Đại biểu Quốc hội đề xuất tăng lương cơ sở lên 2,65-2,7 triệu đồng

Tiếp tục Kỳ họp thứ Nhất, Quốc hội khóa XVI, sáng nay (21/4), Quốc hội thảo luận tại hội trường, về đánh giá bổ sung kết quả thực hiện kế hoạch phát triển kinh tế-xã hội và ngân sách nhà nước năm 2025; tình hình thực hiện kế hoạch phát triển kinh tế-xã hội và ngân sách nhà nước những tháng đầu năm 2026. Ủy viên Trung ương Đảng, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Hồng điều hành Phiên họp.

Đại biểu Thạch Phước Bình (đoàn Vĩnh Long) phát biểu. (Nguồn: Quốc hội)

Mức lương dự kiến vẫn chưa đủ để sống được bằng lương

Theo đại biểu Thạch Phước Bình, trong những năm gần đây, Nhà nước đã có những bước điều chỉnh tích cực khi nâng mức lương cơ sở từ 1,49 triệu đồng lên 1,8 triệu đồng, rồi 2,34 triệu đồng/tháng và dự kiến tiếp tục tăng lên 2,53 triệu đồng từ ngày 01/07/2026.

Tuy nhiên, đại biểu cho rằng vấn đề hiện nay không còn là có tăng hay không, mà là tăng ở mức nào để vừa đảm bảo đời sống, vừa phù hợp ngân sách và tạo động lực phát triển.

Đánh giá về con số 2,53 triệu đồng/tháng dự kiến áp dụng từ giữa năm 2026, đại biểu Bình nhận định: "Đây là một bước tăng hợp lý về mặt kỹ thuật nhưng chưa đủ mạnh để nói rằng đã bảo đảm cuộc sống cho đa số người làm khu vực công".

Cụ thể, mức này tăng khoảng 8,12% so với mức 2,34 triệu đồng hiện hành. Dù con số này cao hơn lạm phát bình quân năm 2025 (3,63%) và CPI bình quân quý I/2026 (3,51%) đồng thời khá gần với nhịp tăng lương tối thiểu vùng năm 2026 của khu vực doanh nghiệp (khoảng 7,2%), nhưng thực tế vẫn còn nhiều bất cập.

Theo đại biểu Thạch Phước Bình, mức lương dự kiến vẫn chưa đủ để người khu vực công sống được bằng lương, nhất là với người mới vào nghề và làm việc tại đô thị lớn. Một công chức mới với hệ số 1,86 chỉ đạt khoảng 4,7 triệu đồng/tháng (trước khi trừ bảo hiểm), trong khi chi phí sinh hoạt tối thiểu tại đô thị phổ biến từ 6-7 triệu đồng/tháng.

"Điều này cho thấy một khoảng cách đáng kể giữa thu nhập và nhu cầu sống cơ bản. Hệ quả là người lao động khó sống độc lập bằng lương, phải phụ thuộc vào nguồn thu nhập bổ sung, dẫn đến giảm động lực và chất lượng cuộc sống. Mức 2,53 triệu đồng chỉ đạt mục tiêu ổn định, chưa đạt mục tiêu bảo đảm đời sống", ông Bình khẳng định.

Mặt khác, so sánh với khu vực doanh nghiệp, từ ngày 1/1/2026, lương tối thiểu vùng đã tăng lên mức từ 3,7 triệu đến 5,31 triệu đồng (bình quân 4 vùng khoảng 4,47 triệu đồng/tháng).

Với mức lương cơ sở 2,53 triệu đồng, người ở nhóm thấp nhất chỉ vừa nhỉnh hơn mức lương tối thiểu vùng bình quân, còn người có hệ số 2,1 cũng chỉ vừa chạm ngưỡng vùng I. Đây chỉ là mức "cầm cự" trước mặt bằng chi phí đô thị.

Bên cạnh đó, áp lực chi tiêu là rất lớn khi trong năm 2025, nhiều nhóm chi phí thiết yếu tăng nhanh hơn CPI chung: Nhà ở, điện, nước và vật liệu xây dựng tăng 8,3%; thuốc và dịch vụ y tế tăng tới 12,92%. Đại biểu Bình nhấn mạnh đây là các khoản chi "khó né" của hộ gia đình công chức, viên chức.

Đại biểu tham dự Phiên họp.

Đề xuất tăng 2,65-2,7 triệu đồng/tháng

Từ thực tiễn thu nhập và chi phí, đại biểu Thạch Phước Bình kiến nghị mức lương cơ sở từ 2,65 đến 2,7 triệu đồng/tháng (tăng khoảng 13 đến 15% so với hiện hành) là phương án hợp lý và khả thi hơn.

Về thu nhập thực tế, người có hệ số 1,86 đạt khoảng 4,9-5 triệu đồng; hệ số 2,1 đạt trên 5,5 triệu đồng/tháng. Mức tăng thêm 200.000-400.000 đồng so với phương án cũ có ý nghĩa rõ rệt với nhóm thu nhập thấp, giúp thu hẹp khoảng cách với khu vực doanh nghiệp.

Về đời sống và tâm lý, giúp người lao động giảm phụ thuộc vào nguồn thu ngoài lương, tạo cảm nhận rõ ràng về sự cải thiện thu nhập, từ đó ổn định tâm lý và nâng cao động lực làm việc.

Về cân đối ngân sách thì mức tăng 2,65 đến 2,7 triệu đồng/tháng không tạo áp lực quá lớn nếu đi kèm với tinh giản biên chế, cơ cấu lại chi tiêu công và giảm các khoản chi kém hiệu quả.

Đại biểu Thạch Phước Bình cho rằng việc nâng lương cơ sở lên 2,53 triệu đồng là cần thiết nhưng chưa đủ. Trong điều kiện hiện nay, mức 2,65 đến 2,7 triệu đồng/tháng mới là phương án tối ưu về tổng thể, tạo bước cải thiện thực chất và mở đường cho các bước cải cách sâu hơn trong thời gian tới.

Lo ngại tình trạng già hóa dân số gia tăng

Thống nhất với báo cáo của Chính phủ, cũng như báo cáo thẩm tra của Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội về đánh giá bổ sung kết quả thực hiện kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội năm 2025, tình hình triển khai kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội những tháng đầu năm 2026, đại biểu Lê Ngọc Linh (đoàn Cà Mau) quan tâm đến vấn đề già hóa dân số nhanh, tỷ suất sinh giảm thấp hơn mức sinh thay thế.

Đại biểu nêu số liệu, tổng tỷ suất sinh của Việt Nam hiện chỉ còn khoảng 1,91 con/phụ nữ, thấp hơn mức sinh thay thế là 2,1 con. Đây là dấu hiệu cho thấy quy mô gia đình ngày càng thu nhỏ, số trẻ em sinh ra không đủ để duy trì quy mô dân số ổn định trong dài hạn.

Trong đó, năm 2022, mức sinh tương đối ổn định quanh mức thay thế gần 2,1 con; năm 2023, mức sinh giảm xuống còn khoảng 1,96 con/phụ nữ; năm 2024 tỷ lệ này tiếp tục giảm xuống còn 1,91 con/phụ nữ. Đại biểu nhận định, những con số này cho thấy xu hướng giảm nhanh trở lại trong 2 năm gần đây, trong đó tỷ lệ sinh ở thành thị thấp hơn ở vùng nông thôn.

Bên cạnh đó, Việt Nam đang chuyển từ giai đoạn dân số vàng sang dân số già với tốc độ nhanh; tỷ lệ người từ 60 tuổi trở lên ngày càng tăng, trong khi lực lượng lao động trẻ lại có xu hướng giảm mạnh.

Đại biểu Lê Ngọc Linh (đoàn Cà Mau) phát biểu. (Nguồn: Internet)

Để từng bước khắc phục tình trạng mức sinh thấp và những hệ lụy đi kèm, đại biểu Lê Ngọc Linh đề xuất Chính phủ, Quốc hội điều chỉnh chính sách dân số theo hướng chuyển mạnh từ kế hoạch hóa gia đình sang duy trì mức sinh thay thế một cách bền vững.

Cần phân vùng chính sách rõ ràng, tập trung ưu tiên các địa phương có mức sinh thấp, đô thị lớn, khu công nghiệp; khuyến khích các cặp vợ chồng sinh đủ hai con, coi đây là trách nhiệm xã hội gắn với phát triển bền vững của đất nước.

Cùng với đó, Nhà nước cần có các chính sách hỗ trợ tài chính dài hạn cho các gia đình sinh con và nuôi con nhỏ như: Hỗ trợ chi phí sinh con, chăm sóc trẻ em, mở rộng chính sách miễn giảm chi phí y tế cho trẻ em; có chính sách thuế ưu đãi đối với hộ gia đình nuôi con nhỏ; Tập trung đầu tư hệ thống dịch vụ đồng bộ, chất lượng; mở rộng mạng lưới nhà trẻ, trường mầm non (đặc biệt tại khu đô thị và khu công nghiệp); Phát triển các dịch vụ trông trẻ ngoài giờ, dịch vụ linh hoạt; Có chính sách hỗ trợ nhà ở, tạo việc làm ổn định, nâng cao thu nhập cho các cặp vợ chồng trẻ để họ yên tâm lập gia đình và sinh con.