 |
| Toàn cảnh Diễn đàn “Chuyển dịch chuỗi cung ứng toàn cầu và cơ hội cho doanh nghiệp Việt Nam”, ngày 18/9 tại Hà Nội. (Nguồn: BTC) |
Phát biểu khai mạc Diễn đàn, TS. Hà Khắc Minh – Tổng Biên tập Tạp chí Tài chính doanh nghiệp nhận định, việc tạo dựng môi trường kinh doanh thuận lợi, tháo gỡ các rào cản, nâng cao hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp và tăng cường khả năng cạnh tranh của nền kinh tế có ý nghĩa quan trọng trong quá trình hội nhập quốc tế. Những định hướng này cũng đặt ra yêu cầu doanh nghiệp phải chủ động đổi mới, nâng cao năng lực nội tại và thích ứng với những thay đổi của thị trường.
Sự tái cấu trúc của chuỗi cung ứng toàn cầu đang tạo ra cả cơ hội và thách thức đối với Việt Nam. Với vị trí ngày càng quan trọng trong mạng lưới sản xuất và thương mại quốc tế, Việt Nam có cơ hội thu hút đầu tư, mở rộng thị trường và nâng cao mức độ tham gia của doanh nghiệp trong nước vào các chuỗi giá trị.
 |
| TS. Hà Khắc Minh – Tổng Biên tập Tạp chí Tài chính doanh nghiệp phát biểu khai mạc Diễn đàn. (Ảnh: Hồng Châu) |
Tuy nhiên, để tận dụng được những cơ hội này, doanh nghiệp Việt Nam cần nâng cao năng lực sản xuất, công nghệ, quản trị, nguồn nhân lực và khả năng đáp ứng các tiêu chuẩn ngày càng cao của thị trường quốc tế. Đặc biệt, việc chuyển từ tham gia ở những công đoạn có giá trị gia tăng thấp sang chủ động hơn trong chuỗi giá trị là một yêu cầu đặt ra đối với cộng đồng doanh nghiệp.
Từ thực tiễn đó, Diễn đàn tập trung trao đổi về xu hướng chuyển dịch chuỗi cung ứng toàn cầu, tác động đối với Việt Nam và định hướng chính sách nâng cao năng lực cạnh tranh; đồng thời phân tích những cơ hội và giải pháp để doanh nghiệp Việt Nam nâng cao khả năng tham gia chuỗi cung ứng.
Dư địa cho doanh nghiệp Việt còn rất lớn
Theo bà Đỗ Diệu Hương, Phó Giám đốc Trung tâm Chiến lược và Chính sách, Viện Kinh tế Việt Nam và Thế giới, Việt Nam ngày càng hội nhập sâu vào mạng lưới sản xuất và thương mại toàn cầu. Kim ngạch xuất khẩu hàng hóa tăng từ 336,25 tỷ USD năm 2021 lên 475,04 tỷ USD năm 2025. Tuy nhiên, khu vực doanh nghiệp trong nước mới chiếm 22,7% kim ngạch xuất khẩu năm 2025, trong khi khu vực đầu tư nước ngoài (FDI) chiếm tới 77,3%.
Đáng chú ý, tỷ lệ doanh nghiệp trong nước có liên kết với chuỗi giá trị toàn cầu giảm từ khoảng 35% năm 2009 xuống 18% năm 2023. Điều này cho thấy dư địa để doanh nghiệp Việt nâng cao mức độ tham gia và tạo giá trị trong chuỗi cung ứng quốc tế vẫn còn lớn.
Trong bối cảnh các nhà mua hàng quốc tế tìm kiếm và đa dạng hóa nguồn cung, cơ hội đang mở ra rõ hơn đối với những ngành Việt Nam có lợi thế về nguyên liệu và năng lực sản xuất, trong đó có nông nghiệp, thực phẩm chế biến, gia vị, hoa quả tươi.
 |
| TS. Nguyễn Anh Dương, Viện Nghiên cứu Chính sách và Chiến lược (Bộ Tài chính) chia sẻ tại Diễn đàn. (Nguồn: BTC) |
Đây cũng là lợi thế phù hợp với xu hướng “China Plus One” (Trung Quốc + 1), khi nhiều doanh nghiệp quốc tế tìm cách phân tán rủi ro và bổ sung các địa điểm cung ứng ngoài Trung Quốc.
Về xu hướng chuyển dịch chuỗi cung ứng, TS. Nguyễn Anh Dương, Viện Nghiên cứu Chính sách và Chiến lược (Bộ Tài chính) cho biết, Việt Nam tiếp tục đạt kết quả tích cực trong thu hút FDI. Trung Quốc đang dần trở thành một trong những nguồn đầu tư hàng đầu. Năm 2025, Singapore dẫn đầu với 6,98 tỷ USD, tiếp đến là Trung Quốc 5,19 tỷ USD và Hàn Quốc 4,20 tỷ USD. Trong 8 tháng đầu năm 2026, các đối tác chính gồm Singapore, Hàn Quốc, Hồng Kông, Malaysia, Trung Quốc và Nhật Bản.
Ông Dương cho biết, một xu hướng nổi bật là các nền kinh tế và tập đoàn toàn cầu đẩy mạnh đa dạng hóa thị trường, đối tác và nguồn cung nhằm giảm phụ thuộc vào một số quốc gia, công nghệ hoặc tuyến vận tải. Trong bối cảnh đó, các hiệp định thương mại tự do (FTA) không còn đơn thuần là công cụ mở cửa thị trường, mà ngày càng hỗ trợ doanh nghiệp đa dạng hóa quan hệ thương mại và phân tán rủi ro chuỗi cung ứng.
| More from WVR |
 Giải mã thị trường Halal và Quy trình quản trị chuỗi cung ứng để chớp đúng thời cơ |
Thực tế cho thấy, ngay cả khi thuế quan và bảo hộ thương mại gia tăng, liên kết kinh tế vẫn tiếp tục được thúc đẩy. Việc mở rộng và nâng cấp FTA diễn ra tại nhiều khu vực, trong đó có châu Á - Thái Bình Dương. Với Việt Nam, mạng lưới FTA rộng giúp mở thêm thị trường xuất khẩu và tăng sức hấp dẫn đối với dòng vốn FDI. Doanh nghiệp FDI cũng có thêm lựa chọn tổ chức sản xuất, kết nối nguồn cung và tiếp cận các thị trường khác nhau.
Tuy nhiên, ông Dương cho rằng, Việt Nam cần thay đổi tư duy thu hút FDI. Thay vì tập trung chủ yếu vào ưu đãi tài chính, chính sách cần hướng tới xây dựng hệ sinh thái đủ sức thu hút và phát triển doanh nghiệp FDI lâu dài.
Một dự án FDI chất lượng không chỉ mang vốn và việc làm, mà còn có khả năng kéo theo nhà cung ứng, logistics, tài chính, công nghệ và doanh nghiệp hỗ trợ. Đây là điểm kết nối quan trọng giữa thu hút FDI và phát triển khu vực doanh nghiệp trong nước.
Cùng với đó, Việt Nam cần xây dựng tiêu chuẩn phù hợp với năng lực doanh nghiệp nhưng vẫn đáp ứng yêu cầu quốc tế; nâng chất lượng hạ tầng logistics, hạ tầng số và năng lượng; tăng cường quản lý rủi ro xuất xứ, phòng vệ thương mại; đồng thời hình thành hệ sinh thái sản xuất có khả năng chống chịu cao hơn.
Bà Đỗ Thị Thúy Hương, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Doanh nghiệp Điện tử Việt Nam cho biết, doanh nghiệp Việt đang từng bước nâng vị thế trong chuỗi giá trị. Điện tử hiện trở thành một trong những ngành có kim ngạch xuất nhập khẩu lớn của công nghiệp chế biến, chế tạo.
Việc nhập khẩu máy móc, dây chuyền và thiết bị phục vụ sản xuất gia tăng có thể khiến nhập siêu của ngành tăng về mặt cơ học, nhưng đây đồng thời là quá trình đầu tư nhằm nâng cao năng lực sản xuất và tạo giá trị gia tăng trong dài hạn.
“Doanh nghiệp Việt không còn chỉ dừng ở những công đoạn giá trị thấp như bao bì, tem nhãn hay đóng gói mà đã từng bước tiến lên thiết kế, nghiên cứu và phát triển (R&D), sản xuất linh kiện, vi cơ khí chính xác, phần mềm công nghiệp và tự động hóa, tham gia với vai trò nhà cung cấp Tier 1, Tier 2”, bà Hương nhận định.
Một số doanh nghiệp như Hanel PT, Viet A đã trực tiếp tham gia chuỗi cung ứng của các tập đoàn đa quốc gia. Đến đầu năm 2025, riêng Samsung đã có 306 nhà cung cấp nội địa là doanh nghiệp Việt Nam. Theo bà Hương, mục tiêu thời gian tới không chỉ là tăng số lượng mà quan trọng hơn là nâng chất lượng nhà cung cấp, mở rộng sự hiện diện của doanh nghiệp Việt ở những khâu có giá trị gia tăng cao, đồng thời xây dựng liên kết thực chất và bền vững hơn với khu vực FDI.
Để doanh nghiêp trở thành mắt xích có giá trị cao trong chuỗi
Theo TS. Phạm Văn Quân - Phó Cục trưởng Cục Công nghiệp (Bộ Công Thương), cần nhìn vào phần giá trị mà doanh nghiệp Việt thực sự tạo ra và giữ lại trong nền kinh tế. Ông Quân cho rằng, công nghiệp chế biến, chế tạo tiếp tục là động lực quan trọng của tăng trưởng, song khu vực FDI vẫn chiếm khoảng 79,9% kim ngạch xuất khẩu. Điều này cho thấy doanh nghiệp Việt còn nhiều dư địa để tham gia vào các công đoạn có giá trị gia tăng cao hơn. Công nghiệp hỗ trợ vì vậy được xem là một mắt xích quan trọng. Nâng tỉ lệ nội địa hóa sẽ giúp doanh nghiệp trong nước cung ứng linh kiện, nguyên vật liệu và từng bước tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị của các tập đoàn đa quốc gia.
 |
| TS. Phạm Văn Quân cho rằng, việc nâng tỉ lệ nội địa hóa sẽ giúp doanh nghiệp trong nước cung ứng linh kiện, nguyên vật liệu và từng bước tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị của các tập đoàn đa quốc gia. (Nguồn: BTC) |
Cũng theo ông Quân, cùng với cải cách thể chế, cần thúc đẩy liên kết giữa doanh nghiệp FDI và doanh nghiệp trong nước, tăng khả năng chuyển giao công nghệ, phát triển mạng lưới nhà cung ứng và đẩy mạnh chuyển đổi số, chuyển đổi xanh.
Trong khi đó, GS.TS Hoàng Văn Cường - Đại biểu Quốc hội khóa XV, Ủy viên Ủy ban Tài chính-Kinh tế Quốc hội khóa XV cho rằng, quá trình dịch chuyển chuỗi cung ứng đang được thúc đẩy bởi cạnh tranh và chính sách thuế quan, xung đột địa chính trị và sự phát triển của công nghệ mới.
Theo ông, dòng vốn quốc tế đang tìm kiếm những địa điểm có hệ sinh thái an toàn, tin cậy và có khả năng ứng dụng công nghệ nhanh. Việt Nam vì vậy cần thay đổi cách tiếp cận, từ thu hút FDI bằng ưu đãi thuế sang xây dựng môi trường đầu tư thuận lợi, đồng thời gắn ưu đãi với kết quả như đào tạo nhân lực, chuyển giao công nghệ và hỗ trợ doanh nghiệp trong nước trở thành nhà cung ứng.
Đối với doanh nghiệp Việt, ông Cường cho rằng cần xác định những công đoạn có thế mạnh hoặc còn khoảng trống để tập trung đầu tư, thay vì cố gắng tự làm toàn bộ chuỗi công nghệ.
| More from WVR |
 Ngành thuế và hải quan cùng đối thoại gỡ vướng cho doanh nghiệp |
Chẳng hạn, doanh nghiệp không nhất thiết phải sản xuất toàn bộ một robot mà có thể tập trung vào phần điều khiển, phần mềm hoặc công nghệ trí tuệ, đó là những khâu có khả năng tạo giá trị cao hơn. Để làm được điều đó, cần tăng liên kết giữa Nhà nước, viện nghiên cứu, trường đại học và doanh nghiệp nhằm hấp thụ, cải tiến và từng bước làm chủ công nghệ.
Ở góc độ chính sách tài chính, bà Lê Thị Duyên Hải - Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hội Tư vấn thuế Việt Nam đề xuất, chuyển trọng tâm chính sách thuế từ thu hút đầu tư sang nâng cấp năng lực doanh nghiệp Việt Nam, hướng tới trở thành những mắt xích có giá trị cao trong chuỗi. Theo đó, ưu đãi cần gắn với kết quả như doanh thu cung ứng cho tập đoàn đa quốc gia, tỷ lệ nội địa hóa, tiêu chuẩn chất lượng quốc tế, đầu tư R&D hoặc chuyển đổi công nghệ, thay vì chỉ dựa vào địa bàn hay quy mô vốn.
Trong khi đó, ông Nguyễn Tuấn Việt, Tổng Giám đốc Công ty TNHH Xúc tiến xuất khẩu VIETGO nhấn mạnh yêu cầu mang tính thị trường là doanh nghiệp phải hiểu và khai thác tốt hơn các hiệp định thương mại tự do (FTA). Theo đó, quy tắc xuất xứ cần được tính toán ngay từ đầu, gắn với việc lựa chọn thị trường, sản phẩm, nguồn nguyên liệu, tổ chức sản xuất và tận dụng ưu đãi thuế. Với doanh nghiệp nhỏ và vừa, thay vì chỉ hướng tới những thị trường có yêu cầu cao, cần lựa chọn thị trường phù hợp với năng lực hiện tại, đáp ứng đúng yêu cầu và từng bước nâng cấp.
Các nội dung thảo luận tại Diễn đàn cũng hướng tới những vấn đề thiết thực như phát triển công nghiệp hỗ trợ, nâng cao năng lực đáp ứng tiêu chuẩn của chuỗi cung ứng, chính sách thuế hỗ trợ doanh nghiệp, cũng như khả năng chủ động tìm kiếm đơn hàng và mở rộng thị trường quốc tế.
| Việt Nam-Ai Cập thúc đẩy kết nối kinh tế, thương mại và chuỗi cung ứng qua Biển Đỏ Nhằm triển khai khuôn khổ quan hệ Đối tác toàn diện Việt Nam-Ai Cập, từ ngày 9-11/7, Đại sứ Việt Nam tại Ai Cập Nguyễn ... |
| Bất động sản Công nghiệp 2026: Kiến tạo hệ sinh thái chuỗi cung ứng toàn cầu Đây là chủ đề trọng tâm được đề cập tại Diễn đàn Phát triển Khu công nghiệp Việt Nam (Vietnam Industrial Park Summit 2026) diễn ... |
| Đồng Nai: Tăng tốc xây dựng chuỗi giá trị bưởi bằng liên kết 4 nhà, chuyển đổi số và trí tuệ nhân tạo Hội thảo mở ra hướng đi mới cho ngành hàng bưởi Đồng Nai |
| Thúc đẩy kết nối để xanh hóa chuỗi cung ứng logistics Bên lề Đối thoại Hữu nghị TP. Hồ Chí Minh năm 2026 (FD 2026), ngày 11/9, Tổng Giám đốc Công ty Cổ phần Cảng quốc ... |
| Phó Thủ tướng Thường trực Chính phủ Phạm Gia Túc nêu 4 trọng tâm thúc đẩy kết nối thị trường, hạ tầng và chuỗi cung ứng ASEAN - Trung Quốc Sáng 17/9, tại thành phố Nam Ninh (Khu tự trị dân tộc Choang Quảng Tây, Trung Quốc), Ủy viên Bộ Chính trị, Phó Thủ tướng ... |
