Chiến trường mới của thời đại công nghệ
Chiến tranh hiện đại đang trải qua một sự chuyển đổi sâu sắc. Trong khi các hình thức tác chiến truyền thống vẫn dựa vào tên lửa, xe tăng và máy bay không người lái, một dạng chiến trường mới đang nổi lên, nơi các hệ thống điện tử có thể bị gián đoạn mà không cần đến các phương thức tấn công thông thường.
Trong số những công nghệ đáng chú ý là xung điện từ (EMP) và vi sóng công suất cao (HPM), có khả năng ảnh hưởng tới hoạt động của thiết bị điện tử. Các hệ thống tác chiến điện tử nhận thức kết hợp (CEW) đang đi đầu trong xu hướng này khi ứng dụng trí tuệ nhân tạo để gây nhiễu tín hiệu, làm gián đoạn radar và hỗ trợ vô hiệu hóa máy bay không người lái.
Nhiều quốc gia đã nhận ra tiềm năng của các công nghệ này và đang tăng cường đầu tư phát triển. Theo một báo cáo năm 2018 của Trung tâm Đánh giá Chiến lược và Ngân sách (CSIS), Mỹ đang phải cạnh tranh với sự phát triển nhanh chóng của chiến tranh điện tử trên toàn cầu và có thể cần thêm thời gian để theo kịp các đối thủ. Một báo cáo gửi Quốc hội Mỹ vào tháng 11/2024 cũng cho thấy năng lực tác chiến điện tử của Trung Quốc đã có bước tiến đáng kể, đặc biệt trong việc phát hiện và gây nhiễu hệ thống đối phương.
 |
| Chiến tranh không tiếng súng: Công nghệ điện tử và AI đang thay đổi chiến trường như thế nào? |
Vai trò ngày càng lớn của trí tuệ nhân tạo
Khả năng kiểm soát phổ điện từ ngày càng được xem là yếu tố quan trọng trong chiến tranh hiện đại, tương tự như vai trò của ưu thế trên không trong thế kỷ 20. Trí tuệ nhân tạo đóng vai trò trung tâm khi giúp các hệ thống phân tích dữ liệu nhanh hơn, chính xác hơn và phản ứng kịp thời với các mối đe dọa.
Theo Đại tá Drew Cukor, sĩ quan tình báo thuộc Thủy quân lục chiến Mỹ, con người và máy tính sẽ phối hợp để nâng cao khả năng phát hiện và xử lý thông tin của các hệ thống vũ khí.
Những năm gần đây, Lầu Năm Góc đã tăng cường chú trọng phát triển các công nghệ này. Một ví dụ là hệ thống Leonidas – thiết bị vi sóng công suất cao được thiết kế để đối phó với máy bay không người lái. Hệ thống sử dụng năng lượng định hướng để làm gián đoạn hoạt động điện tử của mục tiêu, thay vì sử dụng đạn dược truyền thống, qua đó có thể tái sử dụng và giảm chi phí vận hành.
Không quân Mỹ cũng đã ký hợp đồng trị giá 6,4 triệu USD với Viện Nghiên cứu Tây Nam nhằm phát triển các thuật toán CEW có khả năng nhận diện mối đe dọa mới. Mục tiêu là xây dựng hệ thống phân tích môi trường có độ chính xác cao và thời gian phản ứng nhanh hơn.
Những thách thức an ninh mới
Một đặc điểm đáng chú ý của các công nghệ tác chiến điện tử là khả năng triển khai theo cách khó nhận diện hơn so với các loại vũ khí truyền thống. Điều này đặt ra thách thức đối với các hệ thống giám sát và phòng thủ hiện nay.
Các chuyên gia cho rằng nếu được sử dụng trong môi trường đô thị hoặc gần các cơ sở quan trọng, các công nghệ như EMP có thể gây gián đoạn đáng kể đối với hệ thống điện tử và hạ tầng kỹ thuật.
Một báo cáo năm 2022 của Bộ An ninh Nội địa Mỹ cũng cảnh báo về nguy cơ các công nghệ sẵn có trên thị trường có thể bị khai thác cho mục đích gây gián đoạn. So với các phương tiện quân sự truyền thống, một số công nghệ điện tử có thể yêu cầu ít nguồn lực vận hành hơn, khiến việc kiểm soát trở nên phức tạp hơn.
Do các hình thức tác động này không mang đặc điểm dễ nhận diện như tấn công truyền thống, việc xác định nguyên nhân và đưa ra phản ứng phù hợp có thể gặp nhiều khó khăn.
 |
| Hệ thống Epirus Leonidas có thể hạ gục một đàn máy bay không người lái bằng xung điện từ làm vô hiệu hóa hệ thống điện tử của chúng. |
Tương lai của chiến tranh: Ít hữu hình hơn, phức tạp hơn
Trong bối cảnh trí tuệ nhân tạo tiếp tục phát triển, các hệ thống tác chiến điện tử được dự báo sẽ ngày càng hiệu quả và khó đối phó hơn. Điều này đặt ra yêu cầu các chiến lược phòng thủ phải thích ứng nhằm phát hiện và hạn chế các nguy cơ từ sớm.
Hiện nay, nhiều quốc gia đang đầu tư vào các giải pháp đối phó, bao gồm thiết bị điện tử có khả năng chống chịu tốt hơn, các thuật toán phòng thủ dựa trên trí tuệ nhân tạo và các phương thức bảo mật tiên tiến. Tuy nhiên, theo đánh giá của giới chuyên gia, các biện pháp phòng thủ thường cần thời gian để theo kịp tốc độ phát triển của công nghệ tấn công.
Trong tương lai, xung đột có thể mang những đặc điểm khác biệt so với trước đây, với sự gia tăng của các yếu tố công nghệ và khả năng tác động đến hệ thống điện tử. Xu hướng này đang đặt ra nhiều câu hỏi về cách thức các quốc gia chuẩn bị và thích ứng với môi trường an ninh mới.
| Ngành bán dẫn Trung Quốc báo lãi 'khủng' nhờ nỗ lực tự chủ công nghệ chiến lược Theo kết quả tài chính chưa được kiểm toán, các doanh nghiệp trong ngành công nghiệp bán dẫn của Trung Quốc đã ghi nhận mức ... |
| Bầu trời chiến tranh đang đổi chủ: Trực thăng có bị UAV 'soán ngôi'? Sự bùng nổ của máy bay không người lái (UAV) đang làm thay đổi sâu sắc cách các cường quốc quân sự vận hành trên ... |
