Nhà văn hóa Hữu Ngọc

Đôi điều về nghệ thuật ý niệm

Hữu Ngọc
Theo dõi TGVN trên
Baoquocte.vn. TGVN.Nghệ thuật ý niệm là gì? Định nghĩa đơn giản, đó là nghệ thuật mà mục đích của nghệ sĩ là nêu rõ một ý niệm của mình. Ý niệm (ý đồ) của tác phẩm quan trọng hơn là sự thực hiện vật chất của tác phẩm.
TIN LIÊN QUAN
doi dieu ve nghe thuat y niem Tết xả láng vừa thôi… kẻo stress !
doi dieu ve nghe thuat y niem Sinh nhật tuổi 100 Nhà văn hóa Hữu Ngọc: Cây cầu kết nối Đông Tây

Thường thì một tác phẩm văn nghệ chỉ được hoan nghênh rộng rãi khi nó phản ảnh được tâm trạng một xã hội. Năm 1820, trong trào lưu văn học lãng mạn châu Âu, tập thơ Trầm tư (Méditations poétiques) của Lamartine ở Pháp được hoan nghênh vì thể hiện đúng tâm trạng buồn chán, thích mơ mộng của một thế hệ hoang mang, thất vọng trước thời cuộc (buồn tẻ, thời chiến công huy hoàng của Napoléon đã hết, khủng hoảng chính trị, kinh tế, xã hội, tôn giáo).

Một trăm năm sau, vào những năm 20 thế kỉ XX, chủ nghĩa lãng mạn Pháp vào Việt Nam, qua báo chí, văn chương và trường học Pháp Việt. Thơ Lamartine được một số trí thức Tây học ưa thích và dịch vì rất phù hợp tâm trạng xã hội ta lúc đó: hoang mang buồn chán vì cảnh nước nhà bị đô hộ, những giá trị phương Tây thách thức văn hóa truyền thống Khổng học (tự do yêu đương, chủ nghĩa cá nhân chống lại nề nếp gia đình truyền thống, mơ mộng...). Thế hệ tiếp biến văn hóa với lãng mạn Pháp đã khiến cho ở nước ta xuất hiện văn chương lãng mạn và cả hội họa lãng mạn.

Trong ba mươi năm Cách mạng và chiến tranh, văn nghệ của ta mang dấu ấn hiện thực xã hội chủ nghĩa. Từ sau Đổi mới 1986, nhất là trong khung cảnh “toàn cầu hóa” từ những năm 90, ngày càng nhiều trào lưu văn nghệ phương Tây du nhập vào. Văn nghệ hiện đại phương Tây được tạo ra trong hoàn cảnh kinh tế, xã hội, tư tưởng rất khác ta (hậu công nghiệp, kinh tế phồn vinh, kỹ trị, chủ nghĩa cá nhân cao...). Nếu văn nghệ sĩ không có tâm trạng tương tự mà lại đi bắt chước nước ngoài thì rơi vào chủ nghĩa hình thức và tạo ra những tác phẩm ngô nghê. Muốn thành công, tiếp biến văn hóa với bên ngoài đòi hỏi cảm xúc thực và sự nhuần nhuyễn. Cho nên, sự tìm hiểu văn nghệ hiện đại phương Tây là cần thiết.

Ở châu Âu, vào thế kỉ XIX, những biến diễn xã hội, chính trị, triết học đã khiến cho văn nghệ đi từ chủ nghĩa lãng mạn sang chủ nghĩa hiện thực, tự nhiên, rồi tượng trưng. Đến thế kỉ XX, ở phương Tây, do ảnh hưởng các cuộc cách mạng (chính trị, khoa học tự nhiên và xã hội), các cuộc chiến tranh toàn cầu và ý thức hệ, tâm trạng con người hiện đại đã xuất hiện: ý thức sâu sắc về quyền tự do của con người, của cá nhân, băn khoăn siêu hình, cạnh tranh căng thẳng, tâm lý bất ổn, ý thức về cái vô lý của cuộc sống, phê phán mạnh mẽ tất cả giá trị cũ để luôn luôn khám phá cái mới, chủ nghĩa vật chất tầm thường và chủ nghĩa tiêu thụ đối lập với nhu cầu tâm linh. Khoa học và kỹ trị đối lập với nhân bản. Tâm trạng ấy phản ảnh trong một nền văn nghệ đa dạng, sống động, phức tạp, đầy mâu thuẫn. Vì vậy mà mọc ra không biết bao nhiêu khuynh hướng, trường phái, “mốt”, nhiều khi chết yểu.

Thế kỉ XX, xuất hiện nghệ thuật trừu tượng, đẻ ra nghệ thuật phi hình tượng (art non figurant), đi ngược lại truyền thống nghệ thuật hình tượng (art figuratif) dựa vào hình tượng hiện thực, một truyền thống có tự nghìn xưa. Và từ đó, nghệ sĩ luôn phải chọn giữa hai con đường: hình tượng và phi hình tượng, khuynh hướng văn nghệ siêu thực cũng là nguồn sinh ra phong trào phi trừu tượng.

Trong các phong trào nghệ thuật hiện đại rất phong phú, chỉ xin đề cập đến ở bài này nghệ thuật ý niệm, hay nghệ thuật khái niệm (tiếng Anh là conceptual art, tiếng Pháp là art conceptuel, tiếng Đức là konzeptkunst).

Nghệ thuật ý niệm là gì? Định nghĩa đơn giản, đó là nghệ thuật mà mục đích của nghệ sĩ là nêu rõ một ý niệm của mình. Ý niệm (ý đồ) của tác phẩm quan trọng hơn là sự thực hiện vật chất của tác phẩm. Vì vậy, không nhất thiết tác phẩm phải hoàn hảo, không nhất thiết tác giả phải tự tay đẽo gọt hay chụp, vẽ, mà có thể người khác làm hộ, dĩ chí chỉ cần tập hợp một số tư liệu (vật linh tinh, giấy đã đánh máy, ảnh không chuyên nghiệp, áp phích...) cốt làm rõ ý niệm ra. Nghệ thuật ý niệm nói cho cùng là để nghệ sĩ tự khám phá mình. Nó quay lưng lại với mỹ học và mọi quy tắc nghệ thuật. Người ta có thể sử dụng ngôn ngữ, toán học, tín hiệu học, triết học, xã hội học, có khi thực hiện một hành động cụ thể (thí dụ: ném một quả bóng vào thác Niagara).

Có rất nhiều cách thể hiện khác nhau, tùy các họa sĩ thích gì làm nấy: cắt lắp hình ảnh kiểu đồ họa, những băng ảnh, tạc tượng Hitler to tướng mặc quần đùi hay Giáo hoàng bị một thiên thạch giết chết, làm một con tôm hùm khổng lồ hay ngâm các con vật vào formol. Dòng nghệ thuật minimal art (tối thiểu: giảm các khối lượng đường nét càng nhiều bao nhiêu càng tốt) cũng gần với nghệ thuật ý niệm.

Nghệ thuật ý niệm thường mang tính chất khiêu khích, mỉa mai, trắng trợn, hài hước, nặng màu sắc trang trí, dân gian. Những nghệ sĩ đi tiên phong vào những năm 1966-1972 phần nhiều là người Mỹ. Nổi tiếng nhất hiện nay là Jeff Koon. Một ông tổ của nghệ thuật ý niệm là họa sĩ Pháp Marcel Duchamp (1887-1968) đã từng theo lập thể (cubisme), vị lai (futurisme), sử dụng những đồ vật là sản phẩm công nghiệp để diễn tả ứng xử máy móc của người hiện đại (chiếc bô đi tiểu tiện, cái ghế, tranh La Joconde vẽ râu thêm vào)...

doi dieu ve nghe thuat y niem

Xe điện - Tiếng leng keng thân thương

Xe điện với tiếng chuông leng keng, tiếng bánh ầm ầm, tiếng phanh kít, tốc độ ngang xe đạp, còn để lại cho người Hà ...

doi dieu ve nghe thuat y niem

Nâng cao dân trí để hội nhập

Từ những năm 90 thế kỉ trước, toàn cầu hóa đã trở thành một hiện tượng phổ biến, khắp thế giới: toàn cầu hóa chủ ...

doi dieu ve nghe thuat y niem

Chuyện trai hay gái

Ở các nước Âu - Mĩ ngày nay, vấn đề sinh trai hay gái không quan trọng nữa, vì đó là vấn đề sở thích ...

Số ca Covid-19 tại Việt Nam

Cập nhật: 25/01/2022 02:32 | Nguồn: Bộ Y Tế

Hôm nay Tổng
+14,307 2,155,784
Tỉnh Hôm nay Tổng số ca
TP. Hồ Chí Minh 97 514,398
Bình Dương 31 292,414
Hà Nội 2,801 111,838
Đồng Nai 23 99,724
Tây Ninh 158 88,076
Khánh Hòa 159 60,969
Cà Mau 191 54,801
Vĩnh Long 152 52,680
Đồng Tháp 51 47,127
Bình Phước 382 44,253
Cần Thơ 29 44,099
Long An 40 41,453
Trà Vinh 93 37,553
Bến Tre 134 36,496
An Giang 36 35,467
Tiền Giang 19 35,247
Bạc Liêu 60 34,882
Kiên Giang 78 32,751
Sóc Trăng 21 32,135
Bà Rịa – Vũng Tàu 95 30,639
Bình Định 363 29,835
Bình Thuận 64 28,894
Đà Nẵng 958 26,673
Hải Phòng 733 26,183
Bắc Ninh 335 20,702
Thừa Thiên Huế 259 19,928
Thanh Hóa 585 16,646
Hưng Yên 644 15,409
Hậu Giang 78 15,142
Đắk Lắk 0 15,050
Lâm Đồng 196 14,576
Bắc Giang 292 12,871
Quảng Ngãi 387 12,779
Nghệ An 306 12,139
Quảng Nam 270 11,898
Hà Giang 106 11,214
Quảng Ninh 404 10,966
Gia Lai 86 9,668
Hải Dương 342 9,642
Phú Yên 105 9,556
Vĩnh Phúc 297 8,235
Nam Định 355 7,917
Đắk Nông 51 7,767
Ninh Thuận 26 6,662
Thái Nguyên 288 6,460
Phú Thọ 295 6,194
Hòa Bình 278 5,963
Thái Bình 174 5,807
Quảng Bình 148 5,547
Hà Nam 124 4,735
Quảng Trị 125 4,049
Lạng Sơn 133 3,656
Sơn La 109 3,296
Ninh Bình 107 3,263
Tuyên Quang 87 2,936
Hà Tĩnh 112 2,511
Lào Cai 115 2,406
Yên Bái 95 2,295
Kon Tum 85 1,966
Điện Biên 44 1,920
Cao Bằng 70 1,507
Lai Châu 26 849
Bắc Kạn 0 816

Xem nhiều

Đọc thêm

Tử vi 12 cung hoàng đạo Thứ Ba ngày 25/1/2022: Cự Giải tình cảm trục trặc

Tử vi 12 cung hoàng đạo Thứ Ba ngày 25/1/2022: Cự Giải tình cảm trục trặc

Baoquocte.vn. Tử vi hôm nay 25/1/2021 của 12 cung hoàng đạo - Ma Kết, Bảo Bình, Song Ngư, Bạch Dương, Kim Ngưu, Song Tử, Cự Giải, Sư Tử, Xử Nữ, Thiên ...
XSMB 25/1, kết quả xổ số miền Bắc hôm nay thứ 3 ngày 25/1/2022

XSMB 25/1, kết quả xổ số miền Bắc hôm nay thứ 3 ngày 25/1/2022

Baoquocte.vn. XSMB 25/1. trực tiếp xổ số miền Bắc 25/1/2022. kết quả xổ số miền Bắc hôm nay. xổ số hôm nay 25/1/2022. xổ số miền Bắc thứ 3. xo so ...
XSVT 25/1, kết quả xổ số Vũng Tàu hôm nay 25/1/2022. KQXSVT thứ 3

XSVT 25/1, kết quả xổ số Vũng Tàu hôm nay 25/1/2022. KQXSVT thứ 3

Baoquocte.vn. XSVT 25/1. Trực tiếp kết quả xổ số Vũng Tàu nhanh nhất hôm nay - XSVT 25/1/2022. KQXSVT . ket qua xo so Vung Tau.
XSBL 25/1, kết quả xổ số Bạc Liêu hôm nay 25/1/2022. KQXSBL thứ 3

XSBL 25/1, kết quả xổ số Bạc Liêu hôm nay 25/1/2022. KQXSBL thứ 3

Baoquocte.vn. XSBL 25/1. Trực tiếp kết quả xổ số Bạc Liêu nhanh nhất hôm nay - XSBL 25/1/2021. KQSXBL. ket qua xo so Bac Lieu.
XSBT 25/1, kết quả xổ số Bến Tre hôm nay 25/1/2022. KQXSBT thứ 3

XSBT 25/1, kết quả xổ số Bến Tre hôm nay 25/1/2022. KQXSBT thứ 3

Baoquocte.vn. XSBT 25/1. Trực tiếp kết quả xổ số Bến Tre nhanh nhất hôm nay - XSBT 25/1/2022. KQXSBT. ket qua xo so Ben Tre.
XSMT 25/1, kết quả xổ số miền Trung hôm nay thứ 3 ngày 25/1/2022. dự đoán XSMT

XSMT 25/1, kết quả xổ số miền Trung hôm nay thứ 3 ngày 25/1/2022. dự đoán XSMT

Baoquocte.vn. XSMT 25/1. xổ số hôm nay 25/1/2022. trực tiếp xổ số miền Trung 25/1/2022. kết quả xổ số miền Trung hôm nay. xổ số miền Trung thứ 3. xo so ...
Hội nghị trực tuyến nhân kỷ niệm 72 năm thiết lập quan hệ ngoại giao Việt Nam-Liên bang Nga

Hội nghị trực tuyến nhân kỷ niệm 72 năm thiết lập quan hệ ngoại giao Việt Nam-Liên bang Nga

Baoquocte.vn. Các đại biểu trao đổi về những thành tựu nổi bật trên các lĩnh vực hợp tác chính trị, kinh tế... giữa Việt Nam-Liên bang Nga.
Đại sứ quán Việt Nam tại Thổ Nhĩ Kỳ tổ chức chương trình Xuân Quê hương

Đại sứ quán Việt Nam tại Thổ Nhĩ Kỳ tổ chức chương trình Xuân Quê hương

Baoquocte.vn. Chương trình Xuân Quê hương diễn ra trong không khí vui tươi và đầm ấm. Các đại biểu vui vẻ giao lưu, thưởng thức những món ăn truyền thống Việt ...
Đậm đà hương vị truyền thống tại buổi gặp mặt mừng Xuân Nhâm Dần ở Tanzania

Đậm đà hương vị truyền thống tại buổi gặp mặt mừng Xuân Nhâm Dần ở Tanzania

Baoquocte.vn. Đại sứ quán Việt Nam tại Tanzania đã tổ chức buổi gặp mặt mừng Xuân Nhâm Dần với sự tham dự của cộng đồng, doanh nghiệp Việt Nam ở sở ...
Phố trong làng: Nét đẹp ngoài đời sắc sảo của nữ diễn viên vai y tá Ngọc

Phố trong làng: Nét đẹp ngoài đời sắc sảo của nữ diễn viên vai y tá Ngọc

Baoquocte.vn. Ngọc Anh, diễn viên vai y tá Ngọc phim Phố trong làng ngoài đời chuộng váy áo ôm sát khoe vẻ gợi cảm và cô thường chọn trang phục cut ...
Liên kết hợp tác thúc đẩy du lịch Việt Nam-Hàn Quốc

Liên kết hợp tác thúc đẩy du lịch Việt Nam-Hàn Quốc

Baoquocte.vn. Hiệp hội Doanh nhân và Đầu tư Việt Nam-Hàn Quốc (VKBIA) và Tập đoàn Yongpyung Resort (Hàn Quốc) ký kết Biên bản ghi nhớ hợp tác toàn diện.
Đến Mộc Châu, ngắm thiên đường hoa mận trắng

Đến Mộc Châu, ngắm thiên đường hoa mận trắng

Baoquocte.vn. Thời điểm đầu năm là lúc hoa mận ở Mộc Châu nở rộ, khiến du khách khắp nơi đổ về để 'check in' khung cảnh thơ mộng như trong truyện cổ tích này.
Người phụ nữ duy nhất trên thế giới đi nước ngoài không cần... hộ chiếu

Người phụ nữ duy nhất trên thế giới đi nước ngoài không cần... hộ chiếu

Baoquocte.vn. Đến cả người quyền lực như Tổng thống Mỹ khi ra nước ngoài đều cần có hộ chiếu, nhưng có một người phụ nữ lại không cần dùng đến loại giấy tờ này.
Quy Nhơn có nhiều lợi thế trở thành điểm du lịch đẳng cấp châu Á

Quy Nhơn có nhiều lợi thế trở thành điểm du lịch đẳng cấp châu Á

Baoquocte.vn. Việc sở hữu nhiều cảnh quan thiên nhiên hoang sơ đã tạo ra những nét mới lạ và đầy sức hấp dẫn, đưa Quy Nhơn trở thành điểm đến mới của du khách trong và ...
Du lịch Việt Nam lên sóng kênh truyền hình CNBC của Mỹ

Du lịch Việt Nam lên sóng kênh truyền hình CNBC của Mỹ

Baoquocte.vn. Kênh truyền hình nổi tiếng của Mỹ CNBC đã phát sóng chương trình phỏng vấn Phó Tổng cục trưởng Tổng cục Du lịch Hà Văn Siêu về du lịch Việt Nam.
ATF 2022 sẽ họp bàn về các giải pháp phục hồi du lịch ASEAN

ATF 2022 sẽ họp bàn về các giải pháp phục hồi du lịch ASEAN

Baoquocte.vn. Diễn đàn Du lịch ASEAN (ATF) 2022, sự kiện lớn nhất trong khuôn khổ hợp tác du lịch ASEAN, diễn ra tại Campuchia từ ngày 16-21/1.
Trao tặng 1.000 cuốn sách về cuộc đua phát triển vaccine Covid-19

Trao tặng 1.000 cuốn sách về cuộc đua phát triển vaccine Covid-19

Baoquocte.vn. 1.000 cuốn sách Vaxxers sẽ được trao tặng cho Ban chỉ đạo quốc gia phòng chống Covid 19, lãnh đạo Bộ Y tế, lãnh đạo sở tế của 63 tỉnh thành...
Khám phá sự kiện 'Đêm đọc sách' tại Việt Nam

Khám phá sự kiện 'Đêm đọc sách' tại Việt Nam

Baoquocte.vn. Sự kiện 'Đêm đọc sách' lần thứ sáu sẽ diễn ra từ ngày 20-23/1 tại nước Pháp và mạng lưới các trung tâm văn hóa Pháp trên toàn thế giới.
Rutger Bregman và cuốn sách mở ra hy vọng về một xã hội tốt đẹp hơn

Rutger Bregman và cuốn sách mở ra hy vọng về một xã hội tốt đẹp hơn

Baoquocte.vn. Trong cuốn sách 'Nhân loại – Một lịch sử tràn đầy hy vọng', tác giả Rutger Bregman đã chỉ ra bản chất tử tế và thiện lương của nhân loại.
‘Cách mạng lối sống’ – bộ sách làm quà tặng ý nghĩa nhân dịp Xuân về

‘Cách mạng lối sống’ – bộ sách làm quà tặng ý nghĩa nhân dịp Xuân về

Baoquocte.vn. Với ba cuốn sách về chủ đề sức khỏe, bộ sách 'Cách mạng lối sống' rất phù hợp dùng để làm quà tặng cho người thân trong dịp Xuân về.
Một tập sách thú vị về nghệ thuật thưởng trà

Một tập sách thú vị về nghệ thuật thưởng trà

Baoquocte.vn. 'Thưởng trà thật đẹp, thật vui' hội đủ những tinh hoa của văn hóa trà Việt, là một tư liệu khảo cứu đáng tin cậy cho bất cứ ai yêu mến trà
Tiểu thuyết Xứ Cát 'hot' cùng siêu phẩm điện ảnh mới nhất

Tiểu thuyết Xứ Cát 'hot' cùng siêu phẩm điện ảnh mới nhất

Baoquocte.vn. Được vinh danh là tác phẩm khoa học giả tưởng bán chạy nhất mọi thời đại, tiểu thuyết Xứ Cát quay trở lại sau nhiều năm vắng bóng ở Việt Nam.
Phiên bản di động