Để người tiêu dùng Nam Phi 'nghiện' hàng Việt Nam

Nam Phi hiện đang là đối tác thương mại và thị trường xuất khẩu lớn nhất Việt Nam tại châu Phi. Hai bên đang phấn đấu đạt mục tiêu nâng kim ngạch thương mại song phương lên 2 tỷ USD vào năm 2023. Dưới tác động sâu rộng từ đại dịch Covid-19 đến nền kinh tế hai nước, mục tiêu này liệu có khả thi?

Mặc dù còn tồn tại một số vấn đề bất cập về cơ cấu nhưng Nam Phi vẫn là nền kinh tế phát triển nhất, đầu tàu kinh tế ở châu Phi với GDP năm 2020 đạt 302,11 tỷ USD (giảm so với mức cao nhất là 416,88 tỷ USD năm 2011), xếp thứ 36 thế giới.

Nam Phi là nước có cơ sở hạ tầng hiện đại, trên đà tiến tới một nền kinh tế tri thức và kinh tế số. Ngoài ngành khai khoáng tiếp tục giữ vị trí quan trọng nhờ vào nguồn tài nguyên thiên nhiên phong phú, các ngành dịch vụ như tài chính, ngân hàng, viễn thông, công nghệ thông tin ... là các ngành có tốc độ phát triển nhanh nhất, đóng góp tới 61,45% GDP năm 2020; nông nghiệp đóng góp 2,4%.

Nếu so với 544 tỷ USD tổng kim ngạch thương mại của Việt Nam năm 2020 thì kim ngạch thương mại Việt Nam - Nam Phi thực sự rất khiêm tốn. Tuy nhiên, hai nước vẫn còn rất nhiều tiềm năng để phát triển quan hệ kinh tế - thương mại.

Đại sứ Việt Nam tại Nam Phi Hoàng Văn Lợi (Nguồn: NVCC)

Phấn đấu đạt mục tiêu nâng kim ngạch song phương lên 2 tỷ USD vào năm 2023 như hai bên thỏa thuận tại Kỳ họp lần 4 Diễn đàn Đối tác Việt Nam - Nam Phi (tháng 3/2019) và đặt trong bối cảnh khó khăn do tác động của đại dịch Covid-19, theo tôi trước mắt cần tập trung 4 hướng sau:

Thứ nhất, tăng hơn nữa khối lượng giao thương những mặt hàng truyền thống.

Với Việt Nam, đó là điện thoại di động và linh kiện, máy tính, hàng điện tử, giày dép, hàng dệt may, một số loại hàng nông sản như hạt tiêu, hạt điều, cà phê.

Với Nam Phi, đó là khoáng sản, than, gỗ công nghiệp, chất dẻo nguyên liệu, nguyên phụ liệu dệt may, hoa quả tươi và hoa quả đóng hộp...

Thứ hai, trên cơ sở cùng có lợi và “có đi có lại”, hai bên xem xét mở cửa thị trường hơn nữa cho một số hàng xuất khẩu mà hai nước có nhiều thế mạnh về chất lượng và giá cả như thịt bò, rượu vang, nho ... của Nam Phi; hàng tiêu dùng, hàng nông - lâm - thủy sản tươi hoặc qua chế biến, đồ gỗ nội ngoại thất ... của Việt Nam.

Thứ ba, hai nước cần sớm ký kết Hiệp định khuyến khích và bảo hộ đầu tư, Hiệp định tránh đánh thuế hai lần, Thỏa thuận hợp tác về ngân hàng ... để tạo cơ sở pháp lý, điều kiện thanh toán quốc tế thuận lợi và góp phần tạo tin tưởng cho doanh nghiệp trong làm ăn, buôn bán.

Thứ tư, Nam Phi là nước tương đối phát triển về thương mại, có nhiều tập đoàn siêu thị lớn như Woolworths, Checkers, Spar... và công ty thương mại điện tử Takealot lớn nhất châu Phi.

Do đó, để có được nguồn cung hàng lớn và bền vững, các nhà sản xuất, các công ty xuất khẩu Việt Nam cần tìm cách thâm nhập vào hệ thống các chuỗi bán lẻ ở Nam Phi thông qua các hợp đồng sản xuất, gia công, cung ứng sản phẩm.

Tin liên quan
Nâng cao hiệu quả hợp tác nông nghiệp Việt Nam - châu Phi

Đánh giá của Đại sứ về cơ hội và triển vọng hợp tác song phương trong lĩnh vực thương mại nông sản?

Liên quan đến sản xuất nông nghiệp, Nam Phi và Việt Nam là hai nước có đặc điểm thời tiết, điều kiện thổ nhưỡng, giống cây trồng, hình thức canh tác... không giống nhau.

Tuy nhiên, theo tôi chính sự khác nhau này lại là một lợi thế, bổ sung cho nhau trong thương mại song phương hàng nông sản.

Cả Việt Nam và Nam Phi đều có những đặc sản nông nghiệp có chất lượng và giá trị thương mại cao, đã được xuất khẩu đến nhiều nước trên thế giới. Nam Phi nổi tiếng về các loại quả có múi như cam, chanh, quýt hay bơ, nho trong khi Việt Nam lại có các loại hoa quả nhiệt đới như vải, nhãn, xoài, thành long.

Những sản phẩm xuất khẩu mà Việt Nam có lợi thế khi vào thị trường Nam Phi. (Nguồn: Bộ Công Thương)

Ngoài ra, cùng loại hoa quả nhưng do thời tiết trong năm ngược nhau nên hoa quả tươi của hai nước hoàn toàn có thể xuất khẩu sang thị trường của nhau mà không sợ “đụng hàng”.

Đó là chưa kể đến rất nhiều mặt hàng của Nam Phi có thương hiệu như thịt bò, rượu vang, một số giống vật nuôi như dê Boer, đà điểu... mà thị trường Việt Nam có thể đón nhận do có chất lượng và giá cả cạnh tranh.

Có một lợi thế mà các doanh nghiệp Việt Nam nên tính đến trong thương mại - đầu tư nói chung và thương mại hàng nông sản nói riêng.

Đó là, Nam Phi là nước có ảnh hưởng lớn về kinh tế và là cửa ngõ giao thương cả đường biển và đường hàng không đi đến các nước miền Nam châu Phi. Việc hàng hóa Việt Nam thâm nhập được thị trường Nam Phi sẽ có khả năng và cơ hội mở rộng thị trường sang 14 nước thành viên Cộng đồng phát triển miền Nam châu Phi (SADC) và trong đó có 5 nước thuộc Liên minh thuế quan miền Nam châu Phi (SACU).

Ngoài thương mại hàng hóa theo phương thức truyền thống, để tận dụng các ưu đãi về thuế và thuế quan theo Hiệp định TIDCA được Mỹ ký riêng với các nước SACU hoặc EU dành cho các nước SADC theo hiệp định thương mại tự do (FTA), các tập đoàn kinh tế Việt Nam có thể tính đến khả năng đầu tư sản xuất, chế biến hàng nông sản tại Nam Phi và sau đó xuất khẩu đi Mỹ và các nước EU.

Hiện nay chính phủ Nam Phi và chính quyền các tỉnh có nhiều chính sách ưu đãi thu hút đầu tư nước ngoài trong lĩnh vực nông nghiệp nhằm tạo nhiều công ăn việc làm, góp phần giảm tỷ lệ thất nghiệp và cải thiện đời sống của nhân dân.

Qua các hoạt động ngoại kinh tế, xúc tiến thương mại, Đại sứ đánh giá như thế nào về sự quan tâm của các doanh nghiệp Nam Phi đối với thị trường Việt Nam ?

Qua tiếp xúc với một số doanh nghiệp Nam Phi đã và đang có quan hệ kinh doanh Việt Nam và làm việc với các Phòng Thương mại - Công nghiệp ở Cape Town, Johannesburg, Durban... tôi nhận thấy quan tâm của cộng đồng doanh nghiệp Nam Phi với thị trường Đông Nam Á nói chung và Việt Nam nói riêng ngày càng tăng lên, không chỉ về thương mại mà cả về đầu tư và liên kết, liên doanh.

Xu hướng tích cực này có nguyên nhân khách quan nhưng trước hết là do nhu cầu nội tại từ phía Nam Phi về mở rộng thị trường, phát triển quan hệ kinh tế - thương mại và đầu tư với các nước Đông Nam Á, trong đó Việt Nam được xem là một trong những nước có nhiều tiềm năng và thế mạnh.

Sự quan tâm này còn xuất phát từ các yếu tố khách quan như: Sức hút của hình mẫu phát triển ASEAN và việc Nam Phi gia nhập Hiệp ước Thân thiện và Hợp tác (TAC).

Bên cạnh đó, Hiệp định Đối tác Kinh tế Toàn diện Khu vực (RCEP) được ký kết tháng 11/2020 cùng với Hiệp định Thương mại tự do lục địa châu Phi (AfCFTA) có hiệu lực từ 1/1/2021 được cộng đồng doanh nghiệp Nam Phi kỳ vọng sẽ tạo ra những động lực mới, thị trường mới cho phát triển quan hệ kinh tế - thương mại và đầu tư giữa Nam Phi với các nước ASEAN nói chung và Việt Nam nói riêng.

Cuối cùng, một thực tế cần nhận biết đó là, không giống như nhiều nước châu Phi khác, tại Nam Phi có rất nhiều tập đoàn, doanh nghiệp tầm cỡ thế giới với cách quản lý và vận hành như ở châu Âu nên rất năng động trong kinh doanh, hợp tác và nhạy bén trong nắm bắt cơ hội. Do đó, vấn đề còn là sự đáp ứng và tiếp nhận từ phía thị trường Việt Nam.

Đâu là thách thức của hàng hóa Việt Nam tại thị trường Nam Phi? Lời khuyên của Đại sứ dành cho doanh nghiệp Việt muốn tìm hiểu và làm ăn tại thị trường bạn?

Việt Nam và Nam Phi có rất nhiều tiềm năng và thế mạnh để phát triển hơn nữa quan hệ kinh tế - thương mại. Thị trường Nam Phi có thể nói không còn là xa lạ đối với nhiều doanh nghiệp Việt Nam.

Để tăng nhanh, tăng mạnh kim ngạch thương mại song phương, nhiều loại hàng hóa mang thương hiệu Việt Nam được bày bán trên các kệ hàng trong các chuỗi siêu thị ở Nam Phi, nhiều người tiêu dùng Nam Phi “nghiện” hàng Việt Nam... thì còn nhiều khó khăn và thách thức.

Điều này phụ thuộc và cần nhiều nỗ lực của cả hai bên, nhưng quan trọng nhất vấn là từ doanh nghiệp Việt Nam.

Hiện tôi thấy có 3 thách thức đáng quan tâm nhất.

Đầu tiên, cũng giống như nhiều thị trường khác, thách thức lớn nhất là hàng Việt Nam phải cạnh tranh với hàng Trung Quốc với những lợi thế khó phủ định là giá rẻ và mẫu mã đẹp, đáp ứng đúng nhu cầu của gần 50% người tiêu dùng Nam Phi có mức sống thấp.

Đó là chưa kể hàng hóa của các nước Đông Nam Á, châu Á khác đã và đang xâm nhập mạnh vào thị trường châu Phi nói chung và Nam Phi nói riêng.

Nếu so với các thị trường có khối lượng buôn bán lớn và quen thuộc như Mỹ, EU, Nhật Bản, Hàn Quốc ... thì thực tế dung lượng thị trường Nam Phi không phải lớn, chưa đủ hấp dẫn để doanh nghiệp Việt, nhất là những tập đoàn lớn quan tâm, định hướng làm ăn, buôn bán lâu dài.

Tin liên quan
Đại sứ Nam Phi tại Việt Nam: “Cần vượt khỏi thị trường truyền thống”

Chưa kể, thanh toán tiền hàng hiện vẫn còn là khâu khó khăn và trở ngại đối với giao thương giữa hai nước. Nhiều doanh nghiệp của cả hai nước chỉ muốn thanh toán trực tiếp, không muốn mở L/C là hình thức thanh toán quốc tế phố biến hiện nay.

Hiện chưa có văn phòng đại diện hoặc chi nhanh ngân hàng thương mại nào của Việt Nam ở Nam Phi, do đó các doanh nghiệp thường phải thanh toán qua các ngân hàng Trung Quốc.

Thực tế này càng làm tăng thêm độ rủi ro cũng như tâm lý e ngại cho các doanh nghiệp hai nước khi quyết định ký kết hợp đồng, hợp tác làm ăn với nhau, hoặc nếu có thì thiên về ngắn hạn và theo vụ việc.

Thông qua các cuộc hội thảo, gặp gỡ doanh nghiệp... các cơ quan quản lý ở Việt Nam cũng như Cơ quan đại diện Việt Nam tại Nam Phi đã đưa ra nhiều khuyến nghị thiết thực và bổ ích cho các doanh nghiệp khi quyết định hợp tác kinh doanh với đối tác Nam Phi hoặc làm ăn tại thị trường Nam Phi. Cơ hội và thách thức luôn đan xen nhau.

Ở đây tôi chỉ xin nhắc lại và nhấn mạnh một số lời khuyên khi ký hợp đồng mua bán với đối tác Nam Phi, nhất là với các đối tác lần đầu thiết lập quan hệ làm ăn: Nên gặp gỡ trực tiếp hoặc tìm hiểu kỹ đối tác trước khi quyết định hợp tác; cần phải ký hợp đồng chính thức, có giá trị pháp lý ngay cả đối với các đơn hàng giá trị ít.

Doanh nghiệp cần yêu cầu đối tác cung cấp bản sao Giấy đăng ký kinh doanh, Giấy xác nhận tài khoản của ngân hàng và giấy tờ tuỳ thân của chủ doanh nghiệp để kiểm tra, thẩm định thông tin về đối tác.

Nên mở L/C cũng như sử dụng dịch vụ ký thác ngân hàng đối với tiền đặt cọc, thường bằng 30% giá trị lô hàng, để đảm bảo việc thanh toán được thuận lợi cũng như tránh bị mất tiền đặt cọc khi xảy ra tranh chấp.

Cuối cùng, thực hiện chức năng, nhiệm vụ của mình, Đại sứ quán Việt Nam và Cơ quan Thương vụ tại Nam Phi luôn đồng hành và sẵn sàng hỗ trợ tích cực doanh nghiệp, trong đó có việc cung cấp thông tin, kiểm tra tính pháp lý và tình hình hoạt động của đối tác Nam Phi.

Xin cảm ơn Đại sứ!