Nhà văn hóa Hữu Ngọc

Đôi điều về nghệ thuật ý niệm

Hữu Ngọc
Theo dõi TGVN trên
TGVN.Nghệ thuật ý niệm là gì? Định nghĩa đơn giản, đó là nghệ thuật mà mục đích của nghệ sĩ là nêu rõ một ý niệm của mình. Ý niệm (ý đồ) của tác phẩm quan trọng hơn là sự thực hiện vật chất của tác phẩm.
TIN LIÊN QUAN
doi dieu ve nghe thuat y niem Tết xả láng vừa thôi… kẻo stress !
doi dieu ve nghe thuat y niem Sinh nhật tuổi 100 Nhà văn hóa Hữu Ngọc: Cây cầu kết nối Đông Tây

Thường thì một tác phẩm văn nghệ chỉ được hoan nghênh rộng rãi khi nó phản ảnh được tâm trạng một xã hội. Năm 1820, trong trào lưu văn học lãng mạn châu Âu, tập thơ Trầm tư (Méditations poétiques) của Lamartine ở Pháp được hoan nghênh vì thể hiện đúng tâm trạng buồn chán, thích mơ mộng của một thế hệ hoang mang, thất vọng trước thời cuộc (buồn tẻ, thời chiến công huy hoàng của Napoléon đã hết, khủng hoảng chính trị, kinh tế, xã hội, tôn giáo).

Một trăm năm sau, vào những năm 20 thế kỉ XX, chủ nghĩa lãng mạn Pháp vào Việt Nam, qua báo chí, văn chương và trường học Pháp Việt. Thơ Lamartine được một số trí thức Tây học ưa thích và dịch vì rất phù hợp tâm trạng xã hội ta lúc đó: hoang mang buồn chán vì cảnh nước nhà bị đô hộ, những giá trị phương Tây thách thức văn hóa truyền thống Khổng học (tự do yêu đương, chủ nghĩa cá nhân chống lại nề nếp gia đình truyền thống, mơ mộng...). Thế hệ tiếp biến văn hóa với lãng mạn Pháp đã khiến cho ở nước ta xuất hiện văn chương lãng mạn và cả hội họa lãng mạn.

Trong ba mươi năm Cách mạng và chiến tranh, văn nghệ của ta mang dấu ấn hiện thực xã hội chủ nghĩa. Từ sau Đổi mới 1986, nhất là trong khung cảnh “toàn cầu hóa” từ những năm 90, ngày càng nhiều trào lưu văn nghệ phương Tây du nhập vào. Văn nghệ hiện đại phương Tây được tạo ra trong hoàn cảnh kinh tế, xã hội, tư tưởng rất khác ta (hậu công nghiệp, kinh tế phồn vinh, kỹ trị, chủ nghĩa cá nhân cao...). Nếu văn nghệ sĩ không có tâm trạng tương tự mà lại đi bắt chước nước ngoài thì rơi vào chủ nghĩa hình thức và tạo ra những tác phẩm ngô nghê. Muốn thành công, tiếp biến văn hóa với bên ngoài đòi hỏi cảm xúc thực và sự nhuần nhuyễn. Cho nên, sự tìm hiểu văn nghệ hiện đại phương Tây là cần thiết.

Ở châu Âu, vào thế kỉ XIX, những biến diễn xã hội, chính trị, triết học đã khiến cho văn nghệ đi từ chủ nghĩa lãng mạn sang chủ nghĩa hiện thực, tự nhiên, rồi tượng trưng. Đến thế kỉ XX, ở phương Tây, do ảnh hưởng các cuộc cách mạng (chính trị, khoa học tự nhiên và xã hội), các cuộc chiến tranh toàn cầu và ý thức hệ, tâm trạng con người hiện đại đã xuất hiện: ý thức sâu sắc về quyền tự do của con người, của cá nhân, băn khoăn siêu hình, cạnh tranh căng thẳng, tâm lý bất ổn, ý thức về cái vô lý của cuộc sống, phê phán mạnh mẽ tất cả giá trị cũ để luôn luôn khám phá cái mới, chủ nghĩa vật chất tầm thường và chủ nghĩa tiêu thụ đối lập với nhu cầu tâm linh. Khoa học và kỹ trị đối lập với nhân bản. Tâm trạng ấy phản ảnh trong một nền văn nghệ đa dạng, sống động, phức tạp, đầy mâu thuẫn. Vì vậy mà mọc ra không biết bao nhiêu khuynh hướng, trường phái, “mốt”, nhiều khi chết yểu.

Thế kỉ XX, xuất hiện nghệ thuật trừu tượng, đẻ ra nghệ thuật phi hình tượng (art non figurant), đi ngược lại truyền thống nghệ thuật hình tượng (art figuratif) dựa vào hình tượng hiện thực, một truyền thống có tự nghìn xưa. Và từ đó, nghệ sĩ luôn phải chọn giữa hai con đường: hình tượng và phi hình tượng, khuynh hướng văn nghệ siêu thực cũng là nguồn sinh ra phong trào phi trừu tượng.

Trong các phong trào nghệ thuật hiện đại rất phong phú, chỉ xin đề cập đến ở bài này nghệ thuật ý niệm, hay nghệ thuật khái niệm (tiếng Anh là conceptual art, tiếng Pháp là art conceptuel, tiếng Đức là konzeptkunst).

Nghệ thuật ý niệm là gì? Định nghĩa đơn giản, đó là nghệ thuật mà mục đích của nghệ sĩ là nêu rõ một ý niệm của mình. Ý niệm (ý đồ) của tác phẩm quan trọng hơn là sự thực hiện vật chất của tác phẩm. Vì vậy, không nhất thiết tác phẩm phải hoàn hảo, không nhất thiết tác giả phải tự tay đẽo gọt hay chụp, vẽ, mà có thể người khác làm hộ, dĩ chí chỉ cần tập hợp một số tư liệu (vật linh tinh, giấy đã đánh máy, ảnh không chuyên nghiệp, áp phích...) cốt làm rõ ý niệm ra. Nghệ thuật ý niệm nói cho cùng là để nghệ sĩ tự khám phá mình. Nó quay lưng lại với mỹ học và mọi quy tắc nghệ thuật. Người ta có thể sử dụng ngôn ngữ, toán học, tín hiệu học, triết học, xã hội học, có khi thực hiện một hành động cụ thể (thí dụ: ném một quả bóng vào thác Niagara).

Có rất nhiều cách thể hiện khác nhau, tùy các họa sĩ thích gì làm nấy: cắt lắp hình ảnh kiểu đồ họa, những băng ảnh, tạc tượng Hitler to tướng mặc quần đùi hay Giáo hoàng bị một thiên thạch giết chết, làm một con tôm hùm khổng lồ hay ngâm các con vật vào formol. Dòng nghệ thuật minimal art (tối thiểu: giảm các khối lượng đường nét càng nhiều bao nhiêu càng tốt) cũng gần với nghệ thuật ý niệm.

Nghệ thuật ý niệm thường mang tính chất khiêu khích, mỉa mai, trắng trợn, hài hước, nặng màu sắc trang trí, dân gian. Những nghệ sĩ đi tiên phong vào những năm 1966-1972 phần nhiều là người Mỹ. Nổi tiếng nhất hiện nay là Jeff Koon. Một ông tổ của nghệ thuật ý niệm là họa sĩ Pháp Marcel Duchamp (1887-1968) đã từng theo lập thể (cubisme), vị lai (futurisme), sử dụng những đồ vật là sản phẩm công nghiệp để diễn tả ứng xử máy móc của người hiện đại (chiếc bô đi tiểu tiện, cái ghế, tranh La Joconde vẽ râu thêm vào)...

doi dieu ve nghe thuat y niem

Xe điện - Tiếng leng keng thân thương

Xe điện với tiếng chuông leng keng, tiếng bánh ầm ầm, tiếng phanh kít, tốc độ ngang xe đạp, còn để lại cho người Hà ...

doi dieu ve nghe thuat y niem

Nâng cao dân trí để hội nhập

Từ những năm 90 thế kỉ trước, toàn cầu hóa đã trở thành một hiện tượng phổ biến, khắp thế giới: toàn cầu hóa chủ ...

doi dieu ve nghe thuat y niem

Chuyện trai hay gái

Ở các nước Âu - Mĩ ngày nay, vấn đề sinh trai hay gái không quan trọng nữa, vì đó là vấn đề sở thích ...

Có thể bạn quan tâm

Đọc thêm

XSMN 28/1 - SXMN - Kết quả xổ số miền Nam hôm nay 28/1/2021 - KQXSMN thứ 5 - dự đoán XSMN 29/1

XSMN 28/1 - SXMN - Kết quả xổ số miền Nam hôm nay 28/1/2021 - KQXSMN thứ 5 - dự đoán XSMN 29/1

XSMN 28/1. KQXSMN thứ 5. Cập nhật kết quả xổ số miền Nam nhanh nhất hôm nay ngày 28 tháng 1 năm 2021. SXMN 28/1. KQSXMN.
Tử vi hôm nay - Xem tử vi vui 12 con giáp ngày 28/1: Tuổi Sửu công danh sự nghiệp suôn sẻ, tuổi Mão nhiều chuyện phải nghĩ?

Tử vi hôm nay - Xem tử vi vui 12 con giáp ngày 28/1: Tuổi Sửu công danh sự nghiệp suôn sẻ, tuổi Mão nhiều chuyện phải nghĩ?

Tử vi hôm nay 28/1/2021, tử vi 12 con giáp - tuổi Tí, Sửu, Dần, Mão, Thìn, Tỵ, Ngọ, Mùi, Thân, Dậu, Tuất và Hợi về công việc, tài lộc
XSMB 28/1 - SXMB - Kết quả xổ số miền Bắc hôm nay 28/1/2021 - KQXSMB thứ 5 - dự đoán XSMB 29/1

XSMB 28/1 - SXMB - Kết quả xổ số miền Bắc hôm nay 28/1/2021 - KQXSMB thứ 5 - dự đoán XSMB 29/1

XSMB 28/1. KQXSMB thứ 5. Cập nhật kết quả xổ số miền Bắc nhanh nhất hôm nay ngày 28 tháng 1 năm 2021. SXMB 28/1. KQSXMB.
XSMT 28/1 - SXMT - Kết quả xổ số miền Trung hôm nay 28/1/2021 - KQXSMT thứ 5 - dự đoán XSMT 29/1

XSMT 28/1 - SXMT - Kết quả xổ số miền Trung hôm nay 28/1/2021 - KQXSMT thứ 5 - dự đoán XSMT 29/1

XSMT 28/1. KQXSMT thứ 5. Cập nhật kết quả xổ số miền Trung nhanh nhất hôm nay ngày 28 tháng 1 năm 2021. SXMT 28/1. KQSXMT.
Lịch âm 28/1 - Xem âm lịch hôm nay thứ 5 ngày 28/1/2021 - Lịch vạn niên 28/1/2021

Lịch âm 28/1 - Xem âm lịch hôm nay thứ 5 ngày 28/1/2021 - Lịch vạn niên 28/1/2021

Lịch âm 28/1. Âm lịch hôm nay 28/1. Xem âm lịch hôm nay ngày 28/1/2021 chính xác nhất. Lịch vạn viên ngày 28 tháng 1 năm 2021 hôm nay.
Tử vi 12 cung hoàng đạo thứ 5 ngày 28/1/2021: Song Ngư gặp tiếng sét ái tình, Xử Nữ tiền bạc tụt dốc không phanh

Tử vi 12 cung hoàng đạo thứ 5 ngày 28/1/2021: Song Ngư gặp tiếng sét ái tình, Xử Nữ tiền bạc tụt dốc không phanh

Tử vi hôm nay của 12 cung hoàng đạo - Ma Kết, Bảo Bình, Song Ngư, Bạch Dương, Kim Ngưu, Song Tử, Cự Giải, Sư Tử, Xử Nữ, Thiên Bình, ...
Siêu mẫu nhí Hoàng Vân khoe tài tại chương trình Tết Ba miền - chào Xuân Tân Sửu

Siêu mẫu nhí Hoàng Vân khoe tài tại chương trình Tết Ba miền - chào Xuân Tân Sửu

Hoàng Vân thấy vô cùng vinh hạnh khi được cùng BTC chương trình đón nguyên Phó Chủ tịch nước Trương Mỹ Hoa.
Đại hội XIII: Nâng cao hiệu quả hoạt động đối ngoại, tạo môi trường hòa bình và điều kiện thuận lợi để phát triển đất nước

Đại hội XIII: Nâng cao hiệu quả hoạt động đối ngoại, tạo môi trường hòa bình và điều kiện thuận lợi để phát triển đất nước

Đồng chí Bùi Thanh Sơn, Ủy viên Trung ương Đảng, Thứ trưởng Thường trực Bộ Ngoại giao nhấn mạnh khi tham luận tại Đại hội XIII.
Chuyển nhượng cầu thủ Man Utd hôm nay (27/1): HLV Solskjaer không mua sắm gì ở kỳ chuyển nhượng mùa Đông; Williams và Lingard ra đi; Ighalo biết ơn

Chuyển nhượng cầu thủ Man Utd hôm nay (27/1): HLV Solskjaer không mua sắm gì ở kỳ chuyển nhượng mùa Đông; Williams và Lingard ra đi; Ighalo biết ơn

Man Utd tạm thời chưa có ý định ký hợp đồng với cầu thủ nào ở kỳ chuyển nhượng mùa Đông; Williams, Lingard ra đi; Odion Ighalo tâm tư chia ...
Quân đội Nga được trang bị tên lửa phòng không tối tân Buk-M3 và Buk-M2

Quân đội Nga được trang bị tên lửa phòng không tối tân Buk-M3 và Buk-M2

Quân khu miền Nam của Nga sẽ có 1 lữ đoàn được trang bị các hệ thống tên lửa phòng không Buk-M3 và Buk-M2 tối tân.
Phong Nha, Hội An, Ninh Bình là những địa điểm hiếu khách nhất

Phong Nha, Hội An, Ninh Bình là những địa điểm hiếu khách nhất

Theo thống kê của Booking.com, Phong Nha, Hội An và Ninh Bình là 3 địa điểm hiếu khách nhất tại Việt Nam, dựa trên hàng triệu lượt đánh giá.
Thủ phủ hoa đào Nhật Tân hối hả vào vụ Tết

Thủ phủ hoa đào Nhật Tân hối hả vào vụ Tết

Làng hoa đào Nhật Tân, quận Tây Hồ, Hà Nội đang vào mùa thu hoạch sớm, người dân tất bật, mang những cành nở sớm đi tiêu thụ.
Cùng đón Xuân tại Làng Văn hóa - Du lịch các dân tộc Việt Nam

Cùng đón Xuân tại Làng Văn hóa - Du lịch các dân tộc Việt Nam

Sáng 24/1, tại Làng Văn hóa - Du lịch các dân tộc Việt Nam đã diễn ra buổi gặp mặt phóng viên, báo chí nhân dịp Xuân Tân Sửu 2021.
Bí ẩn giúp tháp nghiêng Pisa không đổ suốt 800 năm

Bí ẩn giúp tháp nghiêng Pisa không đổ suốt 800 năm

Bí ẩn này đã giúp tháp nghiêng Pisa - công trình mang tính biểu tượng của Italy đứng sừng sững, bất chấp hàng loạt trận động đất suốt 800 năm qua.
Thành lập Câu lạc bộ Du lịch bền vững tại Hà Nội

Thành lập Câu lạc bộ Du lịch bền vững tại Hà Nội

Hội Lữ hành Hà Nội đã thành lập Câu lạc bộ Du lịch bền vững VGreen và ra mắt Câu lạc bộ Du lịch bền vững VGreen trực thuộc Hiệp hội Du lịch Hà Nội.
Tết Nguyên đán là cơ hội để du lịch Việt bứt phá?

Tết Nguyên đán là cơ hội để du lịch Việt bứt phá?

Sau một thời gian dài du lịch Việt ngưng trệ, thiệt hại do dịch bệnh Covid-19, năm nay, Tết Nguyên đán có là cơ hội để du lịch Việt bứt phá?
Vì sao cuốn sách ‘Ăn theo nhóm máu’ vẫn bán chạy sau hơn hai thập kỷ?

Vì sao cuốn sách ‘Ăn theo nhóm máu’ vẫn bán chạy sau hơn hai thập kỷ?

‘Ăn theo nhóm máu’ được New York Times bình chọn là cuốn sách bán chạy với hơn 7 triệu bản vừa được ấn hành tại Việt Nam.
Bản dịch 'Nhật ký trong tù' của Chủ tịch Hồ Chí Minh bằng tiếng Na Uy có gì đặc biệt?

Bản dịch 'Nhật ký trong tù' của Chủ tịch Hồ Chí Minh bằng tiếng Na Uy có gì đặc biệt?

Cách đây hơn nửa thế kỷ, 'Nhật ký trong tù' của Chủ tịch Hồ Chí Minh đã từng được dịch ra tiếng Na Uy.
Đọc sách gì Tết Tân Sửu năm nay?

Đọc sách gì Tết Tân Sửu năm nay?

Đọc sách ngày Xuân vốn là nét đẹp truyền thống của người Việt nhưng đã bị mai một theo thời gian và các nhà xuất bản đang nỗ lực phục hồi.
Ra mắt sách về Đại hội Đảng của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Nguyễn Phú Trọng

Ra mắt sách về Đại hội Đảng của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Nguyễn Phú Trọng

Cuốn sách tập hợp ba bài viết của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Nguyễn Phú Trọng về công tác tiến hành Đại hội Đảng bộ các cấp và Đại hội XIII của Đảng...
Nhạc sĩ Phạm Tuyên - 'Cây đại thụ và Cánh én tuổi thơ'

Nhạc sĩ Phạm Tuyên - 'Cây đại thụ và Cánh én tuổi thơ'

Nhân dịp kỷ niệm sinh nhật lần thứ 91 của nhạc sĩ Phạm Tuyên, NXB Hội Nhà văn ra mắt cuốn sách 'Nhạc sĩ Phạm Tuyên - Tuyển tập 100 bài hát'.
Chúng tôi ăn rừng – nhật ký sống về lưu trú ở vùng cao nguyên Việt Nam

Chúng tôi ăn rừng – nhật ký sống về lưu trú ở vùng cao nguyên Việt Nam

‘Chúng tôi ăn rừng’ là công trình nghiên cứu dân tộc học mang tính kinh điển của Georges Condominas về những người bán du mục ở vùng cao nguyên Việt Nam.
Phiên bản di động