Di sản văn hóa và lời nhắc về tương lai

Lan Phương
Trong bối cảnh nhận thức về "sức mạnh mềm" ngày càng được đề cao, di sản văn hóa đã trở thành tài nguyên chiến lược cho du lịch, sáng tạo, ngoại giao văn hóa và thương hiệu quốc gia.
Theo dõi Baoquocte.vn trên

Cách đây 79 năm, ngày 23/11/1945, trong bối cảnh đất nước mới giành được độc lập, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã ký Sắc lệnh số 65/SL “về bảo tồn cổ tích trong toàn cõi Việt Nam”. Đây là Sắc lệnh đầu tiên của chính thể mới về bảo tồn di sản văn hóa dân tộc, đặt nền móng, kim chỉ nam, sợi chỉ đỏ xuyên suốt cho sự nghiệp bảo vệ di sản văn hóa nước nhà.

Di sản văn hóa – tấm gương soi và lời nhắc về tương lai
Các nghệ sĩ trẻ biểu diễn tại Liên hoan Ca trù Hà Nội 2025. (Ảnh: Bùi Trọng Hiền)
More from WVR
Công nghiệp văn hóa không chỉ là những sân khấu rực sáng Công nghiệp văn hóa không chỉ là những sân khấu rực sáng

Xuất phát từ ý nghĩa lịch sử của Sắc lệnh số 65/SL, ngày 24/2/2005, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Quyết định số 36/2005/QĐ-TTg, lấy ngày 23/11 là Ngày Di sản văn hóa Việt Nam.

Kể từ đó, ngày 23/11 trở thành ngày truyền thống của ngành di sản văn hóa, ngày hội của những người hoạt động trong lĩnh vực di sản văn hóa và những người tâm huyết với di sản văn hóa.

Thực tế nhìn lại hành trình qua, Việt Nam đã gặt hái nhiều thành tựu văn hóa đáng kể: Cả nước đã xếp hạng được hơn 10.000 di tích cấp tỉnh, thành phố; 3.621 di tích quốc gia, 130 di tích quốc gia đặc biệt, trên tổng số hơn 40.000 di tích; khoảng 7.000 di sản văn hóa phi vật thể đã được kiểm kê, trong đó có 534 di sản đã được ghi vào Danh mục Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia.

Nhiều di sản văn hóa của Việt Nam đã được UNESCO ghi danh, gồm 9 di sản văn hóa và thiên nhiên thế giới, 15 di sản văn hóa phi vật thể; 9 di sản tư liệu, trong đó có 3 di sản tư liệu thế giới và 6 di sản tư liệu khu vực châu Á-Thái Bình Dương.

Mặc dù vậy, công tác bảo tồn và phát huy giá trị di sản hiện nay cũng đang đối mặt với nhiều thách thức lớn, trong đó mâu thuẫn giữa bảo tồn và phát triển là vấn đề cốt lõi.

Quá trình đô thị hóa nhanh và sức ép của kinh tế thị trường đã làm bộc lộ nhiều bất cập, dù hệ thống pháp luật về di sản đã có tầm nhìn xa và quy định khá đầy đủ.

Theo PGS.TS Đỗ Văn Trụ Chủ tịch Hội Di sản Văn hóa Việt, số lượng di tích quá lớn với hơn 40.000 di tích trên cả nước, trong đó gần 4.000 di tích cấp quốc gia trong khi kinh phí đầu tư bảo tồn lại rất hạn chế. Điều này khiến công tác tu bổ luôn trong tình trạng “chỗ làm được, chỗ bị hỏng”.

Để thực sự biến di sản thành động lực phát triển, cần có sự phối hợp giữa cơ quan quản lý, nhà nghiên cứu, nghệ nhân và doanh nghiệp. Những mô hình thành công như Văn Miếu-Quốc Tử Giám, Hỏa Lò, Cố đô Huế, Hạ Long, Tràng An hay Hội An cho thấy khi người dân “sống được bằng di sản”, họ sẽ tự nguyện bảo vệ di sản bền vững hơn.

Bên cạnh đó, chính sách pháp luật về di sản vẫn cần được cụ thể hóa mạnh mẽ hơn, từ chế độ đãi ngộ nghệ nhân, chính sách bảo tồn di sản phi vật thể đến quy trình tu bổ di tích và cơ chế bảo vệ bảo vật quốc gia.

Tuy nhiên, nhìn từ góc độ cộng đồng, vẫn còn những ánh sáng đáng trân trọng: Những nghệ nhân miệt mài giữ nghề dù thu nhập ít ỏi; những nhóm trẻ tự nguyện sưu tầm tư liệu, mở lớp truyền dạy; những gia đình gìn giữ gia phả, nhà cổ, truyền thống thờ phụng; những nghệ sĩ trẻ đưa nhạc cụ dân tộc lên sân khấu đương đại; những địa phương nỗ lực phục dựng không gian văn hóa làng xã...

Không khó để nhận thấy di sản luôn tồn tại trong trạng thái chuyển động. Một làn điệu quan họ vang lên bằng giữa sân đình là cách những người trẻ kết nối với âm nhạc truyền thống. Một làng nghề thêm những sản phẩm “cải biên” cho hợp thị hiếu du khách như một sự linh hoạt để cứu nghề khỏi mai một. Tất cả những điều đó cho thấy di sản không phải pho tượng hay mẫu vật cố định, mà có thể thay đổi, thích nghi nhưng luôn gắn liền với đời sống cộng đồng.

Trước đây, khái niệm “nguồn lực văn hóa” hay “sức mạnh mềm” còn xa lạ, giờ đã được thảo luận như một chiến lược phát triển. Ngành du lịch tìm cách khai thác yếu tố văn hóa bản địa để tạo khác biệt. Các đô thị lớn bắt đầu chú ý đến việc bảo tồn không gian di sản như giá trị cốt lõi tạo bản sắc thành phố.

Nhiều doanh nghiệp trẻ đã quan tâm đến sản phẩm thủ công, thiết kế dựa trên cảm hứng truyền thống. Di sản trở thành nguồn cảm hứng cho sáng tạo, cho quảng bá, cho thiết kế đô thị và giáo dục cộng đồng.

Bởi vậy, ý nghĩa lớn nhất của việc kỷ niệm 20 năm Ngày Di sản văn hóa Việt Nam nằm ở tinh thần làm mới nhận thức rằng: Bảo tồn không đối lập với phát triển, bản sắc không chỉ nằm trong những gì cha ông để lại, mà còn trong cách chúng ta tiếp tục sáng tạo và mỗi người đều là chủ nhân của việc gìn giữ di sản.

Giao lưu và trình diễn thực hành di sản văn hóa phi vật thể nghi lễ, trò chơi kéo co tại Hà Nội

Ngày 16/11, chương trình giao lưu, trình diễn "Nghi lễ và trò chơi kéo co" diễn ra tại đền Trấn Vũ, phường Long Biên, thành ...

Lần đầu 19 bảo vật quốc gia được giới thiệu đầy đủ tại Bảo tàng Điêu khắc Chăm

Kỷ niệm 20 năm Ngày Di sản văn hóa Việt Nam (23/11), Bảo tàng Điêu khắc Chăm sẽ tổ chức khai mạc trưng bày chuyên ...

Người Việt tại New Zealand lan tỏa bản sắc văn hóa dân tộc

Hưởng ứng kỷ niệm 50 năm thiết lập quan hệ ngoại giao giữa Việt Nam và New Zealand, Đại sứ quán Việt Nam đã chủ ...

Tôn vinh các giá trị văn hóa của mảnh đất Cổ Loa

Ngày 19/11, Triển lãm “Âm vang di sản - Sắc màu di sản văn hóa phi vật thể Cổ Loa” đã được Trung tâm Bảo ...

Cầu nối võ Việt với cộng đồng quốc tế

Trung tâm Văn hóa Việt Nam tại Pháp phối hợp cùng Liên đoàn Vovinam-Việt Võ Đạo Pháp đã tổ chức thành công Giải vô địch ...

Công nghiệp văn hóa không chỉ là những sân khấu rực sáng

Nhắc đến công nghiệp văn hóa, nhiều người nghĩ đến những concert hoành tráng, sân khấu đèn led rực rỡ hay các show diễn triệu ...

Đọc thêm

Ngày hội bóng đá gắn kết cộng đồng người Việt tại Nhật Bản

Ngày hội bóng đá gắn kết cộng đồng người Việt tại Nhật Bản

Hơn 3.000 cầu thủ tham gia hệ thống giải đấu khu vực, 24 đội bóng xuất sắc tranh tài tại vòng chung kết toàn quốc FAVIJA CHAMPIONS CUP 2026.
Giá vàng hôm nay 23/11/2026 có thể giảm thêm 300 USD/ounce, nhà đầu tư chưa nên vội mua vào

Giá vàng hôm nay 23/11/2026 có thể giảm thêm 300 USD/ounce, nhà đầu tư chưa nên vội mua vào

Giá vàng hôm nay 23/11/2026 lao dốc về ngưỡng 3.500 USD/ounce, khiến nhà đầu tư giữ tâm lý bi quan.
Đường đến APEC 2027 - Tự hào, trách nhiệm và thời cơ

Đường đến APEC 2027 - Tự hào, trách nhiệm và thời cơ

Việt Nam đang bước vào giai đoạn chuẩn bị cao điểm cho Năm APEC 2027, với sự chỉ đạo xuyên suốt từ Trung ương và sự vào cuộc quyết liệt ...
Tổng thống Mỹ bày tỏ không hài lòng về thâm hụt thương mại với Canada

Tổng thống Mỹ bày tỏ không hài lòng về thâm hụt thương mại với Canada

Ngày 21/11, Tổng thống Donald Trump cho biết, Mỹ và Canada sẽ sớm đạt được một thỏa thuận thương mại.
Dự báo thời tiết đêm hôm nay và ngày mai (23/11): Bắc Bộ đêm và sáng sớm trời rét; cả nước ngày nắng

Dự báo thời tiết đêm hôm nay và ngày mai (23/11): Bắc Bộ đêm và sáng sớm trời rét; cả nước ngày nắng

Thông tin dự báo thời tiết các khu vực trong đêm hôm nay và ngày mai (23/11) từ Trung tâm Dự báo khí tượng thủy văn quốc gia.
Ngoại giao kinh tế Việt Nam tại Malaysia: Từ kết nối đến hợp tác thực chất

Ngoại giao kinh tế Việt Nam tại Malaysia: Từ kết nối đến hợp tác thực chất

Chiều 22/11, Chương trình kết nối doanh nghiệp Việt Nam và Malaysia đã diễn ra với sự tham gia của 41 doanh nghiệp hai nước.
Tháng 12, đi du lịch ở đâu miền Bắc?

Tháng 12, đi du lịch ở đâu miền Bắc?

Tháng 12 là thời điểm lý tưởng để khám phá miền Bắc với những điểm đến hấp dẫn như Sa Pa, Tà Xùa, Mộc Châu...
PNTRIP với khát vọng kết nối và hành trình kiến tạo giá trị

PNTRIP với khát vọng kết nối và hành trình kiến tạo giá trị

Công ty TNHH Du lịch và Thương mại quốc tế Phương Nam - PNTRIP ra đời vào ngày 8/3/2011.
Khám phá sắc màu văn hóa và du lịch của vùng đất quê hương Khổng Tử

Khám phá sắc màu văn hóa và du lịch của vùng đất quê hương Khổng Tử

Chiều 18/11, Trung tâm Văn hóa Trung Quốc tại Hà Nội cùng Sở Văn hóa và Du lịch tỉnh Sơn Đông tổ chức chương trình giới thiệu văn hóa và du lịch tỉnh Sơn Đông.
Khám phá sự kỳ diệu của Việt Nam cùng Marriott International

Khám phá sự kỳ diệu của Việt Nam cùng Marriott International

Từ Thủ đô Hà Nội bên hồ thơ mộng đến những bãi biển ngập nắng của Phú Quốc, Việt Nam là vùng đất hội tụ những sắc thái tương phản đầy cuốn hút, nơi những ...
Công bố Travel Awards 2026, tìm kiếm những đại diện tiêu biểu tạo nên diện mạo mới cho du lịch Việt Nam

Công bố Travel Awards 2026, tìm kiếm những đại diện tiêu biểu tạo nên diện mạo mới cho du lịch Việt Nam

Chiều 17/11, Báo VnExpress và Công ty CP Dịch vụ trực tuyến FPT (FPT Online) chính thức công bố Giải thưởng Du lịch - Travel Awards 2026.
Giữ chân du khách bằng bản sắc riêng

Giữ chân du khách bằng bản sắc riêng

Để du lịch trở thành ngành kinh tế mũi nhọn cũng cần những mô hình nhỏ đủ sức giữ chân du khách bằng bản sắc riêng để níu chân du khách.
Nghịch lý thời AI

Nghịch lý thời AI

Một nghịch lý mới của thời đại công nghệ, nơi ranh giới giữa sáng tạo thật và sản phẩm nhân tạo ngày càng khó nhận diện.
HANIFF VIII quy tụ 11 thành viên Ban Giám khảo trong nước và quốc tế

HANIFF VIII quy tụ 11 thành viên Ban Giám khảo trong nước và quốc tế

Liên hoan Phim quốc tế Hà Nội lần thứ VIII (HANIFF VIII) quy tụ 11 chuyên gia, nhà làm phim và nghệ sĩ điện ảnh Việt Nam, quốc tế tham gia các Ban Giám khảo.
Trải nghiệm văn hoá Việt Nam tại Cairo

Trải nghiệm văn hoá Việt Nam tại Cairo

Đại sứ quán Việt Nam tại Ai Cập đã trang trọng tổ chức "Ngày văn hóa Việt Nam tại Cairo", hướng tới kỷ niệm Ngày Văn hóa Việt Nam (24/11/2026).
Đưa văn hóa Việt đến với người dân Perth

Đưa văn hóa Việt đến với người dân Perth

Gần 4.000 lượt người đã đến quảng trường Forrest Place, trung tâm thành phố Perth để tham dự Ngày Văn hóa Việt Nam 2026 – “Sắc màu quê hương”.
Chuyên gia Israel bật mí cách xây dựng sức mạnh quốc gia trong kỷ nguyên số

Chuyên gia Israel bật mí cách xây dựng sức mạnh quốc gia trong kỷ nguyên số

Israel từ một quốc gia nhỏ đã xây dựng vị thế hàng đầu về an ninh mạng nhờ sự kết nối giữa chính sách, doanh nghiệp, giáo dục và đổi mới sáng tạo.
Miền đất hứa của điện ảnh Việt

Miền đất hứa của điện ảnh Việt

Giữa những bom tấn phòng vé và phim nghệ thuật là một vùng trung gian giống như miền đất hứa chưa được khai thác đầy đủ...
Phiên bản di động