Năm 2025, Việt Nam và Sri Lanka kỷ niệm 55 năm thiết lập quan hệ ngoại giao - một chặng đường được xây dựng trên nền tảng tin cậy, chân thành và luôn đồng hành, ủng hộ lẫn nhau.

Tháng 5 năm 2026, trong chuyến thăm cấp Nhà nước tới Sri Lanka của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm, hai nước đã quyết định nâng cấp quan hệ từ Hữu nghị truyền thống lên Đối tác Toàn diện. Đây không chỉ là một dấu mốc có ý nghĩa lịch sử, mà còn mở ra một giai đoạn phát triển mới với tầm nhìn rộng hơn, chiều sâu hơn và kỳ vọng lớn hơn.

Ý nghĩa lớn nhất của việc nâng cấp quan hệ không chỉ nằm ở việc mở rộng khuôn khổ hợp tác giữa hai Nhà nước, mà còn đặt ra một sứ mệnh mới cho đối ngoại nhân dân.

Nếu trước đây, đối ngoại nhân dân chủ yếu góp phần vun đắp tình hữu nghị thì hôm nay cần trở thành lực lượng kiến tạo hợp tác, đưa những định hướng chiến lược của lãnh đạo hai nước đến gần hơn với người dân, doanh nghiệp, học giả, các tổ chức xã hội và thế hệ trẻ.

Tôi tâm niệm rằng, đối ngoại nhân dân chính là nơi những quyết định của lãnh đạo hai nước gặp gỡ tình cảm của nhân dân hai nước.

Nếu được chọn những hình ảnh tiêu biểu nhất cho quan hệ Việt Nam-Sri Lanka hôm nay, tôi xin chọn bốn biểu tượng. 

Biểu tượng thứ nhất là tượng Chủ tịch Hồ Chí Minh tại Colombo. Đây không chỉ là một công trình văn hóa mà còn là biểu tượng sinh động của tình cảm mà nhân dân Sri Lanka dành cho vị lãnh tụ kính yêu của Việt Nam. Hiếm có nơi nào trên thế giới mà hình ảnh Chủ tịch Hồ Chí Minh lại được người dân trân trọng, yêu mến như tại Sri Lanka. Cùng với sự ngưỡng mộ đối với Người là sự trân trọng đối với những thành tựu trong công cuộc đấu tranh giành độc lập dân tộc và đặc biệt trong giai đoạn phát triển của Việt Nam ngày nay. Đó là một nguồn lực mềm vô cùng quý giá mà chúng ta cần tiếp tục gìn giữ và lan tỏa. 

Biểu tượng thứ hai là cây Bồ Đề thiêng tại chùa Bái Đính. Từ một nhánh cây Bồ Đề linh thiêng được chiết từ cây Jaya Sri Maha Bodhi tại Anuradhapura - biểu tượng linh thiêng của Phật giáo Sri Lanka, hôm nay đã hình thành một không gian văn hóa, tâm linh mang ý nghĩa đặc biệt đối với quan hệ hai nước.

Việc Tổng thống Sri Lanka trực tiếp cắt băng khánh thành Khuôn viên cây Bồ Đề thiêng tại chùa Bái Đính tháng 5/2025 không chỉ khẳng định giá trị của món quà hữu nghị ấy mà còn nâng biểu tượng này trở thành minh chứng sinh động cho sự gắn kết giữa hai dân tộc thông qua những giá trị văn hóa và Phật giáo.

Biểu tượng thứ ba là đường bay thẳng Thành phố Hồ Chí Minh-Colombo, lần đầu tiên được mở sau hơn nửa thế kỷ quan hệ ngoại giao. Đường bay thẳng không chỉ rút ngắn khoảng cách địa lý, mà còn mở ra những cơ hội mới cho hợp tác kinh tế, thương mại, đầu tư, du lịch, giáo dục và giao lưu nhân dân.

Tôi mong rằng trên những chuyến bay ấy sẽ có nhiều hơn những doanh nhân tìm thấy đối tác, những học giả tìm thấy đồng nghiệp, những sinh viên tìm thấy cơ hội học tập và những người bạn tìm thấy nhau.

Biểu tượng thứ tư là hai Hội Hữu nghị Việt Nam-Sri Lanka và Sri Lanka-Việt Nam. Nếu lãnh đạo hai nước là những người mở đường cho quan hệ Đối tác Toàn diện, thì hai Hội Hữu nghị chính là những người bền bỉ chăm sóc khu vườn hữu nghị bằng những hoạt động thiết thực, gần gũi và lâu dài. Hai Hội cần tiếp tục là cầu nối tin cậy giữa nhân dân hai nước, không chỉ duy trì tình cảm hữu nghị mà còn chủ động tạo những cơ hội hợp tác mới. Đó là bốn biểu tượng của niềm tin, giá trị, kết nối và trách nhiệm.

Bên cạnh đó là phối hợp tốt với các cơ quan chức năng của bạn như Văn phòng Tổng thống, Văn phòng Thủ tướng, Bộ Phật giáo, Tôn giáo và Văn hoá Sri Lanka, Ban trụ trì chùa Gangaramaya ở Colombo…, Ban liên lạc cộng đồng người Việt Nam tại Sri Lanka tổ chức giới thiệu văn hóa Lễ Phật đản Việt Nam trong khuôn khổ tuần lễ Vesak quốc gia Sri Lanka 2023. Sự kiện không những thu hút sự quan tâm, trải nghiệm văn hoá Việt Nam của đông đảo người dân và du khách ở Sri Lanka - đặc biệt là nghi thức tắm Phật, mà còn là hoạt động gắn kết, không phân biệt tôn giáo, vùng miền, cùng chung tay quảng bá văn hoá nước nhà của cộng đồng bà con người Việt nơi đây.

Theo đề nghị của Trung ương Giáo hội Phật giáo Việt Nam, ngoài tổ chức các đoàn giao lưu Phật giáo, tôi đã kết nối và vận động để Học viện Nghiên cứu Phật giáo quốc tế Nagananda tặng 10 suất học bổng (học phí và ăn ở trong thời gian toàn khóa học) cho các sư nữ theo học Chương trình Cử nhân Phật học và tiếng Pali tại Học viện, bắt đầu từ năm học 2024. 

Hoạt động giao lưu Phật giáo có ý nghĩa quan trọng với quan hệ hai nước là Thỉnh cây Bồ đề Vĩ đại Cát tường từ vùng đất thiêng Anuradhapura trồng tại chùa Bái Đính.

Sri Lanka được biết đến là đất nước của Phật giáo nguyên thủy (Phật giáo Nam tông) với nhiều di tích linh thiêng được UNESCO công nhận, trong đó có cây Bồ đề Vĩ đại Cát tường linh thiêng có tuổi đời trên 2.300 năm trồng ở Anuradhapura. Với các nhà tu hành và tín đồ Phật giáo, thấy cây Bồ đề như là thấy Phật. Sri Lanka cũng từng tặng cây Bồ đề non cho một số nước có quan hệ Phật giáo gần gũi. Năm 2018, Chủ tịch Quốc hội Sri Lanka tặng Trung ương Giáo hội Phật giáo Việt Nam (GHPGVN) 01 cây Bồ đề non, được trồng tại chùa Tam Chúc, nhân dịp Việt Nam lần thứ 3 đăng cai Vesak Liên Hiệp quốc năm 2019.

Năm 2022, qua trao đổi, Doanh nghiệp xây dựng Xuân Trường có nguyện vọng được thỉnh 01 cây Bồ đề non ươm từ hạt cây Bồ đề tổ ở Anuradhapura về trồng tại chùa Bái Đính. Nguyện vọng chính đáng này được Đại sứ quán Việt Nam tại Colombo cũng như Bộ Ngoại giao, Bộ Phật giáo, Tôn giáo và Văn hóa Sri Lanka (PGTGVH) ủng hộ vì đây sẽ là một biểu tượng cho sự gắn kết giữa hai nước, là món quà của Sri Lanka tặng Việt Nam. Dù gặp những rào cản nhất định, sau một thời gian nỗ lực kiên trì trực tiếp trao đổi, kết nối đã mang lại kết quả. Cuối tháng 3/2023, Thượng toạ Thích Minh Quang, Phó trụ trì chùa Bái Đính đã dẫn đầu đoàn sang Anuradhapura nhận cây Bồ đề ươm từ hạt cây Bồ để tổ, món quà của Chính phủ Sri Lanka tặng Việt Nam, về trồng tại chùa Bái Đính. Trong chuyến thăm, ngoài việc tự nguyện hảo tâm đóng góp vào Quỹ Phát triển cây Bồ đề, đoàn đã đến thăm bệnh viện Nhi đồng ở thủ đô Colombo, tặng phần quà gồm thuốc men, vật tư y tế, trị giá 20.000 đô la Mỹ.

Kỷ niệm tròn 01 năm ngày cây Bồ đề Vĩ đại Cát tường trồng ở Chùa Bái Đính, Quỹ Văn hóa Trung ương thuộc Bộ PGTGVH nêu đề xuất và được các bên chấp thuận việc cử đoàn chuyên gia sang khảo sát, thiết kế xây bức tường bao theo kiến trúc truyền thống của Sri Lanka, tăng thêm mối giao lưu, gắn kết văn hóa giữa hai dân tộc. Kinh phí cho việc xây bức tường do Doanh nghiệp xây dựng Xuân Trường chi trả.

Trong giai đoạn Sri Lanka gặp khủng hoảng kinh tế, tôi đã báo cáo, kiến nghị với Nhà và nhận được sự phối hợp công tác hiệu quả từ Hội Hữu nghị Việt Nam-Sri Lanka, Trung ương Giáo hội Phật giáo Việt Nam bằng việc phát động nhiều hình thức vận động quyên góp giúp đỡ nhân dân Sri Lanka. Số liệu Đại sứ quán nắm được do được ủy quyền tổ chức trao tặng hoặc tham gia trao tặng ủng hộ dưới nhiều hình thức (tiền mặt, thuốc men và vật tư y tế, gạo và các nhu yếu phẩm khác) trị giá gần 200.000 đô la Mỹ, từ nguồn xã hội hóa (Doanh nghiệp xây dựng Xuân Trường ủng hộ 20.000 đô la Mỹ).  

Dõi theo quá trình xây dựng Thiền viện Trúc Lâm của Đại đức Pháp Quang tại ngôi làng nhỏ Ambakote ở cố đô Kandy, ngôi chùa Việt Nam đầu tiên tại Sri Lanka, nơi không chỉ là chốn sinh hoạt của tăng ni sinh, là điểm tựa tâm linh của cộng đồng người Việt và Phật tử địa phương mà còn là nơi giữ gìn, lan toả giá trị văn hoá Việt Nam ra thế giới, tôi đã tích cực kết nối và doanh nghiệp xây dựng Xuân Trường đã tài trợ 70.000 đô la Mỹ góp phần xây dựng khu nhà ăn khang trang trong khuôn viên Thiền viện.  

Cuối cùng, tôi muốn chia sẻ rằng, người làm ngoại giao có thể kết thúc nhiệm kỳ công tác, nhưng tình hữu nghị giữa hai dân tộc thì không bao giờ có điểm kết thúc. Nó được tiếp nối bởi rất nhiều con người, ở rất nhiều cương vị khác nhau.

Ba năm công tác tại Sri Lanka đã để lại trong tôi không chỉ những kỷ niệm nghề nghiệp, mà còn là một tình cảm sâu nặng đối với đất nước và con người nơi đây. Có lẽ vì thế, tôi coi Sri Lanka là quê hương thứ hai của mình và mong được tiếp tục đóng góp, dù ở bất kỳ cương vị nào, cho tình hữu nghị giữa hai dân tộc.

Quan hệ Việt Nam-Sri Lanka đã bước sang một chương mới với khuôn khổ Đối tác Toàn diện. Tôi tin rằng chương đẹp nhất sẽ được viết bằng những việc làm bình dị của những con người bình dị.

Nếu mỗi chúng ta gieo thêm một hạt giống hữu nghị, thì những hạt giống ấy sẽ lớn lên thành những cây đại thụ của niềm tin, để các thế hệ trẻ Việt Nam và Sri Lanka tiếp tục tìm thấy ở đó tình bạn, sự thấu hiểu, chia sẻ và khát vọng cùng hợp tác, phát triển.

Xin trân trọng cảm ơn Đại sứ!

Nội dung: Yến Vi, Ngọc Anh, Phạm Hằng