ARF và đóng góp của Việt Nam

Các Trưởng đoàn của 27 nước thành viên Diễn đàn An ninh Khu vực (ARF 17) tại Hà Nội, ngày 23/7/2010.

Từ xây dựng lòng tin đến ngoại giao phòng ngừa

Diễn đàn họp hàng năm và các Ngoại trưởng là cấp cao nhất, có quyền quyết định về mọi hoạt động của diễn đàn; các quan chức cao cấp (ARF SOM) và Nhóm hỗ trợ giữa kỳ (ARF ISGs) trợ giúp các Ngoại trưởng trong điều hành hoạt động của ARF. Bên cạnh đó, diễn đàn còn có các cuộc Họp giữa kỳ (ISM) theo lĩnh vực như Cứu trợ thiên tai, Chống khủng bố và tội phạm xuyên quốc gia, An ninh biển và Chống phổ biến vũ khí và giải trừ quân bị.

Các quan chức quân sự - quốc phòng tham gia ngày càng sâu rộng vào hoạt động của ARF, thường xuyên trao đổi về tình hình khu vực và quốc tế, các khía cạnh hợp tác mang tính quân sự và nhất là phương cách tăng cường hợp tác quân dân sự trong ứng phó với các thách thức về an ninh. Từ 2004, các quan chức quân sự-quốc phòng đã nâng cấp đối thoại, đều đặn tổ chức Hội nghị Chính sách An ninh ARF (ASPC) bên lề ARF SOM. Với các nguyên tắc đồng thuận và tiệm tiến, thoải mái và linh hoạt, tự nguyện và không can thiệp, ARF sớm xác định cho mình định hướng phát triển, đó là tiến triển qua ba giai đoạn: xây dựng lòng tin, ngoại giao phòng ngừa và tiến tới tiếp cận phương cách giải quyết xung đột. Cách tiếp cận vấn đề của ARF, vì vậy, cũng rất toàn diện, bao hàm hầu hết các khía cạnh của an ninh, từ truyền thống tới phi truyền thống.

Diễn đàn khu vực ASEAN đang chuyển dần sang giai đoạn mới, giai đoạn ngoại giao phòng ngừa; tuy nhiên, đây sẽ là quá trình lâu dài, đòi hỏi nhiều nỗ lực và quan trọng nhất là lòng tin giữa các nước phải được đề cao và không ngừng củng cố; chính vì vậy, các biện pháp xây dựng lòng tin tiếp tục đóng vai trò chủ đạo và xuyên suốt trong cả tiến trình.

Chỉ cần nhìn danh sách các nước tham gia, rõ ràng, đây là điểm hội tụ của nhiều hệ thống chính trị, văn hóa, tôn giáo phong phú và đa dạng. Đây là lợi thế lớn của ARF, tạo điều kiện cho các nước, các hệ thống khác nhau cọ sát và tìm hiểu, hoạch định và phát triển; nhưng đây cũng chính là điểm nhạy cảm và phức tạp nhất.

Kỷ niệm 15 năm ngày thành lập Diễn đàn, năm 2009, Diễn đàn thông qua Tuyên bố Tầm nhìn ARF, là bước phát triển tiếp theo, vạch đường hướng cho phát triển đến 2020.

Sự tham dự tích cực của Việt Nam

ARF là một trong những diễn đàn khu vực đầu tiên Việt Nam tham gia thành lập, trực tiếp kiến tạo môi trường hòa bình, ổn định phục vụ cho sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Sau 17 năm tham gia ARF, Việt Nam đã chủ động đề xuất nhiều sáng kiến, tham gia soạn thảo nhiều văn bản, chủ trì thành công nhiều hoạt động của ARF. Các hoạt động này của Việt Nam được các nước trân trọng và đánh giá cao.

Những đóng góp cụ thể của Việt Nam cho ARF trước hết thể hiện qua những lần chủ trì hoặc đồng chủ trì thành công các hội nghị của Diễn đàn như (ISM-DR 98-99, Chủ tịch ARF 2000-2001, ISG-CBM 2001-2002, ISM-CTTC 2008-2009…), Việt Nam còn là Phó Chủ tịch đầu tiên của ARF (2008-2009). Không những thế Việt Nam còn chủ động đề xuất và cùng các nước thực hiện nhiều hội thảo thuộc nhiều lĩnh vực khác nhau trong ARF như Hội thảo về thay đổi nhận thức trong chính sách an ninh (Mông Cổ 2005), Hội thảo về phòng chống dịch cúm gia cầm (Hà Nội, 2006), Tập huấn về an ninh mạng (Brunei 2010)… Ngoài những hoạt động này, thông qua các nước ASEAN khác, Việt Nam cũng đã đi đầu trong quá trình cải tiến bộ máy, kiện toàn tổ chức, nâng cao hiệu quả hợp tác của ARF, những sáng kiến này đang tiếp tục được thực hiện và áp dụng rộng rãi.

Là Chủ tịch ASEAN từ tháng 1/2010, Việt Nam đã chuẩn bị từ sớm cho nhiệm vụ Chủ tịch ARF. Ngay từ tháng 7/2009, ta đã đề xuất và được các nước chấp thuận một số định hướng lớn cho Diễn đàn trong năm 2010. Nổi lên trong số đó là tiếp tục củng cố và thúc đẩy ARF tiến lên trên cơ sở các nguyên tắc, các định hướng đã có là ASEAN phải luôn ở vị trí trung tâm và là hạt nhân của cả tiến trình và đồng thời các biện pháp xây dựng lòng tin vẫn phải là trọng tâm cho các hoạt động của ARF.

Cụ thể hơn, Việt Nam đã đề xướng, điều hành và chủ trì soạn thảo thành công Kế hoạch Hành động Hà Nội thực hiện Tuyên bố Tầm nhìn ARF. Đây là một kế hoạch rộng lớn, bao quát các lĩnh vực hợp tác của ARF, đề ra những bước đi cụ thể cho cả Diễn đàn. Diễn đàn ARF 17 (Hà Nội, 23/7/2010) đã thông qua văn kiện này, và Ngoại trưởng các nước đều đánh giá cao nỗ lực của Việt Nam, chất lượng của văn kiện và cam kết sẽ thúc đầy thực hiện nghiêm túc các hoạt động đề ra trong kế hoạch. Với những đóng góp này, chắc chắn, nhiệm kỳ Chủ tịch ARF 2010 của Việt Nam sẽ thành công, đi vào lịch sử của Diễn đàn như một dấu mốc đánh dấu bước chuyển mạnh mẽ, hướng tới quan hệ đối tác toàn khu vực vì hòa bình, ổn định, thịnh vượng và phát triển.

Vũ Hồ
Phó Vụ trưởng Vụ ASEAN, BNG