Cùng chèo lái đưa ‘con tàu’ ASEAN rẽ sóng, vươn khơi

Đoàn kết là yếu tố sống còn giúp ASEAN vượt qua mọi thách thức. (Nguồn: Inquirer.net)

Chủ đề “Cùng chèo lái tương lai chung” của Hội nghị cấp cao ASEAN lần thứ 48 (từ ngày 7-8/5 tại Cebu, Philippines) dưới sự chủ trì của Chủ tịch ASEAN 2026 toát lên tinh thần đó. Cùng nhau, các nhà lãnh đạo ASEAN sẽ định ra những hướng đi quan trọng nhằm xây dựng một ASEAN đoàn kết, tự cường, phát huy vai trò trung tâm trong thúc đẩy hợp tác và giải quyết các vấn đề khu vực.

“Cebu chào đón các nhà lãnh đạo ASEAN đến tham dự Hội nghị cấp cao ASEAN lần thứ 48 và các Hội nghị liên quan. Với tư cách là Chủ tịch ASEAN năm nay, Philippines mang trong mình niềm tự hào và sự quyết tâm với trọng trách định hình tương lai của khu vực”, Tổng thống Philippines Ferdinand Marcos Jr. gửi thông điệp qua truyền hình ngay trước thềm Hội nghị ngày 6/5.

Là sự kiện đến hẹn lại lên song Hội nghị cấp cao lần này mang ý nghĩa đặc biệt khi ASEAN chính thức bước vào giai đoạn phát triển mới sau 10 năm xây dựng Cộng đồng ASEAN giai đoạn 2015-2025; và là năm đầu tiên Hiệp hội triển khai Tầm nhìn Cộng đồng ASEAN 2045 cùng các Kế hoạch chiến lược trên bốn trụ cột Chính trị-An ninh, Kinh tế, Văn hóa-Xã hội và Kết nối.

Chương mới, cách làm mới

Trong khuôn khổ Hội nghị cấp cao ASEAN lần thứ 47 (tháng 10/2025), khi trao biểu tượng Chủ tịch ASEAN cho Tổng thống Philippines Ferdinand Marcos Jr., Thủ tướng Malaysia Anwar Ibrahim đã khẳng định đây sẽ là “chương mới của ASEAN”. Chủ tịch ASEAN 2026 - Philippines khởi động “chương mới” trong bối cảnh tình hình khu vực và thế giới biến động nhanh chóng, phức tạp và khó lường, nhất là tình hình phức tạp hiện nay ở Trung Đông, đặt ASEAN trước nhiều sức ép lớn về duy trì ổn định, bảo đảm tăng trưởng và hiện thực hóa các mục tiêu phát triển dài hạn.

Không phải đợi đến cuộc họp cấp cao, bối cảnh mới ngay lập tức hình thành một cách làm mới. Philippines trên cương vị Chủ tịch ASEAN cùng các nước thành viên đã chủ động phối hợp ứng phó thông qua nhiều cơ chế tham vấn và điều phối, trong đó có các cuộc họp Bộ trưởng Ngoại giao ASEAN đặc biệt và Hội nghị hẹp Bộ trưởng Kinh tế ASEAN nhằm thống nhất lập trường, đánh giá tác động và thúc đẩy các hướng phối hợp hành động chung.

More from WVR
Thủ tướng Lê Minh Hưng tới Cebu dự Hội nghị cấp cao ASEAN lần thứ 48

Cụ thể, ngay sau khi xung đột bùng phát, các Bộ trưởng Ngoại giao ASEAN đã ra Tuyên bố chung về tình hình Trung Đông ngày 4/3. Hai Hội nghị đặc biệt trực tuyến của các Bộ trưởng Ngoại giao ASEAN được tổ chức vào ngày 13/3 và 13/4 để phân tích tác động chính trị, an ninh, kinh tế và tìm kiếm các hướng phối hợp hành động phù hợp.

Trên bình diện kinh tế, Hội nghị hẹp các Bộ trưởng Kinh tế ASEAN lần thứ 32 ngày 13/3 đã ra Tuyên bố chung về tăng cường tự cường kinh tế trước các biến động địa chính trị và kinh tế toàn cầu. Hội nghị Bộ trưởng Năng lượng ASEAN đặc biệt ngày 27/4 và Hội nghị Hội đồng Cộng đồng Kinh tế ASEAN (AECC) đặc biệt ngày 30/4 cũng đã thông qua các Tuyên bố chung liên quan đến ứng phó với hệ lụy năng lượng và kinh tế của tình hình Trung Đông.

Điểm đáng chú ý là ASEAN hiện không còn chỉ phản ứng trước khủng hoảng, mà đang chuyển dần sang tư duy phối hợp chủ động và thực chất hơn trong xử lý các vấn đề khu vực. Qua đó, ASEAN cho thấy nỗ lực nâng cao năng lực thích ứng và tự cường trước môi trường chiến lược ngày càng biến động.

Cùng chèo lái đưa “con tàu” ASEAN rẽ sóng, vươn khơi

Trung tâm báo chí sẵn sàng cho Hội nghị cấp cao ASEAN lần thứ 48. (Nguồn: Inquirer.net)

Củng cố đoàn kết, tự cường

Những chủ điểm nêu trên cũng sẽ tiếp tục được thảo luận, thống nhất ở cấp cao trong khuôn khổ Hội nghị cấp cao ASEAN lần này với sự có mặt của 11 lãnh đạo các quốc gia thành viên. Hội nghị hướng đến thống nhất các định hướng chiến lược và đề ra các quyết sách quan trọng, qua đó giúp củng cố đoàn kết, nâng cao năng lực tự cường, tiếp tục khẳng định giá trị bất biến của một tổ chức khu vực gần 60 tuổi.

Không đứng ngoài những trăn trở chung của toàn cầu hiện nay, ngay trước thềm Hội nghị, Ngoại trưởng Philippines Theresa Lazaro đã nhấn mạnh việc bảo đảm an ninh năng lượng, an ninh lương thực và bảo hộ công dân ASEAN là ba nội dung chính trong chương trình nghị sự tại kỳ Hội nghị cấp cao ASEAN lần thứ 48.

Bên cạnh đó, chia sẻ với TGVN, Thứ trưởng Ngoại giao Đặng Hoàng Giang cũng khái quát những trọng tâm chính xuyên suốt kỳ hội nghị. Bao gồm, thứ nhất, củng cố đoàn kết, tự cường và năng lực ứng phó của ASEAN trước các thách thức cấp bách, nhất là trong các lĩnh vực thiết yếu như an ninh năng lượng, an ninh lương thực, ổn định chuỗi cung ứng và hỗ trợ công dân trong các tình huống khẩn cấp.

Thứ hai, thúc đẩy triển khai hiệu quả các ưu tiên chiến lược của ASEAN, đặc biệt là Tầm nhìn Cộng đồng ASEAN 2045 và các trọng tâm hợp tác trong năm Chủ tịch ASEAN 2026 của Philippines.

Thứ ba, tiếp tục phát huy tiếng nói chung và vai trò trung tâm của ASEAN trên cơ sở đề cao thượng tôn pháp luật, ủng hộ chủ nghĩa đa phương, làm sâu sắc quan hệ với các đối tác, qua đó góp phần duy trì môi trường hòa bình, ổn định và thuận lợi cho phát triển, đồng thời nâng cao vị thế và vai trò của ASEAN trong khu vực và trên thế giới.

Gần 60 năm kể từ ngày thành lập, ASEAN đã trải qua nhiều biến động lớn của khu vực và thế giới, từ khủng hoảng tài chính châu Á, đại dịch Covid-19 cho tới cạnh tranh chiến lược giữa các nước lớn. Chính những thử thách đó càng cho thấy giá trị của đoàn kết, đối thoại và hợp tác - những nền tảng quan trọng giúp ASEAN duy trì vai trò trung tâm trong cấu trúc khu vực đang biến đổi nhanh chóng.

Trong bối cảnh cạnh tranh chiến lược ngày càng gia tăng, việc ASEAN duy trì được đồng thuận và vai trò trung tâm cũng là một trong những yếu tố quan trọng giúp khu vực tránh bị cuốn vào các vòng xoáy đối đầu và phân cực.

Cách ASEAN cùng nhau chèo lái vượt qua khó khăn, thử thách không những tiếp thêm sức mạnh cho các nước thành viên mà còn khẳng định uy tín, vai trò trung tâm của Hiệp hội, thắp sáng sức sống bền bỉ của chủ nghĩa đa phương vì hòa bình, ổn định ở khu vực và trên thế giới.

Điểm cầu Bộ Ngoại giao Việt Nam tham gia Hội nghị Bộ trưởng Ngoại giao ASEAN đặc biệt về tình hình Trung Đông lần thứ hai ngày 13/4. (Ảnh: Thành Long)

Ưu tiên chiến lược, chân thành đóng góp

Hơn ba thập kỷ tham gia ASEAN, sự phát triển của Việt Nam có dấu ấn của ASEAN và sự lớn mạnh của ASEAN cũng mang dấu ấn của Việt Nam. Việt Nam luôn nỗ lực hết mình cho thành công chung của Hiệp hội và khát vọng phát triển của một cộng đồng đoàn kết, lấy người dân làm trung tâm. Trong một ASEAN đang thích ứng với những biến động mới của khu vực và thế giới, Việt Nam ngày càng thể hiện hình ảnh một thành viên chủ động, có trách nhiệm và sẵn sàng đóng góp vào các vấn đề chung của khu vực. Hiện nay, cả Việt Nam và ASEAN đều đang trong một giai đoạn phát triển mới, thể hiện qua những lộ trình phát triển dài hạn.

Sự tham dự của Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng tại kỳ Hội nghị cấp cao lần này thể hiện mạnh mẽ việc Việt Nam tiếp tục triển khai nhất quán đường lối đối ngoại độc lập, tự chủ, tự cường, hòa bình, hữu nghị, hợp tác và phát triển, đa phương hóa, đa dạng hóa quan hệ đối ngoại theo tinh thần Đại hội XIV của Đảng. Việt Nam cam kết mạnh mẽ đối với tiến trình xây dựng Cộng đồng ASEAN, với tinh thần chủ động, tích cực, trách nhiệm và đóng góp thực chất, hiệu quả vào công việc chung của Hiệp hội.

Theo Thứ trưởng Ngoại giao Đặng Hoàng Giang, xuyên suốt Hội nghị cấp cao ASEAN lần này, Việt Nam tập trung vào việc phối hợp chặt chẽ với các nước thành viên thúc đẩy triển khai hiệu quả các ưu tiên của năm Chủ tịch ASEAN 2026 và Tầm nhìn Cộng đồng ASEAN 2045, hướng tới xây dựng một Cộng đồng ASEAN tự cường, năng động, sáng tạo và lấy người dân làm trung tâm.

Bên cạnh đó, Việt Nam mong muốn cùng ASEAN thúc đẩy duy trì môi trường hòa bình, an ninh và ổn định; đề cao thượng tôn luật pháp quốc tế và chủ nghĩa đa phương; tăng cường liên kết nội khối, đồng thời mở rộng và làm sâu sắc quan hệ với các đối tác, qua đó củng cố vai trò trung tâm của ASEAN trong cấu trúc khu vực.

Nổi bật, Việt Nam cũng sẽ tham gia tích cực vào các nội dung ưu tiên của Hội nghị, đặc biệt là các vấn đề cấp bách liên quan đến an ninh năng lượng, an ninh lương thực và hỗ trợ công dân. Thời gian qua, Việt Nam đã chủ động nghiên cứu, chuẩn bị các đề xuất, sáng kiến cụ thể, thiết thực nhằm nâng cao năng lực ứng phó chung của ASEAN trước các biến động và thách thức ngày càng phức tạp từ bên ngoài.

Việc Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng lựa chọn ASEAN là điểm đến đầu tiên ngay sau khi nhậm chức cũng mang ý nghĩa biểu tượng quan trọng, tiếp tục khẳng định ASEAN luôn giữ vị trí ưu tiên chiến lược trong chính sách đối ngoại của Việt Nam, đồng thời cho thấy cam kết của Việt Nam trong việc đồng hành cùng Hiệp hội trước những biến động mới của khu vực và thế giới.

Như vậy, dẫu mang ý nghĩa thường niên, định kỳ, song mỗi kỳ Hội nghị cấp cao lại có một sứ mệnh riêng. Tin rằng, Hội nghị cấp cao ASEAN lần thứ 48 sẽ tiếp thêm năng lượng cho “con tàu” ASEAN vượt qua thách thức, vững vàng trên hải trình chinh phục nhiều mục tiêu quan trọng phía trước. Cùng với đó là hình ảnh một Việt Nam chủ động, tích cực, chân thành, trách nhiệm và sẵn sàng đóng góp cho hòa bình, ổn định và phát triển chung của Cộng đồng.

Nhân dịp tham dự Hội nghị cấp cao ASEAN lần thứ 48, Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng dự kiến có các cuộc tiếp xúc với lãnh đạo các nước ASEAN nhằm củng cố quan hệ hữu nghị, tăng cường tin cậy chính trị và thúc đẩy hợp tác thực chất, hiệu quả. Đây cũng sẽ là những cuộc gặp trực tiếp đầu tiên của Thủ tướng với lãnh đạo các nước ASEAN trên cương vị mới.