 |
| Đại sứ Việt Nam tại Nhật Bản Phạm Quang Hiệu. (Nguồn: Đại sứ quán Việt Nam tại Nhật Bản) |
Thưa Đại sứ, Nhật Bản là quốc gia tiên phong với tầm nhìn Xã hội 5.0, nơi công nghệ phục vụ con người. Đâu là điểm khác biệt trong cách Nhật Bản tiếp cận chuyển đổi số mà Việt Nam có thể tham khảo?
Theo tôi, điểm đáng chú ý nhất trong cách tiếp cận của Nhật Bản là họ không coi chuyển đổi số đơn giản chỉ đưa nhiều công nghệ hơn vào sản xuất và đời sống. Với Xã hội 5.0, Nhật Bản hướng tới việc sử dụng công nghệ để giải quyết các vấn đề của xã hội, nhất là phát triển kinh tế và giúp người dân có cuộc sống tốt hơn. Nói một cách ngắn gọn, công nghệ là công cụ, còn con người mới là mục tiêu, là chủ thể.
| More from WVR |
 Ngoại giao khoa học, công nghệ: Từ kết nối nguồn lực đến kiến tạo năng lực phát triển quốc gia |
Cách tiếp cận này cũng xuất phát từ những vấn đề rất thực tế mà Nhật Bản đang phải đối mặt như già hóa dân số, thiếu hụt lao động, nhu cầu nâng cao chất lượng y tế, giáo dục, giao thông...
Vì vậy, điều Nhật Bản quan tâm không phải chỉ là ứng dụng được bao nhiêu công nghệ, mà quan trọng hơn, công nghệ giúp được gì cho người dân.
Từ kinh nghiệm đó, Việt Nam có thể tham khảo ba điểm:
Thứ nhất, chuyển đổi số cần bắt đầu từ những nhu cầu cụ thể. Chẳng hạn, công nghệ có thể giúp con người tiếp cận với dịch vụ công thuận tiện hơn như thế nào, hay giúp doanh nghiệp giảm chi phí ra sao, giúp nâng cao chất lượng giáo dục, y tế như thế nào.
Thứ hai, công nghệ cần đi cùng với thay đổi về cách quản lý, xây dựng dữ liệu và đào tạo con người. Nếu chỉ đầu tư máy móc, phần mềm hay làm những công việc cũ thì hiệu quả sẽ không cao.
Thứ ba, chuyển đổi số phải mang lại lợi ích cho mọi người. Cần quan tâm đến người cao tuổi, người dân ở vùng khó khăn, vùng sâu, vùng xa, doanh nghiệp vừa và nhỏ để không ai để bị bỏ lại phía sau.
Tôi cho rằng đây cũng chính là tinh thần của Nghị quyết 57 của Bộ Chính trị, trong đó khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số được xác định là động lực quan trọng cho sự phát triển của đất nước trong giai đoạn mới.
Việt Nam-Nhật Bản có nhiều điều kiện để tăng cường hợp tác trong chuyển đổi số, AI, bán dẫn, đào tạo nguồn nhân lực. Điều chúng ta có thể học hỏi từ Nhật Bản không chỉ là công nghệ hay một mô hình cụ thể, mà trước hết là cách lựa chọn công nghệ phù hợp với yêu cầu, nhu cầu của đất nước và đời sống của người dân.
 |
| Quỹ Phát triển khoa học và công nghệ quốc gia (NAFOSTED) tổ chức Lễ công bố kết quả tuyển chọn và ký kết hợp đồng tài trợ 5 nhiệm vụ hợp tác nghiên cứu Việt Nam-Nhật Bản trong lĩnh vực bán dẫn năm 2026, ngày 22/7. (Nguồn: VGP.) |
Việt Nam và Nhật Bản đang thúc đẩy hợp tác mạnh mẽ trong lĩnh vực bán dẫn và nguồn nhân lực chất lượng cao. Đại sứ cho rằng đâu sẽ là những lĩnh vực hợp tác có tiềm năng bứt phá nhất thời gian tới?
Theo tôi, Việt Nam và Nhật Bản có nhiều cơ hội để mở rộng hợp tác về khoa học và công nghệ. Trong thời gian tới, tôi cho rằng có 3 định hướng lớn có thể triển khai:
Trước hết, AI kết hợp với robot, máy móc sản xuất thông minh. Nhật Bản có thế mạnh về công nghệ chế tạo, robot, phần cứng, dữ liệu sản xuất. Việt Nam có đội ngũ kỹ sư trẻ, khả năng phát triển phần mềm nhanh, thị trường số đang phát triển mạnh. Hai bên có thể kết hợp những thế mạnh này để cùng xây dựng các giải pháp cho các nhà máy thông minh, logistics, y tế, chăm sóc người cao tuổi, dịch vụ công...
Thứ hai, bán dẫn và hạ tầng số. Hợp tác giữa hai nước không chỉ dừng lại ở đào tạo nguồn nhân lực và thu hút các nhà máy lắp ráp, hai bên còn tiến tới việc xây dựng, nghiên cứu, cùng nghiên cứu, cùng phát triển những công đoạn có giá trị cao hơn như chip, thiết kế, đóng gói, sản xuất, công nghệ phụ trợ, xây dựng trung tâm dữ liệu, điện toán đám mây. Đây là những lĩnh vực Việt Nam có nhu cầu và Nhật Bản có kinh nghiệm.
Thứ ba, nghiên cứu, ứng dụng công nghệ vào những lĩnh vực gắn bó trực tiếp với đời sống như y tế, nông nghiệp thông minh, năng lượng sạch và phòng chống thiên tai. Để làm được điều này, cần kết hợp chặt chẽ giữa trường đại học, viện nghiên cứu và doanh nghiệp. Qua đó, các kết quả nghiên cứu có thể được đưa vào thử nghiệm và sử dụng, thay vì chỉ dừng lại ở phòng thí nghiệm.
Trên thực tế, việc hợp tác giữa các doanh nghiệp hai nước bắt đầu có những bước phát triển mới. Điển hình như việc FPT, Sumitomo hay SBI Holdings có thể phát triển các dịch vụ giải pháp về AI tại Nhật Bản, cho thấy các doanh nghiệp Việt Nam đang từng bước chuyển giao từ gia công phần mềm sang việc thiết kế và xây dựng.
 |
| Chính quyền thành phố Ichinoseki, thuộc tỉnh Iwate (Đông Bắc Nhật Bản), sử dụng thiết bị tích hợp AI nhằm hỗ trợ người dân khi đến làm thủ tục hành chính. (Nguồn: Kyodo News) |
Trong bối cảnh già hóa dân số như hiện nay, có thể nói, Nhật Bản đang ứng dụng AI và robot rất sâu rộng. Việt Nam nên chuẩn bị như thế nào để tận dụng AI nhưng vẫn phát huy được lợi thế nguồn nhân lực trẻ, thưa Đại sứ?
Theo tôi, chúng ta không nên đặt AI và nguồn nhân lực trẻ ở hai phía đối lập. Vấn đề không phải là lựa chọn con người hay AI, mà là làm thế nào để người lao động sử dụng được AI và làm việc hiệu quả hơn nhờ AI.
Kinh nghiệm của Nhật Bản cho thấy AI và robot mang lại hiệu quả rõ rệt nhất khi được sử dụng để hỗ trợ con người. Trong chăm sóc người cao tuổi hay y tế, robot có thể đảm nhiệm những công việc nặng nhọc, còn AI giúp theo dõi sức khỏe và phát hiện sớm các nguy cơ. Trong logistics, AI giúp dự báo các ngành hàng hóa, lựa chọn tuyến giao hàng hóa hợp lý, nhờ đó giúp cho người lao động có được nhiều thời gian để chọn những công việc cần có sự giao tiếp sáng tạo và phán đoán.
Để tận dụng được AI đồng thời phát huy lợi thế của lực lượng lao động, theo tôi, Việt Nam cần tập trung vào 4 điểm chính:
Thứ nhất, phải đổi mới giáo dục và đào tạo. Cần giúp cho học sinh, sinh viên, người lao động có kiến thức cơ bản về AI, đồng thời đào tạo kỹ năng sử dụng AI phù hợp với ngành nghề. Bên cạnh kiến thức về công nghệ, cần chú trọng tư duy phản biện, khả năng sáng tạo, giải quyết vấn đề.
Thứ hai, cần gắn việc ứng dụng AI vào đào tạo người lao động. Nhà nước cần hỗ trợ doanh nghiệp, nhất là doanh nghiệp vừa và nhỏ tiếp cận với công nghệ và đào tạo nhân viên. Mục tiêu của AI là giúp mỗi người làm việc tốt hơn, để năng suất lao động cao hơn.
Thứ ba, chuẩn bị hạ tầng cần thiết, dữ liệu, nhất là năng lực tính toán. Đồng thời, Việt Nam phải có các quy định rõ ràng nhằm bảo vệ dữ liệu, quyền sở hữu trí tuệ, an ninh và trách nhiệm khi sử dụng AI. Người dân và doanh nghiệp chỉ sử dụng AI một cách rộng rãi khi cảm thấy an toàn và tin tưởng.
Và cuối cùng là tăng cường hợp tác quốc tế, trong đó Nhật Bản là đối tác quan trọng. Hai nước có thể mở rộng hợp tác đào tạo kỹ sư, trao đổi chuyên gia, nghiên cứu chung trong các lĩnh vực AI, robot và bán dẫn. Qua đó, Việt Nam không chỉ tiếp cận công nghệ mà còn tham gia cùng phát triển, cùng cải tiến công nghệ, cùng làm chủ công nghệ.
Tôi cho rằng AI chắc chắn sẽ làm thay đổi nhiều công việc nhưng cũng sẽ tạo ra nhiều nghề nghiệp và cơ hội mới. Nếu chuẩn bị tốt về giáo dục, kỹ năng và hạ tầng, Việt Nam có thể sử dụng AI để nâng cao chất lượng về nguồn nhân lực, nhất là nguồn nhân lực trẻ, tạo thêm cơ hội phát triển cho người lao động.
Xin trân trọng cảm ơn Đại sứ!
| Vai trò của ngoại giao công nghệ trong bối cảnh địa chính trị hiện nay Trong bối cảnh địa chính trị đầy biến động hiện nay, ngoại giao công nghệ đang nắm giữ vai trò quan trọng hơn bao giờ ... |
| Ngoại giao công nghệ là 'trái tim' của chính sách đối ngoại Mỹ Việc làm chủ ngoại giao công nghệ là yếu tố quan trọng giúp các nhà ngoại giao giữ cho nước Mỹ luôn dẫn đầu. |
| Còn nhiều tiềm năng hợp tác công nghệ nguồn, công nghệ lõi giữa Áo với Việt Nam Tại buổi làm việc với bà Claudia Reinprecht, Đại sứ Vũ Lê Thái Hoàng khẳng định ưu tiên trong nhiệm kỳ công tác là thúc ... |
| Ngoại giao công nghệ ở ‘trái tim’ Thung lũng Silicon Thời gian qua, Tổng Lãnh sự Việt Nam tại San Francisco, Đại sứ Hoàng Anh Tuấn say sưa với công tác ngoại giao công nghệ ... |
| Việt Nam là đối tác quan trọng của Nhật Bản trong gìn giữ hòa bình và ổn định khu vực Bộ trưởng Bộ Quốc phòng Nhật Bản Koizumi Shinjiro khẳng định Việt Nam là đối tác quan trọng của Nhật Bản trong gìn giữ hòa ... |
