Khi điện ảnh Việt Nam ngày càng đa dạng về thể loại và quy mô sản xuất, đóng góp của các nhà làm phim nữ đang vượt ra ngoài những đề tài lâu nay thường gắn với trải nghiệm của phụ nữ.
Từ phim bom tấn về chiến tranh, phim hài ăn khách đến những tác phẩm độc lập được quốc tế ghi nhận, phụ nữ ngày càng khẳng định vai trò trong các khâu đạo diễn, sản xuất và quay phim.
 |
| Cơ hội và sự cố vấn có thể giúp phụ nữ xây dựng sự nghiệp lâu dài trong ngành điện ảnh Việt Nam. (Nguồn: Pexels) |
Quyền tự do theo đuổi mọi đề tài
Thạc sĩ Trương Phan Kiều Anh, giảng viên môn Truyền thông đa phương tiện thuộc chương trình Dự bị đại học (Foundation) tại RMIT Việt Nam, cho rằng cần xem xét lại cách gọi “câu chuyện về phụ nữ” cũng như quan niệm cho rằng đây là phạm vi đề tài chủ yếu dành cho các nhà làm phim nữ.
Theo bà, cách nhìn này vô tình giới hạn khả năng sáng tạo của phụ nữ, như thể trải nghiệm của chính họ là địa hạt duy nhất mà họ có thể khai thác.
“Những câu chuyện về hành trình trưởng thành của các cô gái trẻ, chuyện đời phụ nữ, tình yêu đôi lứa, tình cảm gia đình và sự hy sinh không chỉ là những câu chuyện của riêng phụ nữ. Đó là những câu chuyện về con người”, bà Kiều Anh chia sẻ.
Theo bà, cách phân loại này tạo ra hai giới hạn. Một mặt, các nhà làm phim nữ có thể bị bó hẹp trong một phạm vi đề tài nhất định. Mặt khác, trải nghiệm của phụ nữ dễ bị xem như một mảng nội dung riêng biệt, thay vì được nhìn nhận là một phần của đời sống con người nói chung, với nhiều khía cạnh cần được khám phá trên màn ảnh.
Vì vậy, phụ nữ cần có quyền tự do theo đuổi mọi đề tài, từ những câu chuyện đời thường đến các dự án có quy mô lớn. Sự tham gia của họ ở nhiều lĩnh vực sáng tạo sẽ góp phần mở rộng góc nhìn, giúp điện ảnh phản ánh phong phú hơn những trải nghiệm và thân phận con người.
Thực tế phòng vé Việt Nam phần nào cho thấy tiềm năng của các bộ phim do phụ nữ dẫn dắt. Tính đến tháng 8/2026, Mưa đỏ, bộ phim về đề tài chiến tranh do đạo diễn Đặng Thái Huyền thực hiện, là phim Việt có doanh thu cao nhất. Trong khi đó, Nụ hôn bạc tỷ, tác phẩm đầu tay của diễn viên Thu Trang trên cương vị đạo diễn, cũng nằm trong nhóm phim đạt doanh thu cao nhất cả nước.
Dù vậy, sự thành công của những tác phẩm này chưa phản ánh đầy đủ mức độ hiện diện của phụ nữ trong lĩnh vực đạo diễn phim thương mại. Trong 20 phim Việt Nam có doanh thu cao nhất tính đến tháng 8/2026, chỉ có hai phim do nữ đạo diễn thực hiện.
Mở rộng góc nhìn về phụ nữ trên màn ảnh
Nhiều bộ phim thương mại Việt Nam đã đưa nhân vật nữ và những trải nghiệm của họ vào vị trí trung tâm, cho thấy đề tài này có sức hấp dẫn đối với khán giả.
Tuy nhiên, theo bà Kiều Anh, điều cần quan tâm không đơn thuần là sự xuất hiện của phụ nữ trên màn ảnh, mà còn là cách họ được khắc họa và mức độ đa dạng trong những câu chuyện được kể.
Các phim như Mai, Nhà bà Nữ, Lật mặt 7 và Thỏ ơi!! đều dành vị trí quan trọng cho nhân vật nữ. Dẫu vậy, những hình mẫu quen thuộc như người mẹ hoặc người con gái luôn hy sinh, đối tượng của sự khao khát hay nhân vật bị đặt dưới những phán xét đạo đức vẫn xuất hiện trong nhiều câu chuyện.
Điều này đặt ra yêu cầu tiếp tục mở rộng cách xây dựng nhân vật, tránh để trải nghiệm của phụ nữ chỉ được thể hiện qua một số khuôn mẫu nhất định.
“Sự hiện diện của phụ nữ, cả trước và sau máy quay, đều đóng vai trò thiết yếu trong việc mở rộng cách mà điện ảnh truyền tải vô vàn trải nghiệm của con người”, bà Kiều Anh nhấn mạnh.
Theo bà, việc có nhân vật nữ trong phim không đồng nghĩa với việc phụ nữ được tham gia quyết định cách bộ phim được sáng tạo. Những lựa chọn định hình tác phẩm được đưa ra xuyên suốt quá trình sản xuất, từ kịch bản, đạo diễn, quay phim đến thiết kế phục trang và dựng phim.
Sự tham gia của phụ nữ ở những vị trí này có thể góp phần bổ sung góc nhìn, làm phong phú cách kể chuyện và tạo ra những cách thể hiện khác nhau đối với cùng một vấn đề.
Bởi vậy, tăng cường sự hiện diện của phụ nữ trong đội ngũ sáng tạo là một trong những điều kiện để điện ảnh Việt Nam có thêm những tác phẩm đa dạng về chủ đề, nhân vật và cách tiếp cận. Đây cũng là cơ hội để những trải nghiệm vốn ít được chú ý có thể được kể lại từ nhiều góc nhìn, thay vì chỉ xuất hiện trong những khuôn mẫu quen thuộc.
 |
| Cảnh trong phim “Nụ hôn bạc tỷ” của diễn viên Thu Trang. (Nguồn: NSX) |
Tạo cơ hội để nhà làm phim nữ phát triển sự nghiệp
Bên cạnh cơ hội tham gia các vị trí sáng tạo, khả năng duy trì và phát triển sự nghiệp lâu dài cũng là vấn đề được đặt ra đối với các nhà làm phim nữ.
Theo bà Kiều Anh, thành công của một bộ phim có thể giúp người làm nghề tiếp cận những dự án có quy mô và ngân sách lớn hơn, cải thiện vị thế đàm phán, đồng thời mở rộng cơ hội hợp tác với các nhà phát hành và tiếp cận khán giả.
Tuy nhiên, những cơ hội đó cần được tiếp nối bằng điều kiện làm nghề phù hợp. Nếu không có cơ hội tham gia các dự án tiếp theo, các nhà làm phim nữ sẽ khó duy trì hoạt động sáng tạo và từng bước khẳng định vị trí trong ngành. Vì vậy, việc tạo điều kiện để họ tiếp tục làm nghề sau thành công ban đầu có ý nghĩa quan trọng đối với sự phát triển của đội ngũ sáng tạo nữ.
Điện ảnh Việt Nam đã ghi nhận nhiều phụ nữ đảm nhận các vai trò chủ chốt trong quá trình sản xuất phim. Nhà sản xuất Ngô Thanh Vân từng dẫn dắt những dự án thành công về mặt thương mại, trong đó có Hai Phượng.
Ở lĩnh vực phim được chú ý trên trường quốc tế, nhà sản xuất Trần Thị Bích Ngọc của An Nam Productions tham gia các tác phẩm như Người vợ ba của đạo diễn Nguyễn Phương Anh (Ash Mayfair) và Skin of youth - Ồn ào tuổi trẻ.
Trong lĩnh vực quay phim, đạo diễn hình ảnh Nguyễn Phan Linh Đan được trao giải Khuyến khích đặc biệt Pierre Angénieux Tribute trong khuôn khổ Liên hoan phim Cannes 2026, ghi nhận những đóng góp nổi bật của cô đối với lĩnh vực này.
Người vợ ba cũng là ví dụ cho thấy phụ nữ có thể cùng tham gia vào nhiều khâu sáng tạo của một tác phẩm. Bộ phim do Ash Mayfair đạo diễn, Trần Thị Bích Ngọc sản xuất, Chananun Chotrungroj đảm nhiệm quay phim và Julie Béziau dựng phim.
Sự góp mặt của các nữ chuyên gia ở những vị trí khác nhau cho thấy vai trò của phụ nữ trong điện ảnh không giới hạn ở việc kể những câu chuyện về chính họ, mà còn thể hiện qua quá trình xây dựng ngôn ngữ hình ảnh và hình thức nghệ thuật của tác phẩm.
Tuy nhiên, theo bà Trần Phương Thủy, giảng viên ngành Sản xuất phim kỹ thuật số tại Đại học RMIT Việt Nam, điện ảnh Việt vẫn có xu hướng nam giới chiếm ưu thế ở các vị trí sáng tạo chủ chốt.
Điều kiện làm việc khắc nghiệt, định kiến văn hóa, thiếu cố vấn nữ giàu kinh nghiệm và những kỳ vọng khác biệt đối với phụ nữ là những rào cản khiến họ khó tiến tới các vị trí ra quyết định.
Để thu hẹp khoảng cách, bà đề xuất tăng cường hoạt động cố vấn, mở rộng cơ hội nghề nghiệp, đồng thời triển khai các chương trình hỗ trợ, tài trợ dành riêng cho nhà làm phim nữ.
Những chính sách khuyến khích dự án do phụ nữ chủ trì hoặc có ê-kíp toàn nữ cũng giúp người mới vào nghề tích lũy kinh nghiệm, xây dựng mạng lưới và phát triển sự nghiệp.
Trong đào tạo điện ảnh, mục tiêu không phải tạo lộ trình riêng cho phụ nữ, mà là bảo đảm người có năng lực được tiếp cận cơ hội, nguồn lực và sự tự tin để đảm nhận các vị trí sáng tạo chủ chốt.
 |
| Cảnh trong phim “Hai Phượng” do Ngô Thanh Vân sản xuất và thủ vai chính. (Nguồn: NSX) |
Từ những thành công tại phòng vé đến các dấu ấn ở những liên hoan phim quốc tế, các nhà làm phim nữ đang cho thấy khả năng tham gia vào nhiều dòng phim và lĩnh vực sáng tạo.
Để tiềm năng đó được phát huy bền vững, điện ảnh Việt cần thêm cơ hội cho phụ nữ đảm nhận những vị trí chủ chốt, được thử sức với các dự án đa dạng và tiếp tục phát triển nghề nghiệp.
Đây cũng là hướng đi góp phần mở rộng cách kể chuyện, làm phong phú diện mạo điện ảnh Việt Nam và tạo điều kiện để thế hệ nhà làm phim nữ kế cận trưởng thành.
| Góp nhặt thanh âm, làm giàu giai điệu Việt Nam Chương trình “Thanh âm Việt Nam. Giai điệu cuộc sống” năm 2026 đặt mục tiêu xây dựng Ngân hàng giai điệu Việt Nam và Bản ... |
| Mạng lưới mới kết nối các nguồn lực phát triển công nghiệp văn hóa Việt Nam Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch (VHTT&DL) vừa ra mắt Mạng lưới phát triển công nghiệp văn hóa Việt Nam, đồng thời giới ... |
| Xây dựng văn hóa doanh nghiệp trong chiến lược phát triển bền vững Văn hóa doanh nghiệp đang được nhìn nhận như nguồn lực nội sinh tạo nên năng lực quản trị, đổi mới sáng tạo và sức ... |
| Lớp học nghệ thuật kết nối thế hệ trẻ với văn hóa Việt Tổ chức Giao lưu Văn hóa Việt Nam – Australia (VACEO) đang duy trì các lớp học múa và nhạc cụ truyền thống tại Sydney, ... |
| Hội thảo Khảo cổ học toàn quốc lần thứ 61 công bố nhiều kết quả nghiên cứu mới Ngày 15/10, tại Hà Nội, Viện Khảo cổ học thuộc Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam tổ chức Hội thảo “Những phát ... |
