theo giờ địa phương), đại diện Bộ Ngoại giao nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam đã trao cho Ủy ban ...

Tăng cường, mở rộng hợp tác quốc tế về biển vì hoà bình, ổn định và phát triển bền vững ở Biển Đông

Tăng cường, mở rộng hợp tác quốc tế về biển vì hoà bình, ổn định và phát triển bền vững ở Biển Đông

Thứ trưởng Thường trực Bộ Ngoại giao, Chủ nhiệm Ủy ban Biên giới quốc gia Nguyễn Minh Vũ trả lời phỏng vấn Báo TG&VN nhân ...

Việt Nam tích cực đề cao giá trị của UNCLOS, thúc đẩy hợp tác về biển và đại dương

Việt Nam tích cực đề cao giá trị của UNCLOS, thúc đẩy hợp tác về biển và đại dương

Hội nghị các quốc gia thành viên Công ước Luật Biển của Liên hợp quốc (SPLOS) lần thứ 34 được tổ chức từ ngày 10-14/6. ...

Việt Nam lần đầu tiên ứng cử vào vị trí thẩm phán Tòa án quốc tế về Luật Biển

Việt Nam lần đầu tiên ứng cử vào vị trí thẩm phán Tòa án quốc tế về Luật Biển

PGS.TS. Nguyễn Thị Lan Anh, Viện trưởng Viện Biển Đông, Học viện Ngoại giao ứng cử vào vị trí thẩm phán Tòa án quốc tế ...

Xem nhiều

Đọc thêm

Lịch thi đấu bóng đá hôm nay 21/10 và sáng 22/10: Lịch thi đấu Ngoại hạng Anh - Nottingham Forest vs Crystal Palace; La Liga - Valencia vs Las Palmas

Lịch thi đấu bóng đá hôm nay 21/10 và sáng 22/10: Lịch thi đấu Ngoại hạng Anh - Nottingham Forest vs Crystal Palace; La Liga - Valencia vs Las Palmas

Lịch thi đấu bóng đá hôm nay 21/10 và sáng 22/10: Lịch thi đấu Ngoại hạng Anh - Nottingham vs Crystal Palace; La Liga - Valencia vs Las Palmas.
Phó Chủ tịch nước Võ Thị Ánh Xuân thăm Đại sứ quán Việt Nam nhân dịp dự Lễ nhậm chức Tổng thống Indonesia

Phó Chủ tịch nước Võ Thị Ánh Xuân thăm Đại sứ quán Việt Nam nhân dịp dự Lễ nhậm chức Tổng thống Indonesia

Phó Chủ tịch nước Võ Thị Ánh Xuân thăm Đại sứ quán Việt Nam, Ban Thư ký ASEAN, Phái đoàn Thường trực và cộng đồng người Việt Nam tại Indonesia.
Tử vi 12 cung hoàng đạo Thứ Hai ngày 21/10/2024: Song Ngư có cơ hội tài chính

Tử vi 12 cung hoàng đạo Thứ Hai ngày 21/10/2024: Song Ngư có cơ hội tài chính

Tử vi hôm nay 21/10/2024 của 12 cung hoàng đạo - Ma Kết, Bảo Bình, Song Ngư, Bạch Dương, Kim Ngưu, Song Tử, Cự Giải, Sư Tử, Xử Nữ, Thiên ...
Nga bắn hạ 110 UAV của Ukraine trong đêm, Kiev ký thỏa thuận tăng cường phòng không với Đức

Nga bắn hạ 110 UAV của Ukraine trong đêm, Kiev ký thỏa thuận tăng cường phòng không với Đức

Theo thông báo của Bộ Quốc phòng Nga sáng 20/10, nước này đã bắn hạ 110 thiết bị bay không người lái (UAV) của Ukraine trên bầu trời nhiều khu ...
Tổng thống đắc cử Indonesia Prabowo Subianto chính thức nhậm chức

Tổng thống đắc cử Indonesia Prabowo Subianto chính thức nhậm chức

Ngày 20/10, ông Prabowo Subianto đã chính thức tuyên thệ nhậm chức Tổng thống Indonesia trong một buổi lễ được tổ chức tại thủ đô Jakarta.
Quan hệ Đối tác chiến lược Việt Nam-Tây Ban Nha (Kỳ cuối): 15 năm và xa hơn nữa…

Quan hệ Đối tác chiến lược Việt Nam-Tây Ban Nha (Kỳ cuối): 15 năm và xa hơn nữa…

Kể từ khi nâng cấp lên Đối tác chiến lược, quan hệ Việt Nam và Tây Ban Nha đạt nhiều thành tựu quan trọng...
Nga bắn hạ 110 UAV của Ukraine trong đêm, Kiev ký thỏa thuận tăng cường phòng không với Đức

Nga bắn hạ 110 UAV của Ukraine trong đêm, Kiev ký thỏa thuận tăng cường phòng không với Đức

Theo thông báo của Bộ Quốc phòng Nga sáng 20/10, nước này đã bắn hạ 110 thiết bị bay không người lái (UAV) của Ukraine trên bầu trời nhiều khu vực, kể cả thủ đô ...
Tổng thống đắc cử Indonesia Prabowo Subianto chính thức nhậm chức

Tổng thống đắc cử Indonesia Prabowo Subianto chính thức nhậm chức

Ngày 20/10, ông Prabowo Subianto đã chính thức tuyên thệ nhậm chức Tổng thống Indonesia trong một buổi lễ được tổ chức tại thủ đô Jakarta.
Nga chuẩn bị điều kiện thuận lợi cho binh sĩ Triều Tiên tham chiến ở Ukraine

Nga chuẩn bị điều kiện thuận lợi cho binh sĩ Triều Tiên tham chiến ở Ukraine

Nga đã soạn sẵn bảng câu hỏi bằng tiếng Triều Tiên để thuận tiện cho việc phân phối trang thiết bị quân sự cho binh lính Triều Tiên đóng quân tại nước này.
NATO và G7 bàn cách tăng cường hỗ trợ quân sự cho Ukraine, hối thúc Iran ngừng hỗ trợ 'Trục kháng chiến'

NATO và G7 bàn cách tăng cường hỗ trợ quân sự cho Ukraine, hối thúc Iran ngừng hỗ trợ 'Trục kháng chiến'

Tổng thư ký NATO Mark Rutte cho biết ông đang thảo luận về việc tăng cường hỗ trợ quân sự cho Ukraine với các Bộ trưởng Quốc phòng Nhóm G7.
Israel đánh bom Bắc Gaza khiến ít nhất 73 người thiệt mạng, thông báo sơ tán khẩn cấp ở thủ đô Lebanon

Israel đánh bom Bắc Gaza khiến ít nhất 73 người thiệt mạng, thông báo sơ tán khẩn cấp ở thủ đô Lebanon

Chính quyền Gaza cho biết ít nhất 73 người Palestine đã thiệt mạng ngày 19/10 do vụ đánh bom của Israel tại thị trấn Beit Lahia, phía Bắc Dải Gaza.
Đức phá âm mưu tấn công Đại sứ quán Israel, thảo luận với Thổ Nhĩ Kỳ về khủng hoảng Trung Đông

Đức phá âm mưu tấn công Đại sứ quán Israel, thảo luận với Thổ Nhĩ Kỳ về khủng hoảng Trung Đông

Ông Olaf Scholz đã gặp Tổng thống Thổ Nhĩ Kỳ Recep Tayyip Erdogan trong ngày 19/10 để thảo luận về cuộc khủng hoảng Trung Đông đang leo thang và vấn đề di cư.
Hội nghị thượng đỉnh EU-GCC: Muộn còn hơn không

Hội nghị thượng đỉnh EU-GCC: Muộn còn hơn không

Việc EU và GCC họp thượng đỉnh đầu tiên sau 35 năm thiết lập quan hệ có thể muộn, song là cần thiết trong bối cảnh hiện nay.
Thượng đỉnh SCO: Tìm ổn định trong bất định

Thượng đỉnh SCO: Tìm ổn định trong bất định

Thượng đỉnh Tổ chức hợp tác Thượng Hải (SCO) diễn ra tại Pakistan với sự tham dự của nhiều lãnh đạo cấp cao.
Thượng đỉnh SNG Moscow: Mối quan tâm đến Á-Âu đang tăng lên

Thượng đỉnh SNG Moscow: Mối quan tâm đến Á-Âu đang tăng lên

Hội nghị thượng đỉnh Cộng đồng các quốc gia độc lập (SNG) diễn ra ngày 8/10 dưới sự chủ trì của Tổng thống Liên bang Nga V. Putin cùng nguyên thủ 9 nước SNG.
Tổng thống Maldives thăm Ấn Độ: Nỗ lực hàn gắn và cân bằng

Tổng thống Maldives thăm Ấn Độ: Nỗ lực hàn gắn và cân bằng

Trong nỗ lực hàn gắn mối quan hệ 'cơm chẳng lành, canh chẳng ngọt' gần đây với New Delhi, Tổng thống Maldives đã thăm cấp Nhà nước tới Ấn Độ...
Bầu cử Tổng thống Mozambique: Cuộc đua ‘tứ mã’

Bầu cử Tổng thống Mozambique: Cuộc đua ‘tứ mã’

Theo Hiến pháp Mozambique, bầu cử tổng thống được tổ chức theo hình thức phổ thông đầu phiếu.
Một năm xung đột Israel-Hamas: Nguy cơ cuộc chiến toàn diện

Một năm xung đột Israel-Hamas: Nguy cơ cuộc chiến toàn diện

Ngày 7/10 đánh dấu tròn một năm cuộc xung đột giữa Israel và phong trào Hamas.
Bầu cử Mỹ dưới góc nhìn của tầng lớp trí thức Trung Quốc: Khi 'vầng hào quang' dần phai nhạt

Bầu cử Mỹ dưới góc nhìn của tầng lớp trí thức Trung Quốc: Khi 'vầng hào quang' dần phai nhạt

Tầng lớp trí thức Trung Quốc đang mất dần niềm tin đến cuộc bầu cử ở quốc gia 'kỳ phùng địch thủ'.
Bầu cử tổng thống Mỹ 2024: Thật giả lẫn lộn, 'hội chứng Trump' và 'thuyết âm mưu' về gian lận diện rộng

Bầu cử tổng thống Mỹ 2024: Thật giả lẫn lộn, 'hội chứng Trump' và 'thuyết âm mưu' về gian lận diện rộng

Càng đến gần ngày bầu cử tổng thống Mỹ 2024, càng nhiều thành viên thuộc đảng Cộng hòa đưa ra dự đoán sẽ có gian lận bầu cử.
Tình hình bán đảo Triều Tiên: Biểu tượng hợp tác tan tành trong 'phút mốt', chuyện gì sắp xảy ra?

Tình hình bán đảo Triều Tiên: Biểu tượng hợp tác tan tành trong 'phút mốt', chuyện gì sắp xảy ra?

Triều Tiên và Hàn Quốc đều đang có những động thái quân sự khiến căng thẳng bị đẩy lên cao.
Câu chuyện chiến lược của Việt Nam là gì?

Câu chuyện chiến lược của Việt Nam là gì?

Câu chuyện chiến lược đang được phát triển của Việt Nam, qua trình bày của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm, phản ánh một quốc gia đang đối mặt với ngã rẽ...
Truyền thông Trung Quốc: Bắc Kinh sẵn sàng thúc đẩy hợp tác trên nhiều lĩnh vực với chất lượng và trình độ cao hơn

Truyền thông Trung Quốc: Bắc Kinh sẵn sàng thúc đẩy hợp tác trên nhiều lĩnh vực với chất lượng và trình độ cao hơn

Báo chí Trung Quốc như Tân Hoa xã, Nhân dân nhật báo… đồng loạt đưa tin về chuyến thăm Việt Nam của Thủ tướng Lý Cường.
Mỹ 'bày binh bố trận' hóa giải yếu tố định mệnh trong xung đột ở Trung Đông, Iran vào thế bị 'tung hỏa mù'

Mỹ 'bày binh bố trận' hóa giải yếu tố định mệnh trong xung đột ở Trung Đông, Iran vào thế bị 'tung hỏa mù'

Việc bố trí các căn cứ quân sự hợp lý ở Trung Đông sẽ giúp Mỹ đối phó hiệu quả với những chiến thuật hiểm hóc của Iran.
Phiên bản di động