 |
| Kinh tế thế giới dần thích nghi với “trạng thái bình thường mới”. (Nguồn: trendsresearch.org) |
Năm 2025 khép lại với một kết quả ngoài dự báo khi kinh tế toàn cầu không rơi vào suy thoái, dù từng đối mặt nhiều rủi ro lớn. Các tổ chức quốc tế như IMF, WTO và OECD đều nhận định kinh tế thế giới đã “đứng vững” tốt hơn kỳ vọng.
Tuy vậy, sau giai đoạn vượt qua sóng gió và duy trì tăng trưởng, những rủi ro dài hạn liệu có tiếp tục đặt ra thách thức cho kinh tế toàn cầu trong năm 2026?
“Bình thường mới”
Trong Báo cáo Triển vọng kinh tế thế giới mới nhất (tháng 10/2025), IMF nâng dự báo tăng trưởng GDP toàn cầu năm 2025 lên 3,2%, so với mức 3% đưa ra hồi tháng Bảy và vượt xa mức 2,8% trong kịch bản xấu nhất hồi tháng 4/2025, khi Nhà Trắng công bố chiến dịch thuế đối ứng đối với gần như toàn bộ các đối tác thương mại lớn của Mỹ.
Theo các chuyên gia IMF, tác động của các cú sốc thuế quan nhẹ hơn dự báo ban đầu, cùng với điều kiện tài chính toàn cầu dần cải thiện, là những yếu tố then chốt giúp duy trì tăng trưởng. Trong báo cáo tháng 10/2025, WTO dự báo kinh tế toàn cầu tăng 2,7% năm 2025 và 2,6% năm 2026, cho thấy bức tranh tương đối ổn định nhưng vẫn thiếu động lực bứt phá.
Ba lực đỡ ngắn hạn được cho là đã giúp kinh tế thế giới vượt qua giai đoạn khó khăn nhất.
Thứ nhất, khu vực tư nhân phản ứng linh hoạt trước nguy cơ thuế quan cao khi doanh nghiệp chủ động nhập khẩu sớm, tích trữ hàng hóa và tái định tuyến chuỗi cung ứng, tạo cú hích tạm thời cho thương mại và sản xuất trong nửa đầu năm 2025.
Thứ hai, điều kiện tài chính toàn cầu bớt căng thẳng do đồng USD suy yếu, giúp giảm áp lực tỷ giá và chi phí vốn, cùng với các gói kích thích tài khóa có chọn lọc tại châu Âu và Trung Quốc.
Cuối cùng, làn sóng đầu tư mạnh vào trí tuệ nhân tạo, đặc biệt ở Mỹ, đã hỗ trợ nhu cầu đầu tư và củng cố tâm lý thị trường.
Tuy nhiên, các lực đỡ này khó kéo dài. OECD cảnh báo tăng trưởng toàn cầu có thể giảm còn 2,9% trong năm 2026 do rào cản thương mại, bất ổn chính trị và đầu tư suy yếu. Đáng chú ý, rủi ro định giá quá cao đối với các doanh nghiệp AI khi kỳ vọng lợi nhuận vượt xa khả năng tạo ra giá trị thực, tiềm ẩn nguy cơ điều chỉnh mạnh nếu triển vọng không được hiện thực hóa.
Phía sau sự ổn định tương đối, kinh tế toàn cầu vẫn phải đối mặt với những rủi ro dài hạn. Năm 2025 chứng kiến bước leo thang mạnh nhất của chủ nghĩa bảo hộ thương mại, làm lung lay các nguyên tắc thương mại tự do, gây xáo trộn chuỗi cung ứng và làm gia tăng chi phí cho doanh nghiệp và người tiêu dùng.
Cùng lúc, bất ổn địa chính trị tại nhiều nơi trên thế giới kéo theo các biện pháp trừng phạt và đối đầu kinh tế giữa Nga và phương Tây. Áp lực lạm phát tại một số nền kinh tế phát triển vẫn dai dẳng do chi phí lao động cao và chuỗi cung ứng chưa hoàn toàn phục hồi, trong khi nợ công ở mức cao tiếp tục thu hẹp dư địa chính sách và hạn chế triển vọng tăng trưởng trong trung hạn.
Những diễn biến trên cho thấy sự ổn định của kinh tế thế giới trong năm 2025 chủ yếu dựa vào các biện pháp ứng phó ngắn hạn chứ chưa phản ánh một nền tảng tăng trưởng mới bền vững. Bước sang năm 2026, trọng tâm không còn là tránh suy thoái, mà là liệu kinh tế toàn cầu có thể tái định hình các động lực tăng trưởng để thích nghi với một trật tự mới hay không?
 |
| Cơ hội và thách thức đan xen tạo nên một bức tranh đa chiều về kinh tế thế giới năm 2026. (Nguồn: Economy Middle East) |
Tái định hình các động lực tăng trưởng
Trong nghiên cứu của IMF, tăng trưởng toàn cầu năm 2026 dự báo chỉ đạt khoảng 3,1%, thấp hơn đáng kể so với mức trung bình 3,7% mỗi năm trong suốt giai đoạn 2000-2019. Khoảng cách này phản ánh sự thay đổi mang tính cấu trúc, chứ không chỉ là chậm lại theo chu kỳ. Thực tế, kinh tế thế giới đang bước vào một giai đoạn tăng trưởng chậm và phức tạp hơn so với trước đây.
Động lực tăng trưởng quan trọng nhất trong thời gian tới được kỳ vọng đến từ làn sóng chuyển dịch công nghệ do AI dẫn dắt. Trong hai năm qua, AI chủ yếu thúc đẩy đầu tư và định giá trên thị trường tài chính dựa trên kỳ vọng.
Từ năm 2026, trọng tâm nhiều khả năng chuyển sang hiệu quả thực tế, khi các ứng dụng AI bắt đầu cải thiện rõ rệt năng suất, từ tối ưu hóa sản xuất, quản trị chuỗi cung ứng đến nâng cao hiệu quả nghiên cứu và phát triển. Theo đó, AI đang dần chuyển từ lĩnh vực mang tính đầu cơ sang động lực tăng trưởng thực chất, dù mức độ lan tỏa còn khác nhau giữa các ngành và các nền kinh tế.
Động lực thứ hai đến từ quá trình tái cấu trúc chuỗi giá trị toàn cầu. Thay vì đảo ngược toàn cầu hóa, thế giới đang chứng kiến một hình thái toàn cầu hóa mới, phân mảnh và chọn lọc hơn.
Theo IMF, nhóm các nền kinh tế mới nổi được dự báo tăng trưởng khoảng 4% trong năm 2026, cao hơn đáng kể so với các nền kinh tế phát triển. Chiến lược đa dạng hóa của các tập đoàn đa quốc gia, cùng quá trình mở rộng ra nước ngoài của doanh nghiệp Trung Quốc, đang hình thành các mạng lưới sản xuất mới, kết nối Đông Nam Á, Mỹ Latinh và Trung - Đông Âu.
Trong mạng lưới này, các trung tâm sản xuất mới không chỉ đóng vai trò gia công, mà ngày càng tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị. Lắp ráp điện tử tại Việt Nam, linh kiện ô tô tại Mexico hay khai thác và chế biến tài nguyên giá trị cao tại Indonesia cho thấy xu hướng nâng cấp cơ cấu sản xuất, thay vì chỉ dịch chuyển địa điểm. Điều này tạo ra cơ hội tăng trưởng mới, song cũng đặt ra yêu cầu cao hơn về thể chế, hạ tầng và chất lượng lao động.
Động lực thứ ba là chuyển dịch năng lượng và kinh tế xanh. Trong bối cảnh căng thẳng địa chính trị và biến đổi khí hậu, đầu tư vào năng lượng tái tạo, lưu trữ năng lượng và hiện đại hóa lưới điện không còn là lựa chọn chính sách, mà trở thành yêu cầu chiến lược.
Năm 2026 được kỳ vọng là một mốc quan trọng trong lộ trình hướng tới các mục tiêu khí hậu năm 2030 của nhiều quốc gia. Tại châu Âu và Trung Quốc, các ngành công nghiệp xanh vừa đáp ứng yêu cầu pháp lý, vừa mở ra dư địa xuất khẩu và tạo việc làm, trong khi các quốc gia giàu tài nguyên đẩy mạnh khai thác khoáng sản chiến lược để phục vụ chuyển dịch năng lượng toàn cầu.
Theo các nhà phân tích IMF, kinh tế thế giới năm 2026 khó quay lại mức tăng trưởng cao và đồng đều. “Bình thường mới” sẽ là tăng trưởng vừa phải, phân hóa mạnh và phụ thuộc nhiều hơn vào năng lực cải cách, đổi mới của từng quốc gia.
Vì vậy, năm 2026 được xem là phép thử đối với việc hình thành các động lực tăng trưởng mới. Đây có thể không phải năm của những bước nhảy vọt, mà là thời điểm đánh dấu sự chuyển pha quan trọng, mở đầu cho một chu kỳ tăng trưởng dài hạn mới, chậm hơn, khó hơn nhưng dựa trên những nền tảng khác so với quá khứ.
| Đầu tư vào bình đẳng giới 'sinh lời' lớn cho nền kinh tế toàn cầu Thu hẹp khoảng cách giới có thể giúp hàng trăm triệu phụ nữ và trẻ em gái, đồng thời đóng góp thêm khoảng 1.500 tỷ ... |
| Phác thảo bức tranh kinh tế năm 2026 Dự thảo Kế hoạch Phát triển kinh tế - xã hội năm 2026 đã được xây dựng, với một trong các mục tiêu hàng đầu ... |
| Năm 2026, phấn đấu đạt mục tiêu tăng trưởng kinh tế 10% trở lên Sáng 15/10, Ủy ban Thường vụ Quốc hội nghe và cho ý kiến các báo cáo của Chính phủ về kết quả thực hiện kế ... |
| 10 nền kinh tế lớn nhất thế giới năm 2025: Một quốc gia châu Âu vươn lên mạnh mẽ, Nga gây bất ngờ Trong bối cảnh nhiều nền kinh tế phải vật lộn với sức ép suy giảm, Mỹ vẫn vững vàng giữ vững vị trí số 1 ... |
| Kinh tế Mỹ 2026: Không có nguy cơ suy thoái, hưởng lợi từ chính sách của Tổng thống Trump Ngày 23/11, Bộ trưởng Tài chính Scott Bessent nhận định, Mỹ không có nguy cơ rơi vào suy thoái trong năm 2026. |
