Bắc Cực: Đấu trường so găng giữa 'Gấu và Đại bàng'

Bích Hạnh
Theo nhà bình luận Trần Khải của tờ Liên hợp buổi sáng, tranh chấp về mặt lợi ích giữa Nga và Mỹ, hay “Gấu và Đại bàng”, ở Bắc Cực đã khiến khu vực này trở thành đấu trường cạnh tranh toàn diện giữa hai cường quốc.
Theo dõi Baoquocte.vn trên
Bắc Cực: Đấu trường đọ sức giữa “Gấu và Đại bàng”
Bắc Cực đang trở thành đấu trường đọ sức giữa "Gấu" Nga và "Đại bàng" Mỹ. (Nguồn: Pinterest)

Tham vọng của “Đại bàng đầu trắng”

Mỹ vốn không phải là quốc gia Bắc Cực, nhưng có quan hệ sâu xa với Bắc Cực.

Tháng 6/1782, khi vẫn đang chìm trong chiến tranh giành độc lập, Mỹ lấy Đại bàng đầu trắng làm biểu tượng quốc gia. Đại bàng đầu trắng chỉ có hai phân loài, một trong số đó là phân loài Alaska.

Tháng 3/1867, Mỹ đã mua vùng đất Alaska có diện tích gần 1,7 triệu km2 từ Sa Hoàng Nga với giá 2 xu/mẫu Anh. Từ đó, Mỹ chính thức trở thành quốc gia Bắc Cực.

Hiện tại, trên cơ sở khẳng định nhận thức của người tiền nhiệm Donald Trump đối với Trung Quốc và Nga, cũng như nhận định tình hình địa chính trị Bắc Cực, chính quyền của Tổng thống Mỹ Joe Biden đã vạch ra lộ trình cụ thể về chính sách Bắc Cực, từ xác định “đối thủ cạnh tranh”, bao gồm Trung Quốc và Nga, chuyển sang làm thế nào ứng phó với “đối thủ cạnh tranh”.

Nội dung cụ thể chủ yếu được thể hiện ở phần Bắc Cực trong chiến lược ngoại giao khu vực của “Đạo luật cạnh tranh chiến lược năm 2021”, cũng như văn kiện “Giành lại ưu thế Bắc Cực” do quân đội Mỹ công bố.

“Đạo luật cạnh tranh chiến lược năm 2021” xác định khung chính sách trên các phương diện kinh tế, ngoại giao, an ninh, tìm cách thiết lập cơ chế “quản trị đóng” có lợi cho Mỹ nhằm định hình lại sự thống trị của Washington ở Bắc Cực, đẩy lùi cái gọi là “bành trướng sức ảnh hưởng chính trị, kinh tế, quân sự” của Trung Quốc ở khu vực này.

Trong khi đó, văn kiện “Giành lại ưu thế Bắc Cực” lại thể hiện tham vọng quân sự của quân đội Mỹ trong việc thống trị khu vực này: Mỹ không chỉ muốn bảo vệ an ninh và tự do hàng hải của vùng lãnh thổ Bắc Cực, mà còn muốn tăng cường đầu tư sức mạnh quân sự để phòng ngừa sự răn đe quân sự của Nga.

Sáng kiến B3W:

Sáng kiến B3W: 'Chung chí hướng' mới có thể ‘xây dựng lại thế giới tốt đẹp hơn’

"Gấu Bắc Cực" có đủ cách ứng phó?

Về vấn đề Bắc Cực, Nga đối diện với nhiệm vụ kép là an ninh và phát triển. Sau khi Chiến tranh Lạnh kết thúc, Nga gặp khó khăn về đối nội lẫn đối ngoại, nên các hoạt động ở Bắc Cực được cho là rơi vào trạng thái “ngủ đông”.

Các biện pháp trừng phạt của Mỹ và đồng minh sau cuộc khủng hoảng Ukraine năm 2013 và vụ Nga sáp nhập bán đảo Crimea khiến Moscow lao đao.

Cùng với việc Trái Đất ấm lên, Bắc Cực dần trở thành niềm hy vọng phá thế bao vây của Nga.

Về vấn đề chủ quyền Bắc Cực, thái độ của Tổng thống Putin rất cứng rắn: Vài thế kỷ trở lại đây, chủ quyền của Bắc Cực luôn thuộc về Nga. Bắc Cực là một bộ phận không thể tách rời của Nga, và về sau cũng sẽ như vậy.

Từ năm 2008 đến nay, Nga lần lượt ban hành ba quy hoạch phát triển tổng hợp và một quy hoạch phát triển chiến lược. Trong đó, “Chính sách cơ bản của quốc gia Bắc Cực Liên bang Nga trước năm 2035” được ban hành vào tháng 3/2020 đã miêu tả một cách hệ thống mục tiêu, điểm kết nối và lộ trình phát triển ở khu vực Bắc Cực của Nga, nhấn mạnh tính hiệu quả của việc thực thi chính sách an ninh và tính bức thiết của phát triển kinh tế.

Tin liên quan
Trung Quốc-Nga xích lại gần thêm nữa, Mỹ và đồng minh chia sẻ mối quan ngại Trung Quốc-Nga xích lại gần thêm nữa, Mỹ và đồng minh chia sẻ mối quan ngại

Về mặt an ninh, “Gấu Bắc Cực” là “nhà bảo vệ” địa cực tuyệt đối. Đọ sức chính trị địa cực và sự lan tỏa của các vấn đề quốc tế buộc Nga phải đáp trả.

Theo quy hoạch “Chính sách cơ bản của quốc gia Bắc Cực Liên bang Nga trước năm 2035”, khu vực Bắc Cực sẽ hoàn toàn được đưa vào trong chiến lược hàng hải và quân sự của Nga.

Ngày 1/1/2021, Hạm đội Phương Bắc có phạm vi hoạt động bao phủ vùng Bắc Cực được nâng cấp thành “Chiến khu thứ năm”. Đồng thời, Nga gấp rút hiện đại hóa lực lượng quân sự để ứng phó với các hoạt động quân sự dồn dập của các nước Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO).

Về mặt hợp tác, Nga mời gọi nhà đầu tư các nước tham gia “bữa tiệc kinh tế”, bao gồm tài khai thác khuyên khoáng sản, phát triển các tuyến đường biển, bảo vệ môi trường.

Tuy nhiên, sự bùng phát của dịch bệnh Covid-19 khiến cho kinh tế thế giới bị thương tổn. Triển vọng phát triển của “tuyến đường biển phương Bắc” của Nga e rằng phải đặt dấu hỏi lớn.

Gấu Bắc Cực xem ra hùng dũng và thiện chiến, nhưng đã có dấu hiệu xuống sức. Trong bối cảnh địa cực “nóng lên”, Gấu Bắc Cực buộc phải dốc sức chiến đấu hết mình.

Chương mới cho cuộc so găng ở Bắc Cực

Hiện tại cũng như tương lai, Mỹ và Nga thể hiện rõ xu thế “hợp tác hạn chế, xung đột tiềm tàng và cạnh tranh toàn diện” về vấn đề Bắc Cực.

Đầu tiên là hợp tác hạn chế. Trước đây, Nga đã xác định 4 lĩnh vực ưu tiên hợp tác trong thời gian đảm nhận cương vị nước Chủ tịch Hội đồng Bắc Cực bao gồm: cư dân Bắc Cực, môi trường khí hậu Bắc Cực, phát triển kinh tế xã hội, và phát huy vai trò nền tảng của Hội đồng.

Sau khi ông Joe Biden lên cầm quyền, Mỹ quay trở lại “Hiệp định Paris về biến đổi khí hậu”. Về vấn đề môi trường và khí hậu ở Bắc Cực, hai bên vẫn còn dư địa hợp tác và xây dựng đồng thuận.

Bên cạnh đó, “thù mới hận cũ” khiến hai bên không thể buông bỏ “ân oán”.

Về vấn đề Bắc Cực, Mỹ đưa ra củ cà rốt và cây gậy: Một mặt tiến hành tiếp xúc, tìm cách xóa bỏ hoài nghi của Nga, mặt khác lại triệu tập các thành viên khác của Hội đồng Bắc Cực, phản đối quy tắc hàng hải của “tuyến đường biển phương Bắc” do Nga chỉ định, tìm cách định hình cục diện địa chính trị Bắc Cực hoàn toàn mới, lấy Mỹ là hạt nhân.

Tuy nhiên, Bắc Cực là linh dược để Nga thay đổi quyền lực hàng hải và hồi sinh, do đó “Gấu Bắc Cực” không thể dâng cho “Đại bàng”.

Tin liên quan
Mục đích của Mỹ tại Hội nghị Ngoại trưởng G20: Bao vây Trung Quốc Mục đích của Mỹ tại Hội nghị Ngoại trưởng G20: Bao vây Trung Quốc 'bốn bề'?

Thứ hai là xung đột tiềm tàng. Về vấn đề quân sự hóa Bắc Cực, Mỹ và Nga đều biểu hiện “lấy đàm phán thúc đẩy hòa hoãn”, tránh “chiến tranh nóng”.

Trước khi diễn ra hội nghị Hội đồng Bắc Cực, Mỹ không trừng phạt dự án đường ống khí đốt tự nhiên Dòng chảy phương Bắc 2 của Nga và Đức để xoa dịu quan hệ song phương.

Sau hội nghị, Ngoại trưởng Nga Sergei Lavrov kiến nghị khôi phục hội nghị Tổng tham mưu trưởng lực lượng vũ trang các nước Hội đồng Bắc Cực đã bị gián đoạn 7 năm, cũng như tổ chức hội nghị nguyên thủ các nước thành viên Hội đồng Bắc Cực, từ đó hạ thấp rủi ro quân sự của khu vực này.

Tuy nhiên, việc NATO phô trương sức mạnh ở Bắc Cực đã khơi dậy sự cảnh giác của Nga. Để thực hiện mục tiêu cân bằng sức mạnh và thậm chí chiếm ưu thế ở Bắc Cực, Mỹ liên tục tăng cường triển khai quân sự ở Bắc Âu, biển Baltic và Alaska.

Ngoại trưởng Nga Sergei Lavrov rất tức giận đối với Na Uy khi nước này sửa đổi luật đồn trú quân đội nước ngoài, bật đèn xanh cho quân đội Mỹ triển khai ở Bắc Âu.

Cùng với tranh chấp ngày càng kịch liệt của Mỹ và Nga ở Bắc Cực, không loại trừ khả năng xảy ra đối đầu giữa hai bên.

Sau cùng là cạnh tranh toàn diện. Đối với hai cường quốc hạt nhân, “chiến tranh nóng” đồng nghĩa với hậu quả khó lường, do đó cạnh tranh sẽ là mạch chính ở Bắc Cực, thậm chí là trên phạm vi toàn cầu.

Hiện nay, chính quyền của Tổng thống Joe Biden bắt tay thu hẹp chiến lược, rút quân khỏi Afghanistan để tập trung “hỏa lực” ứng phó với Trung Quốc và Nga.

Bắc Cực có địa vị chiến lược đặc biệt, yêu cầu lợi ích giữa “Gấu và Đại bàng” ở Bắc Cực khó điều hòa, cộng thêm sự vào cuộc của đối tác hai bên, tranh chấp lợi ích phức tạp khiến cho Bắc Cực trở thành đấu trường cạnh tranh toàn diện.

Vấn đề Bắc Cực chắc chắn là chiến trường đọ sức tranh giành lợi ích của các bên. Thế giới sẽ đón nhận sự thay đổi lớn, cuộc đọ sức ở Bắc Cực có thể mở ra một chương mới.

TIN LIÊN QUAN
Nga tăng hiện diện quân sự, Bắc Cực sẽ trở thành điểm nóng?
Nga điều máy bay ném bom đến Bắc Cực 'dằn mặt' NATO
Vì sao Nga lại điều máy bay ném bom đến Bắc Cực?
'Sức nóng' từ tham vọng địa chính trị khiến Bắc Cực 'tan băng'
Đua tranh ở Bắc Cực hứa hẹn cuộc 'chạm trán' nảy lửa Nga-Mỹ
(theo Liên hợp buổi sáng)

Đọc thêm

Để người thầy luôn ‘giữ lửa’ nghề trong kỷ nguyên AI

Để người thầy luôn ‘giữ lửa’ nghề trong kỷ nguyên AI

Người thầy cần đổi mới tư duy, làm chủ công nghệ và tiếp tục nuôi dưỡng những giá trị nhân văn trong mỗi học trò...
Việt Nam và khu vực Tây Nam Trung Quốc thúc đẩy kết nối chiến lược, mở rộng hợp tác kinh tế

Việt Nam và khu vực Tây Nam Trung Quốc thúc đẩy kết nối chiến lược, mở rộng hợp tác kinh tế

Việt Nam và khu vực Tây Nam Trung Quốc thúc đẩy kết nối chiến lược, mở rộng hợp tác kinh tế.
Món quà mùa Đông dành tặng khán giả yêu Hà Nội

Món quà mùa Đông dành tặng khán giả yêu Hà Nội

Đằng sau cuộc hội ngộ của Mỹ Linh, Hà Trần, Thanh Lam và Ngọc Anh là những ngày tập luyện nghiêm túc, tỉ mỉ cùng ekip âm nhạc.
Các 'đầu tàu' châu Âu kêu gọi Nga đi bước đầu tiên hướng tới chấm dứt xung đột, Ukraine thúc giục việc gia nhập NATO và EU

Các 'đầu tàu' châu Âu kêu gọi Nga đi bước đầu tiên hướng tới chấm dứt xung đột, Ukraine thúc giục việc gia nhập NATO và EU

Các lãnh đạo Đức, Pháp, Anh và Ukraine kêu gọi Nga nhất trí thực hiện thỏa thuận ngừng tấn công các cơ sở năng lượng Ukraine trong suốt mùa Đông.
Liên hoan Văn hóa Ẩm thực Quốc tế 2026: Hà Nội sẵn sàng cho hành trình khám phá văn hóa qua ẩm thực

Liên hoan Văn hóa Ẩm thực Quốc tế 2026: Hà Nội sẵn sàng cho hành trình khám phá văn hóa qua ẩm thực

Chỉ còn ít ngày nữa, Liên hoan Văn hóa Ẩm thực Quốc tế lần thứ 14 sẽ khai mạc tại Hà Nội.
Kết quả của hội nghị thượng đỉnh lịch sử Mỹ-Trung Quốc-Nga

Kết quả của hội nghị thượng đỉnh lịch sử Mỹ-Trung Quốc-Nga

Tổng thống Mỹ, Chủ tịch Trung Quốc và Tổng thống Nga nhất trí thông qua tuyên bố chung về hòa bình sau cuộc gặp thượng đỉnh ba bên lịch sử.
Các 'đầu tàu' châu Âu kêu gọi Nga đi bước đầu tiên hướng tới chấm dứt xung đột, Ukraine thúc giục việc gia nhập NATO và EU

Các 'đầu tàu' châu Âu kêu gọi Nga đi bước đầu tiên hướng tới chấm dứt xung đột, Ukraine thúc giục việc gia nhập NATO và EU

Các lãnh đạo Đức, Pháp, Anh và Ukraine kêu gọi Nga nhất trí thực hiện thỏa thuận ngừng tấn công các cơ sở năng lượng Ukraine trong suốt mùa Đông.
Kết quả của hội nghị thượng đỉnh lịch sử Mỹ-Trung Quốc-Nga

Kết quả của hội nghị thượng đỉnh lịch sử Mỹ-Trung Quốc-Nga

Tổng thống Mỹ, Chủ tịch Trung Quốc và Tổng thống Nga nhất trí thông qua tuyên bố chung về hòa bình sau cuộc gặp thượng đỉnh ba bên lịch sử.
'Xin đừng bỏ quên chúng con!' - lời kêu cứu từ Gaza

'Xin đừng bỏ quên chúng con!' - lời kêu cứu từ Gaza

'Đừng quên chúng con!' không chỉ là thông điệp mà còn là lời kêu cứu đầy ám ảnh của những đứa trẻ Palestine tại Dải Gaza tới cộng đồng quốc tế.
Hội nghị thượng đỉnh Mỹ-Nga-Trung: Tổng thống Trump nói cuộc gặp ‘làm nên lịch sử’, Chủ tịch Tập Cận Bình khẳng định ý nghĩa đột phá

Hội nghị thượng đỉnh Mỹ-Nga-Trung: Tổng thống Trump nói cuộc gặp ‘làm nên lịch sử’, Chủ tịch Tập Cận Bình khẳng định ý nghĩa đột phá

Tổng thống Mỹ Donald Trump, Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình và Tổng thống Nga Vladimir Putin đã tiến hành cuộc gặp thượng đỉnh ba bên đầu tiên.
Nga, Trung Quốc và Iran nêu điều kiện nối lại thanh sát hạt nhân

Nga, Trung Quốc và Iran nêu điều kiện nối lại thanh sát hạt nhân

Việc IAEA nối lại thanh sát hạt nhân chỉ có thể thực hiện khi các hành động thù địch nhằm vào Iran chấm dứt hoàn toàn và bảo đảm không tái diễn.
EU tính phương án cho Ukraine vay 45 tỷ Euro, Kiev trông chờ sớm được thông qua

EU tính phương án cho Ukraine vay 45 tỷ Euro, Kiev trông chờ sớm được thông qua

Ủy ban châu Âuđề xuất khoản vay trị giá 45 tỷ Euro dành cho Ukraine trong năm 2027, nhằm bù đắp phần lớn khoản thiếu hụt ngân sách dự kiến.
Quản trị AI trong kỷ nguyên công nghệ không biên giới

Quản trị AI trong kỷ nguyên công nghệ không biên giới

Sự phát triển nhanh chóng của trí tuệ nhân tạo (AI) đặt ra yêu cầu cấp thiết về xây dựng một khuôn khổ quản trị toàn cầu bao trùm và có trách nhiệm.
Chính sách đối ngoại của Tổng thống Trump đối mặt ‘tay phanh’ mới

Chính sách đối ngoại của Tổng thống Trump đối mặt ‘tay phanh’ mới

Chiến thắng của đảng Dân chủ trong cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ năm 2026 đã tạo ra sự thay đổi đáng chú ý trong cán cân quyền lực tại Mỹ.
Hội nghị Ngoại trưởng G7: Phép thử hợp tác

Hội nghị Ngoại trưởng G7: Phép thử hợp tác

Nhóm 7 nước công nghiệp phát triển (G7) đang đối mặt với thách thức về đoàn kết.
Bước ngoặt chính trị tại Israel

Bước ngoặt chính trị tại Israel

Việc Tổng thống Israel Isaac Herzog giao lãnh đạo đảng Yashar nhiệm vụ thành lập chính phủ mới đánh dấu bước ngoặt chính trị.
Bầu cử New Zealand: Bài toán khó giải

Bầu cử New Zealand: Bài toán khó giải

Đằng sau diễn biến bầu cử sít sao tại New Zealand là những chuyển động sâu hơn trong cục diện chính trị.
Nga - Iran: Phương cách phá thế cô lập

Nga - Iran: Phương cách phá thế cô lập

Trong bối cảnh phải đối phó với các lệnh cấm vận và sức ép từ bên ngoài, Nga và Iran ngày càng xích lại gần nhau.
Bài toán nhân tài (Kỳ 2): Thu hút, trọng dụng và giữ chân

Bài toán nhân tài (Kỳ 2): Thu hút, trọng dụng và giữ chân

Cạnh tranh nhân tài không chỉ giới hạn ở tài chính, mà mở rộng sang điều kiện làm việc, quyền tự chủ chuyên môn và cơ hội phát triển.
Bài toán nhân tài (Kỳ 1): Đổi mới đào tạo gắn với nhu cầu

Bài toán nhân tài (Kỳ 1): Đổi mới đào tạo gắn với nhu cầu

Trong bối cảnh cạnh tranh công nghệ ngày càng gay gắt, nhân tài là yếu tố quyết định năng lực cạnh tranh và tự chủ công nghệ của mỗi quốc gia.
Từ Madrid đến Gaza: Những khuôn khổ cho hòa bình Trung Đông

Từ Madrid đến Gaza: Những khuôn khổ cho hòa bình Trung Đông

Các khuôn khổ hòa bình tại Trung Đông cụ thể hơn về cơ chế thực thi, song vẫn vướng những bất đồng cản trở việc triển khai.
Công nghệ lưỡng dụng: Khi ranh giới mờ dần

Công nghệ lưỡng dụng: Khi ranh giới mờ dần

Công nghệ lưỡng dụng là công nghệ có thể phục vụ cả mục đích dân sự lẫn quân sự. Sự chuyển giao giữa hai lĩnh vực có thể diễn ra theo cả hai chiều.
Từ cứu trợ sau thảm họa đến chủ động phòng ngừa

Từ cứu trợ sau thảm họa đến chủ động phòng ngừa

Nhiều quốc gia đang đưa ra nhiều giải pháp chủ động phòng ngừa ngay khi xuất hiện những dấu hiệu rủi ro.
Cuộc đua chiếm lĩnh quỹ đạo Trái đất

Cuộc đua chiếm lĩnh quỹ đạo Trái đất

Cuộc đua đưa vệ tinh lên quỹ đạo Trái đất không còn là chuyện đưa ai lên quỹ đạo, mà còn là ai có thể ở lại, khai thác và định hình luật chơi.
Phiên bản di động