Giáo dục Trung Quốc dưới góc nhìn Âu Mỹ

Các cán bộ quản lý ngành giáo dục Trung Quốc và các bậc phụ huynh thì lại đang đau đầu về vấn nạn trong hoạt động tài chính tại các cơ sở giáo dục đào tạo của siêu quốc gia này.
Theo dõi Baoquocte.vn trên

HS Trung Hoa chăm học hơn HS Hoa Kỳ

Đường lối cải cách theo định hướng thị trường những năm 90 của thế kỷ trước đã đem lại những biến đổi căn bản trong hệ thống giáo dục Trung Quốc. Cho dù đa số các nhà trường và học viện vẫn tiếp tục được bao cấp từ ngân sách nhà nước, họ còn cần phải dựa trên các sáng kiến thương mại riêng của mình để đảm bảo về tài chính cho hoạt động sư phạm.

Theo số liệu của Viện Khoa học giáo dục Trung Quốc, năm 1991, phần doanh thu nhờ thu tiền học chỉ đạt gần 4,5%, nhưng tới năm 2004, doanh số này đã chiếm tới 20% ngân sách của các nhà trường, học viện.

Dễ thấy rằng, phương án hiệu quả nhất để ngành giáo dục Trung Quốc làm ra tiền là mở các chi nhánh trên nền các nhà trường học viện công lập, nhưng hoạt động theo nguyên tắc tự doanh. Những thử nghiệm đầu tiên được áp dụng cho cấp tiểu học và trung học. Các thử nghiệm ban đầu này thành công, theo một số chuyên gia, là nhờ vào việc chọn lựa và đưa vào giảng dạy tạo các trường “công - tư hợp doanh” những cán bộ giảng dạy giỏi nhất từ các trường do nhà nước Trung Quốc gây dựng đã nửa thế kỷ qua. Đồng thời, quyết định của nhà nước, trong khuôn khổ chương trình “khoa giáo hưng quốc”, từ tháng 6/2006, là giảng dạy miễn phí cho 9 lớp đầu hệ giáo dục phổ thông, đã không làm cho đầu vào của các trường tiểu học và trung học tư thục bị phương hại nhiều.

Vấn nạn tham nhũng và lo lót

Báo chí nước ngoài cũng cho hay nền giáo dục Trung Quốc có các vấn nạn của mình. Đó là tệ tham nhũng và nạn lo lót để con mình vào được những trường có giá hơn (trả thêm phí học trái tuyến qua “cò”). Các lớp thường có 50–60 HS. Điều kiện trường sở so với các nước phát triển, dĩ nhiên, còn nghèo nàn, học cụ xoàng xĩnh. Tuy thế, các khác biệt lại chứa đựng cả những gì được xem là lợi thế của Trung Quốc.

Nếu đem so sánh, học sinh Trung Quốc được cho là hiếu học, và học gạo hơn học sinh Mỹ. Ở Trung Quốc có quan niệm rằng những người học vấn cao là những người học chăm; còn ở Mỹ, điều tra xã hội học cho thấy người Mỹ nghĩ rằng các trò giỏi thường là những người thông minh bẩm sinh. Trẻ em Mỹ thường được phép chơi nhiều hơn học, trung bình, các em phải lên lớp 900 giờ một năm, trong khi được xem tivi tới 1.023 giờ/năm. Trong khi đó, trẻ em nông thôn Trung Quốc thường có mặt ở lớp lúc 6h30 sáng và được dạy kèm cho tới 7h30, khi các tiết học chính khoá bắt đầu.

Các em về nhà ăn cơm lúc 11h20 để rồi quay lại trường lúc 2h chiều, rồi học tới 5h. Tối nào các em cũng làm bài tập. Trong kỳ nghỉ hè 8 tuần, các em sẽ dành một đôi tiếng hàng ngày để ôn tập. Theo truyền thống Khổng giáo, người Trung Quốc thường “tôn sư trọng đạo” hơn so với các quốc gia khác. Gia đình và quốc gia sẵn lòng dành những nguồn tài lực lớn cho sự nghiệp giáo dục các công dân trẻ của Trung Quốc.

Tấm gương của việc cải cách giáo dục cấp cơ sở đã khích lệ đến mức người ta đã quyết định nhân mô hình này ở bậc đại học. Các trường đại học tư được mở dưới dạng chi nhánh của các các trường, viện đại học, sử dụng đầu tư tư nhân (Việt Nam gọi là vốn tự có). Các chi nhánh dạy thu tiền của các trường, viện đại học có tiếng ở Trung Quốc lộ diện vào những năm 1993 - 1994. Cho tới năm 2003, ở Trung Quốc đã có tới 250 phân viện đại học, về thực chất là các trường đại học tư “đội mũ” các trường đại học của nhà nước. Điều mà các sinh viên của các trường đại học “con” (the daughter school) này muốn thấy khi cầm tấm bằng tốt nghiệp của họ phải là tên của trường đại học “mẹ” (the mother school), chứ không phải tên của phân viện đại học, về thực chất là tư thục, mà họ đã mất tiền để tốt nghiệp.

Một ví dụ cụ thể

Nhưng không phải lúc nào sinh viên thuộc phân hiệu của các trường nổi tiếng cũng được toại nguyện. Đầu hè năm 2006, sinh viên Trường cao đẳng Shengda đã phản ứng quyết liệt với ban giám hiệu của trường này, tới mức hình thành những cuộc biểu tình (Rioting in China Over Label on College Diplomas, Joseph Kahn, The New York Times, June 22, 2006). Số là, kể từ năm 1994, tại thành phố nhỏ Shengda đã xuất hiện phân hiệu đại học trên, về thực chất là một trường cao đẳng “đội mũ” trường đại học có tiếng tại thành phố Trịnh Châu, Hồ Nam.

Sinh viên trường cao đẳng Shengda đã phải trả học phí cao gấp đôi so với các bạn học của mình ở trường ĐH Trịnh Châu để có được một tấm bằng tốt nghiệp của trường đại học “mẹ” này. Tháng 4/2006, Ban Giám hiệu Đại học Trịnh Châu đột nhiên cho rằng, ai học ở đâu thì nhận bằng ở đó, một quyết định gây công phẫn cho các sinh viên cao đẳng Shengda. Các sinh viên thuộc cao đẳng Shengda/phân hiệu ĐH Trịnh Châu hiểu rằng từ “Shengda”, xuất hiện thay vì “Trịnh Châu” trên tấm bằng của họ sẽ phát tín hiệu cho những nơi tuyển dụng lao động rằng, đây là những sinh viên tốt nghiệp một trường không hề có tiếng tăm.

Vậy là, sự thay đổi của một từ trên tấm bằng có thể có tác dụng đổi đời người sinh viên vừa tốt nghiệp. Trong điều kiện cạnh tranh khốc liệt về công ăn việc làm, bất chấp những bứt phá mạnh mẽ về kinh tế, tỷ lệ thất nghiệp trong số những sinh viên vừa tốt nghiệp những năm gần đây ở Trung Hoa vẫn tăng. Đồng thời, tính không minh bạch trong quá trình tư nhân hoá đã cản trở cạnh tranh lành mạnh và công khai giữa các cơ sở giáo dục đại học có thu học phí.

Từ năm 2004, nhà nước bắt đầu thu thuế các trường tư thuộc cả hệ tiểu, trung học và cao đẳng theo biểu thuế đối với các doanh nghiệp làm thương mại, dẫn đến một số trường thuộc thành phần kinh tế này phải đóng cửa. Một số chuyên viên của cơ quan quản lý ngành giáo dục còn chỉ ra một nguyên nhân nữa của hiện trạng kinh doanh giáo dục khó có lãi, là các trường tư gặp khó khăn trong việc vay vốn từ hệ thống ngân hàng, hiện vẫn nằm dưới sự kiểm soát cực kỳ chặt chẽ của nhà nước.

Phân tích

Để chứng minh rằng xu hướng thương mại hoá nền giáo dục ở Trung Quốc chưa đưa lại những kết quả mong muốn, báo chí nước ngoài đã dẫn các nguồn tin sở tại. GS Sun Guan Wen của ĐH Tổng hợp Sơn Đông cho rằng học phí quá cao là một trong những trở ngại lớn của nền giáo dục quốc dân nước này. Chẳng hạn, để có bằng tú tài (tốt nghiệp phổ thông) học sinh phải trả 6.000 – 7.000 nhân dân tệ một năm, phụ thuộc vào chuyên ngành, chưa kể chi phí ăn ở, sách giáo khoa, giấy mực. Nhà nước bao cấp 55% kinh phí hoạt động của hệ thống giáo dục đào tạo, 47% còn lại bù đắp bởi thu học phí và nhờ vào các hoạt động tài trợ. Các chuyên gia kinh tế cho rằng trách nhiệm bao cấp về giáo dục nói trên của nhà nước tương đương với khoảng 4% thu nhập quốc dân của Trung Hoa. Hiện tại, do vẫn thiếu kinh phí cho đào tạo, các nhà trường, học viện phải vay tín dụng ngân hàng, dẫn tới học phí bị đẩy lên cao.

Vì thế, bảo đảm chi phí cho con em mình đi học là một khó khăn lớn đối với các gia đình có thu nhập trung bình ở Trung Hoa. Với các hộ ở vùng sâu, vùng xa, dĩ nhiên còn khó khăn hơn. Giáo sư Gun cho rằng chi phí học tập cho một sinh viên đại học trong một năm bằng thu nhập một vài năm của một gia đình nông dân. Theo nghiên cứu của Viện Khoa học xã hội, chi phí học tập cho con cái một gia đình có thu nhập trung bình và tạm đủ ăn của xã hội Trung Quốc hiện tại (chiếm khoảng 80% tổng số gia đình của quốc gia này) giao động từ 1/3 tới 2/3 ngân sách gia đình. Các chuyên viên còn cho rằng sinh viên ở Trung Quốc hiện phải chi trả cho việc học hành nhiều gấp đôi so với sinh viên Nhật Bản.

Ông Ling Mu, từng là một trong những cán bộ quản lý giáo dục cấp cao của Trung Quốc cho rằng “thương mại hoá giáo dục” là xu thế không lành mạnh, đang đưa lại những hậu quả vô cùng tiêu cực” cho xã hội, đào sâu thêm miệng hố ngăn cách giữa kẻ giàu người nghèo.

Duy trì xu thế này tất dẫn tới chỉ có con em thuộc giới thượng lưu là được đào tạo có chất lượng, còn con em người nghèo sẽ chỉ học hết cấp cơ sở là cùng. Theo cựu quan chức này, học vấn ở Trung Quốc là con đường tất yếu dẫn tới thay đổi địa vị xã hội và thu nhập. Nhưng điều tra xã hội trong tầng lớp có thu nhập thấp ở Trung Quốc cho thấy, có tới 40% trong họ tin rằng không thể hội đủ tiềm năng để thay đổi địa vị xã hội qua đường học vấn.

Lấy ví dụ, tại thành phố Trùng Khánh hiện có 1,4 triệu nhân công có tay nghề thấp và gia đình họ. 95% con cái họ sẽ đi theo vết chân của cha anh, tức là buôn bán vặt vãnh hay làm công nhật (cửu vạn) trên vỉa hè, hoặc đánh giày, cắt tóc, sửa móng tay. Còn ở thành phố Thành Đô, công nhân viên khu vực nhà nước chỉ có 2,8% là con em gia đình nghèo, trong khi con em các gia đình thu nhập khá chiếm 26%.

Cán bộ Viện Khoa học xã hội Trung Quốc cho rằng thương mại hoá giáo dục dẫn tới giảm sút uy tín của ngành này. Nhưng Bộ Giáo dục Trung Quốc còn chưa cho hay về chiến lược phát triển toàn cục: các học viện nhà trường thuộc khối quốc lập sẽ song hành ra sao với các chi nhánh do tư nhân điều hành trong hệ thống giáo dục quốc gia nói chung. Tuy vậy, một trong những phương hướng tiếp cận vấn đề này đã thể hiện trong chỉnh sửa Luật Giáo dục – đào tạo, có hiệu lực từ cuối năm 2006. Theo đó, chính quyền địa phương không được phép thay đổi “bản chất của các nhà trường, học viện do nhà nước chu cấp kinh phí”. Điều này phải được hiểu là không còn được phép mở các chi nhánh, về thực chất là tư thục, dưới ô che của các trường công đang hoạt động phần lớn nhờ vào khoản bao cấp của nhà nước.

Theo VNN

Đọc thêm

Giá vàng hôm nay 19/11/2026 rớt thảm, thủng đáy hơn một năm, cơ hội gom hàng hay nên thận trọng?

Giá vàng hôm nay 19/11/2026 rớt thảm, thủng đáy hơn một năm, cơ hội gom hàng hay nên thận trọng?

Giá vàng hôm nay 19/11/2026 trên thị trường thế giới ghi nhận chạm mức thấp nhất trong hơn một năm.
Việt Nam mở rộng hợp tác quốc tế trong lĩnh vực pháp luật và hòa giải

Việt Nam mở rộng hợp tác quốc tế trong lĩnh vực pháp luật và hòa giải

Việt Nam ký Công ước thành lập Tổ chức quốc tế về trung gian (IOMed), mở rộng cơ hội hợp tác trong lĩnh vực pháp lý và giải quyết tranh ...
Mỗi năm Việt Nam có khoảng 103.000 người tử vong do các bệnh liên quan đến sử dụng thuốc lá

Mỗi năm Việt Nam có khoảng 103.000 người tử vong do các bệnh liên quan đến sử dụng thuốc lá

Thông tin được đưa ra tại Hội thảo cung cấp thông tin về phòng, chống tác hại thuốc lá ngày 17/11 tại Hà Nội.
Vinh danh 30 tài năng trẻ trong cuộc đua làm chủ công nghệ chiến lược

Vinh danh 30 tài năng trẻ trong cuộc đua làm chủ công nghệ chiến lược

Các gương mặt được trao Giải thưởng Khoa học công nghệ Quả Cầu Vàng và Giải thưởng Nữ sinh Khoa học công nghệ Việt Nam năm 2026 hoạt động trong ...
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm gặp Tổng thống Nga Vladimir Putin

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm gặp Tổng thống Nga Vladimir Putin

Bên lề Tuần lễ cấp cao Diễn đàn Hợp tác Kinh tế châu Á-Thái Bình Dương (APEC) năm 2026, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã có cuộc ...
Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn dự và phát biểu tại
Phiên toàn thể AIPA-47

Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn dự và phát biểu tại Phiên toàn thể AIPA-47

Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn đã dự và có bài phát biểu quan trọng tại Phiên toàn thể thứ nhất trong khuôn khổ Đại hội đồng liên Nghị ...
Khám phá sự kỳ diệu của Việt Nam cùng Marriott International

Khám phá sự kỳ diệu của Việt Nam cùng Marriott International

Từ Thủ đô Hà Nội bên hồ thơ mộng đến những bãi biển ngập nắng của Phú Quốc, Việt Nam là vùng đất hội tụ những sắc thái tương phản đầy cuốn hút, nơi những ...
Công bố Travel Awards 2026, tìm kiếm những đại diện tiêu biểu tạo nên diện mạo mới cho du lịch Việt Nam

Công bố Travel Awards 2026, tìm kiếm những đại diện tiêu biểu tạo nên diện mạo mới cho du lịch Việt Nam

Chiều 17/11, Báo VnExpress và Công ty CP Dịch vụ trực tuyến FPT (FPT Online) chính thức công bố Giải thưởng Du lịch - Travel Awards 2026.
Giữ chân du khách bằng bản sắc riêng

Giữ chân du khách bằng bản sắc riêng

Để du lịch trở thành ngành kinh tế mũi nhọn cũng cần những mô hình nhỏ đủ sức giữ chân du khách bằng bản sắc riêng để níu chân du khách.
Cần Thơ sôi động chuỗi sự kiện văn hóa, du lịch những tháng cuối năm

Cần Thơ sôi động chuỗi sự kiện văn hóa, du lịch những tháng cuối năm

TP. Cần Thơ đang chuẩn bị chuỗi hoạt động quy mô lớn trong những tháng cuối năm 2026.
Lý do Đà Nẵng là điểm đến hấp dẫn dịp Giáng sinh và năm mới

Lý do Đà Nẵng là điểm đến hấp dẫn dịp Giáng sinh và năm mới

Tạp chí du lịch quốc tế Lonely Planet xếp Đà Nẵng ở vị trí thứ 4 trong danh sách 10 điểm đến đáng trải nghiệm nhất từ Giáng sinh đến đêm giao thừa.
Algeria có nhiều triển vọng trở thành điểm đến hấp dẫn đối với du khách Việt Nam

Algeria có nhiều triển vọng trở thành điểm đến hấp dẫn đối với du khách Việt Nam

Algeria đang dần trở thành lựa chọn đáng chú ý đối với những du khách Việt Nam yêu thích trải nghiệm khác biệt.
HANIFF VIII quy tụ 11 thành viên Ban Giám khảo trong nước và quốc tế

HANIFF VIII quy tụ 11 thành viên Ban Giám khảo trong nước và quốc tế

Liên hoan Phim quốc tế Hà Nội lần thứ VIII (HANIFF VIII) quy tụ 11 chuyên gia, nhà làm phim và nghệ sĩ điện ảnh Việt Nam, quốc tế tham gia các Ban Giám khảo.
Trải nghiệm văn hoá Việt Nam tại Cairo

Trải nghiệm văn hoá Việt Nam tại Cairo

Đại sứ quán Việt Nam tại Ai Cập đã trang trọng tổ chức "Ngày văn hóa Việt Nam tại Cairo", hướng tới kỷ niệm Ngày Văn hóa Việt Nam (24/11/2026).
Đưa văn hóa Việt đến với người dân Perth

Đưa văn hóa Việt đến với người dân Perth

Gần 4.000 lượt người đã đến quảng trường Forrest Place, trung tâm thành phố Perth để tham dự Ngày Văn hóa Việt Nam 2026 – “Sắc màu quê hương”.
Chuyên gia Israel bật mí cách xây dựng sức mạnh quốc gia trong kỷ nguyên số

Chuyên gia Israel bật mí cách xây dựng sức mạnh quốc gia trong kỷ nguyên số

Israel từ một quốc gia nhỏ đã xây dựng vị thế hàng đầu về an ninh mạng nhờ sự kết nối giữa chính sách, doanh nghiệp, giáo dục và đổi mới sáng tạo.
Miền đất hứa của điện ảnh Việt

Miền đất hứa của điện ảnh Việt

Giữa những bom tấn phòng vé và phim nghệ thuật là một vùng trung gian giống như miền đất hứa chưa được khai thác đầy đủ...
Cơ hội đưa tranh của tài năng trẻ Việt Nam đến triển lãm tại Paris, Pháp

Cơ hội đưa tranh của tài năng trẻ Việt Nam đến triển lãm tại Paris, Pháp

Cuộc thi Vẽ tranh quốc tế Triển lãm Bảo tàng Louvre Pháp IAP lần thứ 4 mở ra cơ hội cho các tài năng hội họa trẻ Việt Nam vươn ra quốc tế.
Lắng nghe sắc màu dân ca Trung Quốc giữa lòng Hà Nội

Lắng nghe sắc màu dân ca Trung Quốc giữa lòng Hà Nội

Sáng 13/11, chương trình giao lưu hợp xướng dân ca Trung Quốc tại Hà Nội mang đến những tiết mục đặc sắc, góp phần kết nối văn hóa Việt-Trung.
Làm giàu kho tàng di sản tư liệu Việt Nam

Làm giàu kho tàng di sản tư liệu Việt Nam

Ma nhai trên núi Non Nước (Ninh Bình) và Văn bia Phố Hiến (Hưng Yên) được ghi danh vào Danh mục Di sản tư liệu khu vực châu Á – Thái Bình Dương.
Dấu ấn nhà văn hóa Lê Hồng Dương trong gìn giữ hồn quê Kinh Bắc

Dấu ấn nhà văn hóa Lê Hồng Dương trong gìn giữ hồn quê Kinh Bắc

Nhà văn hóa Lê Hồng Dương đã có nhiều đóng góp nổi bật trong xây dựng nền tảng văn hóa địa phương, đặc biệt là xứ Kinh Bắc.
Triển lãm ảnh 'Từ di sản đến ngoại giao văn hóa': Kết nối Văn Miếu - Quốc Tử Giám với bạn bè quốc tế

Triển lãm ảnh 'Từ di sản đến ngoại giao văn hóa': Kết nối Văn Miếu - Quốc Tử Giám với bạn bè quốc tế

Thông tấn xã Việt Nam (TTXVN) phối hợp với Trung tâm Hoạt động Văn hóa Khoa học Văn Miếu - Quốc Tử Giám tổ chức khai mạc triển lãm ảnh.
Gần 2.500 vận động viên quốc tế tham gia đường chạy quảng bá di sản Hà Nội

Gần 2.500 vận động viên quốc tế tham gia đường chạy quảng bá di sản Hà Nội

Standard Chartered Marathon Di sản Hà Nội 2026 khép lại ngày 8/11, thu hút hàng vạn vận động viên trong nước và quốc tế.
Đường chạy qua những di sản của Hà Nội

Đường chạy qua những di sản của Hà Nội

Giải chạy Standard Chartered Marathon Di sản Hà Nội 2026 diễn ra từ ngày 6-8/11, dự kiến thu hút hàng chục nghìn vận động viên trong nước và quốc tế.
Phiên bản di động