 |
| Trụ sở Liên hợp quốc tại New York, Mỹ. (Nguồn: Bloomberg) |
Ngày 12/4, Liên hợp quốc (LHQ) đã bắt đầu thực hiện chất vấn các ứng cử viên cho vị trí Tổng Thư ký mới.
Cải cách chỉ là hình thức
Sau 70 năm phát triển, đây là lần đầu tiên LHQ công khai quá trình bầu chọn Tổng Thư ký mới, tạo điều kiện cho các quốc gia có cơ hội chất vấn những ứng cử viên về nhiều vấn đề quốc tế. Tuy nhiên, theo đánh giá chung của giới phóng viên trực tiếp theo dõi các cuộc chất vấn tại phòng họp của Đại hội đồng LHQ, những cải cách trong cuộc bầu chọn Tổng Thư ký LHQ lần này chỉ mang tính hình thức và cơ bản không có gì khác so với 8 cuộc bầu chọn trước đó.
Lâu nay, nhiều nước thành viên của LHQ vẫn phàn nàn rằng quy trình lựa chọn Tổng Thư ký là không rõ ràng khi các cuộc bầu chọn diễn ra trong phòng họp kín của Hội đồng Bảo an, sau đó đó cơ quan này sẽ đề cử một ứng viên duy nhất để đưa ra Đại hội đồng phê chuẩn. Cuộc bầu chọn năm nay về cơ bản vẫn không có gì thay đổi. Chủ tịch Đại hội đồng LHQ Morgens Lykketodft đã tuyên bố rằng lần đầu tiên trong lịch sử 70 năm, quy trình chọn lựa và bổ nhiệm vị Tổng Thư ký kế tiếp sẽ được tiến hành theo nguyên tắc minh bạch, song quyền quyết định vẫn thuộc về Hội đồng Bảo an.
Đông Âu chiếm ưu thế
Theo truyền thống, vị trí Tổng Thư ký LHQ được xoay vòng giữa các khu vực. Để thuận tiện cho việc tiến hành bầu chọn, các nước thuộc LHQ được chia ra thành 5 nhóm: Tây Âu, châu Á, Mỹ Latin và Caribe, châu Phi, Đông Âu. Cho đến nay, châu Âu có 3 Tổng Thư ký là ông Trygvie Lie (người Na Uy), ông Dag Hammarskjold (người Thụy Điển), ông Kurt Waldheim (người Áo). Châu Á đã có 2 đại diện là ông U Thant (người Myanmar), ông Ban Ki-moon (người Hàn Quốc). Nhóm Mỹ Latinh và Caribe có 1 Tổng Thư ký là ông Javier Perez de Cuellar (người Peru). Châu Phi có 2 người là ông Boutros Boutros-Ghali (Ai Cập) và ông Kofi Annan (người Ghana). Hiện Nga và các nước Đông Âu phàn nàn rằng LHQ chưa có Tổng thư ký đến từ nhóm quốc gia này. Do đó, trong 9 ứng cử viên chính thức của năm nay, có tới 6 người đều đến từ các nước Đông Âu.
Theo giới quan sát, các cuộc điều trần công khai tuy được tuyên truyền như một cải cách đột phá, song có lẽ do nhận thức rằng đây vẫn chỉ mang tính hình thức nên đại diện các quốc gia cũng không hào hứng đặt các câu hỏi chất vấn với ứng cử viên. Trên thực tế, ứng cử viên nào được chọn phụ thuộc vào sự dàn xếp giữa Mỹ và Nga - hai quốc gia có nhiều ảnh hưởng nhất tại Hội đồng Bảo an.
Lựa chọn của Nga, Mỹ
Thông thường, tới giai đoạn quyết định, Mỹ mới bày tỏ chính kiến ủng hộ ai, tuy nhiên, nhiều người dự đoán Washington đang thiên về một ứng cử viên nữ. Trong một lá thư gửi đến đại diện các quốc gia thành viên của LHQ hồi tháng 12/2015, Đại sứ Mỹ tại LHQ Samantha Power và Chủ tịch Đại hội đồng Mogens Lykketoft kêu gọi các quốc gia thành viên “đảm bảo sự bình đẳng cho phụ nữ trong việc tiếp cận các chức vụ cao trong tổ chức”. Đồng thời, bà Power và ông Lykketoft cũng đề nghị Hội đồng Bảo an giới thiệu cả các nhà ngoại giao nữ trở thành ứng cử viên. Dư luận đang đồn đoán rằng bà Kristalina Georgieva - Ủy viên Liên minh châu Âu (EU) người Bulgaria tuy chưa phải là ứng cử viên chính thức và không tham dự các cuộc điều trần trong tuần này, song là nhân vật mà Mỹ muốn bầu chọn vào chiếc ghế Tổng Thư ký.
Tuy nhiên, Nga thường phản đối bất kỳ nhà ngoại giao nào đến từ phương Tây. Ứng cử viên được cho lọt vào mắt xanh của Nga là bà Irina Bokova, 63 tuổi, từng có thời gian học tập tại Moscow và là thành viên đảng Cộng sản Bulgaria cho đến năm 1990 sau khi đảng này đổi tên thành đảng Xã hội chủ nghĩa Bulgaria. Trong bối cảnh quan hệ Nga- Mỹ đang căng thẳng, cuộc bình chọn Tổng Thư ký sắp tới được sự đoán là sẽ khá căng thẳng và khó có thể ra quyết định sớm. Nếu như Hội đồng Bảo an không thể đề cử được ứng cử viên nào, nhiệm kỳ Tổng Thư ký của ông Ban Ki-moon sẽ được kéo dài thêm 2 năm nữa.
