Đối ngoại và hội nhập kinh tế quốc tế cần tiếp tục đi trước một bước

Đồng chí Nguyễn Đức Trung, Phó Trưởng Ban Chính sách, Chiến lược Trung ương phát biểu tham luận tại Hội nghị Ngoại giao lần thứ 33. (Ảnh: Trần Hải)

Sáng 1/8, tại lễ Khai mạc Hội nghị Ngoại giao lần thứ 33, Phó Trưởng Ban Chính sách, Chiến lược Trung ương Nguyễn Đức Trung đã trình bày tham luận với chủ đề “Phát huy vai trò của đối ngoại và hội nhập kinh tế quốc tế vào việc đổi mới mô hình phát triển, phục vụ mục tiêu tăng trưởng hai con số”.

Theo ông Nguyễn Đức Trung, nhìn lại gần bốn mươi năm đổi mới, có thể khẳng định mỗi bước phát triển của đất nước đều gắn liền với một bước tiến trong công tác đối ngoại và hội nhập kinh tế quốc tế. Đối ngoại đã góp phần phá thế bao vây, cấm vận; mở rộng quan hệ với hầu hết các quốc gia và các tổ chức quốc tế; đưa Việt Nam hội nhập sâu rộng vào nền kinh tế toàn cầu; thu hút nguồn lực quan trọng cho phát triển và không ngừng nâng cao vị thế, uy tín của đất nước trên trường quốc tế.

Có thể nói, đối ngoại và hội nhập kinh tế quốc tế là một trong những động lực quan trọng của mô hình phát triển dựa trên mở cửa và hội nhập trong gần bốn thập kỷ qua. Tuy nhiên, bối cảnh phát triển hiện nay đã thay đổi căn bản. Thế giới đang bước vào thời kỳ tái cấu trúc sâu sắc về công nghệ, chuỗi cung ứng, tài chính, năng lượng và địa chính trị. Cạnh tranh giữa các quốc gia ngày càng gắn với năng lực đổi mới sáng tạo, làm chủ công nghệ, chất lượng nguồn nhân lực và sức chống chịu của nền kinh tế.

Trong bối cảnh đó, mục tiêu tăng trưởng hai con số đòi hỏi phải chuyển sang một mô hình phát triển mới, dựa trên khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, phát triển xanh, chất lượng thể chế và năng suất lao động. Nếu mô hình phát triển của đất nước đang chuyển đổi thì đối ngoại và hội nhập kinh tế quốc tế cũng phải được tái định vị.

Theo ông Nguyễn Đức Trung, trong giai đoạn phát triển mới, đối ngoại và hội nhập kinh tế quốc tế không chỉ tiếp tục làm tốt vai trò giữ vững môi trường hòa bình, ổn định và huy động nguồn lực bên ngoài, mà cần trở thành một trong những trụ cột kiến tạo mô hình phát triển mới của Việt Nam, cùng với thể chế hiện đại và khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo.

Để thực hiện sứ mệnh đó, đối ngoại và hội nhập kinh tế quốc tế cần tập trung vào ba định hướng chiến lược.

Thứ nhất, đối ngoại phải mở rộng không gian phát triển của đất nước. Trong nền kinh tế tri thức, không gian phát triển của một quốc gia không còn chỉ được quyết định bởi lãnh thổ hay quy mô thị trường trong nước, mà ngày càng phụ thuộc vào khả năng kết nối với các dòng chảy toàn cầu về tri thức, công nghệ, vốn, dữ liệu và nhân lực chất lượng cao. Vì vậy, nhiệm vụ của đối ngoại không chỉ là mở rộng thị trường xuất khẩu hay thu hút đầu tư, mà quan trọng hơn là mở ra các không gian phát triển mới cho đất nước.

Quan trọng hơn, theo ông Nguyễn Đức Trung, Việt Nam cần chủ động tham gia xây dựng các chuẩn mực, quy tắc và thể chế kinh tế mới, từng bước chuyển từ thích ứng sang tham gia định hình môi trường phát triển quốc tế. Mỗi đối tác chiến lược mới, mỗi khuôn khổ hợp tác mới, mỗi hiệp định chất lượng cao được ký kết cần được nhìn nhận là mở thêm một không gian phát triển mới cho đất nước.

Thứ hai, đối ngoại và hội nhập kinh tế quốc tế phải kiến tạo các động lực tăng trưởng mới. Nếu trước đây thành công của ngoại giao kinh tế chủ yếu được đo bằng quy mô thương mại hay lượng vốn đầu tư thu hút được thì trong giai đoạn mới, thước đo quan trọng hơn phải là khả năng tạo ra các động lực tăng trưởng mới.

Đối ngoại và hội nhập kinh tế quốc tế cần chuyển mạnh từ tư duy thu hút nguồn lực sang tư duy kiến tạo nguồn lực phát triển. Ưu tiên hàng đầu là thu hút công nghệ nguồn, các trung tâm nghiên cứu và phát triển, các quỹ đầu tư đổi mới sáng tạo, các trường đại học hàng đầu, đội ngũ chuyên gia quốc tế và các tập đoàn công nghệ chiến lược.

Đồng thời, cần đồng hành cùng doanh nghiệp Việt Nam tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu; nâng cao năng lực nghiên cứu, thiết kế, làm chủ công nghệ và xây dựng thương hiệu quốc tế. Mỗi cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài cần trở thành một "trung tâm kết nối phát triển", chủ động tìm kiếm cơ hội hợp tác về công nghệ, đầu tư, tài chính, khoa học và đào tạo nhân lực; góp phần chuyển hóa các cơ hội quốc tế thành các dự án cụ thể và các động lực tăng trưởng mới cho nền kinh tế.

Thứ ba, đối ngoại phải góp phần nâng cao năng lực tự chủ chiến lược quốc gia. "Đồng chí Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã định hướng rất rõ đối với công tác đối ngoại trong giai đoạn mới là chuyển mạnh từ tư duy bảo vệ không gian phát triển sang tư duy kiến tạo năng lực phát triển quốc gia; từ hội nhập đơn thuần vào thị trường sang chủ động tham gia định hình các không gian hợp tác và luật chơi mới", ông Nguyễn Đức Trung nhấn mạnh.

Tinh thần chỉ đạo đó đòi hỏi đối ngoại phải vừa mở rộng hội nhập, vừa góp phần củng cố năng lực tự chủ chiến lược của đất nước. Tự chủ chiến lược không có nghĩa là khép kín hay giảm hội nhập, mà là hội nhập sâu rộng hơn trên cơ sở nâng cao năng lực nội sinh, tăng khả năng tự quyết và sức chống chịu của nền kinh tế.

Ngoài ra, đối ngoại và hội nhập kinh tế quốc tế cần góp phần đa dạng hóa thị trường, đối tác và chuỗi cung ứng; bảo đảm an ninh năng lượng, an ninh lương thực, an ninh công nghệ, an ninh dữ liệu và an ninh tài chính. Đồng thời, cần tận dụng hiệu quả các khuôn khổ quan hệ đối tác chiến lược và đối tác chiến lược toàn diện để nâng cao trình độ khoa học - công nghệ, chất lượng nguồn nhân lực và năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp Việt Nam. Có như vậy, hội nhập quốc tế mới thực sự trở thành động lực nâng cao năng lực nội sinh và củng cố nền tảng phát triển bền vững của đất nước.

Trước yêu cầu đổi mới mô hình phát triển đất nước, đối ngoại và hội nhập kinh tế quốc tế cần tiếp tục đi trước một bước: Không chỉ mở rộng quan hệ, mà mở rộng không gian phát triển; không chỉ huy động nguồn lực, mà kiến tạo các động lực tăng trưởng mới; không chỉ nâng cao vị thế quốc gia, mà góp phần nâng cao năng lực tự chủ chiến lược và sức cạnh tranh của nền kinh tế.

Ông Nguyễn Đức Trung tin tưởng, với tư duy đổi mới, tầm nhìn chiến lược và sự phối hợp chặt chẽ của cả hệ thống chính trị, đối ngoại và hội nhập kinh tế quốc tế sẽ thực sự trở thành một trong những trụ cột quan trọng kiến tạo mô hình phát triển mới, góp phần đưa Việt Nam đạt mục tiêu tăng trưởng hai con số trong giai đoạn tới, phát triển nhanh, bền vững và hiện thực hóa khát vọng xây dựng một nước Việt Nam xã hội chủ nghĩa hòa bình, độc lập, dân chủ, giàu mạnh, phồn vinh, văn minh và hạnh phúc vào năm 2045.