Gia đình: Nơi dạy bài học đầu tiên về tình yêu thương và trách nhiệm

Gia đình là nơi nuôi dưỡng con người bằng tình yêu thương. (Ảnh: Phạm Thanh Thủy)

Nơi bắt đầu của yêu thương và sự phát triển

Người ta thường nói đến gia đình bằng những hình ảnh gần gũi, đó là mái nhà có ánh đèn chờ cửa, bữa cơm chiều có tiếng nói cười, vòng tay ấm áp của mẹ, sự nghiêm khắc lặng lẽ của cha hay tiếng trẻ con ríu rít trong sân nhỏ. Nhưng phía sau những điều giản dị ấy là một giá trị lớn lao hơn rất nhiều, bởi gia đình chính là nơi hình thành nhân cách con người, nơi gieo những hạt mầm đầu tiên của yêu thương, trách nhiệm và niềm tin vào cuộc sống.

Ngày quốc tế Gia đình 15/5 được Liên hợp quốc lựa chọn không chỉ để tôn vinh giá trị của gia đình, mà còn để nhắc nhở thế giới rằng sự phát triển bền vững của một quốc gia luôn bắt đầu từ sự bền vững của từng mái ấm. Năm 2026, với chủ đề “Gia đình, bất bình đẳng và phúc lợi trẻ em”, thông điệp ấy càng trở nên sâu sắc trong bối cảnh thế giới đang đối mặt với nhiều biến động.

Thực tế, có những bậc cha mẹ phải làm việc nhiều hơn nhưng thu nhập vẫn không đủ trang trải. Có những đứa trẻ lớn lên thiếu thốn tình cảm vì cha mẹ mưu sinh xa nhà. Cũng có những gia đình mất đi sự gắn kết khi áp lực cuộc sống khiến con người trở nên mệt mỏi, dễ tổn thương và không có nhiều thời gian để lắng nghe nhau.

Điều đáng suy ngẫm là trẻ em luôn là người chịu ảnh hưởng sâu sắc nhất từ những bất ổn ấy. Một đứa trẻ không chỉ cần thức ăn ngon hay quần áo đẹp để trưởng thành. Các em cần được sống trong cảm giác an toàn, được yêu thương, quan tâm và có cơ hội học tập, vui chơi như bao đứa trẻ khác.

Một xã hội có thể đạt được nhiều thành tựu kinh tế nhưng nếu khoảng cách giàu nghèo ngày càng lớn, nếu trẻ em ở những gia đình khó khăn không có cơ hội tiếp cận giáo dục và chăm sóc đầy đủ, thì sự phát triển ấy vẫn chưa thực sự trọn vẹn. Bởi suy cho cùng, phát triển không chỉ được đo bằng những công trình lớn hay những con số tăng trưởng, mà còn được đo bằng việc trẻ em có được sống hạnh phúc hay không.

Chậm lại, lắng nghe và xích lại gần nhau

Thực tế, khi một gia đình được hỗ trợ đầy đủ về y tế, giáo dục, việc làm và an sinh, cha mẹ sẽ có điều kiện chăm sóc con cái tốt hơn. Khi người lớn bớt đi nỗi lo cơm áo, trẻ em sẽ có thêm cơ hội được sống đúng với tuổi thơ của mình. Và khi mỗi đứa trẻ được lớn lên trong yêu thương, xã hội cũng sẽ có thêm những công dân biết yêu thương người khác và sống có trách nhiệm.

Nhiều quốc gia trên thế giới thông qua các chính sách lấy gia đình làm trung tâm như trợ cấp trẻ em, nghỉ phép chăm con, mở rộng giáo dục mầm non hay phát triển các dịch vụ chăm sóc trẻ phù hợp với khả năng chi trả của người dân. Những chính sách ấy không chỉ hỗ trợ một cá nhân hay một gia đình, mà còn là sự đầu tư cho tương lai lâu dài của xã hội.

Điều mà gia đình cần nhất hôm nay không chỉ là điều kiện vật chất mà còn là sự lắng nghe và chia sẻ. (Nguồn: Internet)

Tại Việt Nam, gia đình từ lâu luôn được xem là giá trị cốt lõi trong đời sống văn hóa và tinh thần. Những năm qua, Việt Nam đã chú trọng thúc đẩy phát triển lấy gia đình làm trung tâm. Chiến lược phát triển gia đình Việt Nam đến năm 2030 xác định xây dựng gia đình ấm no, tiến bộ, hạnh phúc là nền tảng của xã hội.

Các chính sách như giảm nghèo, phổ cập giáo dục mầm non, bảo hiểm y tế miễn phí cho trẻ dưới 6 tuổi, phòng chống bạo lực gia đình và bảo vệ trẻ em trên môi trường mạng đang được triển khai rộng khắp. Tất cả đều cho thấy sự quan tâm ngày càng rõ rệt đến vai trò của gia đình trong sự phát triển bền vững.

Theo các báo cáo giảm nghèo bền vững giai đoạn 2021-2025, tỷ lệ hộ nghèo đa chiều tại Việt Nam giảm bình quân hơn 1% mỗi năm. Việt Nam cũng là một trong những quốc gia đầu tiên tại châu Á áp dụng chuẩn nghèo đa chiều nhằm bảo đảm mức sống tối thiểu gắn với mục tiêu phát triển bền vững.

Trong lĩnh vực bảo vệ trẻ em, Luật Trẻ em năm 2016 tạo hành lang pháp lý quan trọng để phòng ngừa và can thiệp đối với các trường hợp trẻ em bị bạo lực, bóc lột hoặc xâm hại. Quỹ Nhi đồng Liên hợp quốc (UNICEF) từng đánh giá Việt Nam là một trong những quốc gia tiên phong ở châu Á trong thúc đẩy quyền trẻ em khi là nước đầu tiên trong khu vực và thứ hai trên thế giới phê chuẩn Công ước về Quyền trẻ em vào năm 1990...

Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả đạt được, vẫn còn không ít điều khiến chúng ta phải suy nghĩ. Trong guồng quay gấp gáp của cuộc sống hiện đại, có lúc con người dành quá nhiều thời gian cho công việc mà quên mất sự hiện diện của những người thân yêu. Không ít gia đình sống chung dưới một mái nhà nhưng thiếu sự kết nối thật sự. Cha mẹ và con cái đôi khi gần nhau về khoảng cách nhưng xa nhau trong tâm hồn. Những bữa cơm sum họp dần ít đi, những cuộc trò chuyện cũng trở nên ngắn ngủi hơn vì ai cũng bận rộn với màn hình điện thoại.

Có lẽ, điều mà gia đình cần nhất hôm nay không chỉ là điều kiện vật chất mà còn là sự lắng nghe và chia sẻ. Một đứa trẻ lớn lên khỏe mạnh không chỉ nhờ được nuôi dưỡng đầy đủ, mà còn nhờ cảm nhận được tình yêu thương và sự đồng hành của cha mẹ. Một người già cảm thấy bình yên không phải vì sống trong ngôi nhà lớn, mà vì biết mình vẫn được quan tâm và không cảm thấy mình là một gánh nặng. Đôi khi, hạnh phúc gia đình lại đến từ những điều rất nhỏ như một lời hỏi han sau ngày dài mệt mỏi, một bữa cơm có đủ mặt mọi người hay những phút ngồi cạnh nhau mà không cầm điện thoại.

Vì thế, Ngày quốc tế Gia đình không chỉ là dịp để nhắc đến những chính sách hay mục tiêu phát triển, mà còn là cơ hội để mỗi người nhìn lại chính mái ấm của mình. Giữa rất nhiều đổi thay của cuộc sống, gia đình vẫn luôn là nơi con người tìm thấy sự chở che, bình yên và chữa lành.

Một đứa trẻ có thể quên nhiều điều khi lớn lên nhưng cảm giác được yêu thương trong gia đình sẽ còn mãi. Và chính những ký ức bình yên ấy sẽ nuôi dưỡng lòng nhân ái, sự tử tế và khả năng yêu thương người khác khi các em trưởng thành. Trong một thế giới nhiều biến động, con người càng cần những nơi để thuộc về. Dù không hoàn hảo, gia đình vẫn là nơi dạy chúng ta bài học đầu tiên về yêu thương và trách nhiệm.

Học để làm chủ chính mình trong kỷ nguyên AI Chia sẻ với Báo Thế giới và Việt Nam, GS. TS. Huỳnh Văn Sơn (Hiệu trưởng Trường Đại học Sư phạm TP. Hồ Chí Minh) ...

Chuyên gia giáo dục: Học để thích nghi, tự chủ và dẫn dắt thay vì chỉ tìm việc Mục tiêu học tập trong tương lai không chỉ là “có việc làm”, mà là tạo ra giá trị và thích nghi trong một thế ...

Kỳ thi lớp 10: Đừng để ‘cuộc đua’ vào trường công trở thành nỗi ám ảnh Kỳ thi vào lớp 10 đang trở thành nỗi ám ảnh đối với nhiều học sinh và phụ huynh. Vấn đề đặt ra là làm ...