Hà Nội qua những khuôn mặt và ký ức

Phương Linh
Từ những trang viết của Thạch Lam, Hoàng Đạo Thúy, Doãn Kế Thiện, Tô Hoài đến những nét ký họa về phố cổ, biệt thự và các công trình thời Pháp, Hà Nội hiện lên với nhiều diện mạo được lưu giữ trong ký ức, nếp sống và tình cảm của nhiều thế hệ người dân.
Theo dõi Baoquocte.vn trên

Trong khuôn khổ Hội sách Hà Nội lần thứ XI năm 2026 vừa qua, một chương trình thú vị mang tên “Trò chuyện: Hà Nội – Thành phố, gương mặt, con người” được tổ chức với sự tham gia của nhà văn Nguyễn Trương Quý, TS. Đỗ Thanh Nga và Kiến trúc sư Trần Thị Thanh Thủy.

Mượn tên cuốn sách Thành phố, gương mặt, con người của nhà văn Tô Hoài, cuộc trò chuyện mở ra những góc nhìn khác nhau về Hà Nội từ văn chương, nghiên cứu văn hóa đến kiến trúc đô thị. Qua đó, những lớp trầm tích làm nên diện mạo và căn tính của Thủ đô được nhìn lại trong mối quan hệ giữa lịch sử và hiện tại, giữa những công trình hữu hình và ký ức của con người.

Hà Nội qua những khuôn mặt và ký ức
Trong những tác phẩm nổi bật viết về Hà Nội. (Ảnh: Phương Linh)

Thủ đô từ những trang văn và nét vẽ

Trong những tác phẩm viết về Hà Nội được Nhà xuất bản Kim Đồng giới thiệu tại chương trình có Hà Nội băm sáu phố phường của Thạch Lam; Phố phường Hà Nội xưa, Hà Nội thanh lịch của Hoàng Đạo Thúy; Cổ tích và thắng cảnh Hà Nội của Doãn Kế Thiện; Thành phố, gương mặt, con người, Giữ gìn 36 phố phường, Chuyện cũ Hà Nội của Tô Hoài.

Bên cạnh đó là các artbook Phố cổ Hà Nội – Kí họa & hồi ức và Ấn tượng Hà Nội - Từ kí họa những công trình thời Pháp do nhóm Kí họa đô thị Hà Nội (Urban Sketchers Hanoi) thực hiện.

Mỗi cuốn sách là một cách tiếp cận thành phố, từ lịch sử, văn hóa, kiến trúc đến đời sống thường nhật. Những trang viết và nét vẽ vì thế trở thành một dạng lưu giữ ký ức, giúp những diện mạo Hà Nội đã qua tiếp tục hiện diện trong đời sống hôm nay.

Từ góc nhìn nghiên cứu văn học và văn hóa, TS. Đỗ Thanh Nga gợi lại một Hà Nội đẹp, tinh tế, hào hoa, phong nhã trong sáng tác của Doãn Kế Thiện, Thạch Lam, Hoàng Đạo Thúy và Tô Hoài. Trong đó, Hà Nội thanh lịch của Hoàng Đạo Thúy đặc biệt nhấn mạnh văn hóa của người Hà Nội, từ nếp sống, cách đi đứng, ăn ở, nói chuyện, tiếp khách đến cách giao đãi với nhau.

Những chi tiết tưởng như nhỏ bé ấy lại góp phần tạo nên một hệ thống quy ước, những “mật mã” văn hóa của người Hà Nội. Qua các trang viết của Hoàng Đạo Thúy, người đọc có thể nhận diện một lối sống từng được xem là biểu tượng của sự thanh lịch, đồng thời nhận ra những giá trị có lúc dường như đã mai một trong đời sống đô thị ngày nay.

Với Thạch Lam, Hà Nội hiện lên qua tình yêu nhẹ nhàng dành cho cảnh vật, món ăn, con người và những sinh hoạt đời thường. Tình yêu thành phố trong văn ông không ồn ào mà thấm vào cách quan sát những điều rất đỗi bình dị. Còn ở Tô Hoài, Hà Nội hiện ra vừa hào hoa vừa có những mảng đời lam lũ, với cảnh và người được nhìn trong sự phong phú, nhiều chiều.

Cùng với văn chương, ký họa đô thị đem đến một cách ghi nhớ khác. Là đại diện nhóm tác giả của hai cuốn sách về ký họa Hà Nội, KTS. Trần Thị Thanh Thủy chia sẻ về quá trình những người yêu Hà Nội cùng nhau vẽ trực họa, ghi lại phố cổ, biệt thự, những công trình thời Pháp và nhiều không gian đô thị đang thay đổi từng ngày.

Từ ba mươi sáu phố phường đến những khu phố hình thành dưới thời Pháp, từ các khu tập thể cũ đến những khu đô thị mới, diện mạo Hà Nội liên tục vận động. Mỗi bức ký họa vì thế không đơn thuần là ghi lại hình dáng một công trình hay một góc phố, mà còn lưu giữ một thời điểm của thành phố trước những biến đổi của đời sống đô thị.

Hà Nội cũng không chỉ được tạo nên bởi Hồ Gươm, Hồ Tây, ba mươi sáu phố phường hay những công trình đã trở thành biểu tượng. Thành phố còn được tạo nên bởi ký ức của cư dân và du khách. Mỗi thế hệ quan sát, ghi chép, kể lại và trao truyền những câu chuyện về thành phố của mình.

Có Hà Nội của Thạch Lam, Hoàng Đạo Thúy, Doãn Kế Thiện, Tô Hoài; có Hà Nội qua nét ký họa của kiến trúc sư, họa sĩ; có Hà Nội của những gia đình đã sống nhiều thế hệ và cũng có Hà Nội của những người khách, những người mới đến sinh sống. Vì vậy, không có một Hà Nội giống nhau trong ký ức của tất cả mọi người.

Đó có thể là Hà Nội của tuổi thơ, của khu tập thể cũ, của phố cổ; là Hà Nội trong văn chương, hội họa, kiến trúc và trong những biến chuyển không ngừng của đời sống đô thị. Mỗi ký ức góp thêm một lớp nghĩa, làm cho hình dung về thành phố trở nên đa dạng và nhiều chiều.

Trong ký ức và thành phố hôm nay

Một trong những vấn đề được đặt ra tại cuộc trò chuyện là khoảng cách giữa Hà Nội trong văn chương, nghệ thuật với Hà Nội của đời sống hiện tại.

TS. Đỗ Thanh Nga cho rằng nhiều người biết Hà Nội qua văn chương, nghệ thuật, khi thực sự đến thành phố có thể không khỏi bất ngờ trước một diện mạo khác. Đó là “độ vênh” giữa sáng tác nghệ thuật và thực tế.

Nếu chỉ nhìn Hà Nội qua những tác phẩm văn chương, nghệ thuật, người đọc dễ hình dung một thành phố quyến rũ, với con người thanh lịch, hào hoa và những phố xá trầm mặc. Nhưng Hà Nội hôm nay là một đô thị đang vận động, với những vấn đề rất thực tế như khói bụi, tiếng ồn, sự đông đúc và nhịp sống ngày càng nhanh.

Theo TS. Đỗ Thanh Nga, chính những khác biệt ấy không nhất thiết là điều tiêu cực. Văn nghệ sĩ thường sáng tác về Hà Nội trong niềm thương nhớ của người đang xa thành phố. Khi đi xa, con người gửi vào những trang viết tình cảm, tiếc nuối và nhớ nhung, khiến Hà Nội qua lăng kính nghệ thuật trở nên lung linh hơn so với thực tế.

Bản thân bà cũng từng cảm thấy sự ồn ào, khói bụi của Hà Nội trong đời sống thường ngày. Có những thời điểm, không gian đông đúc, tiếng ồn ở khu vực phố đi bộ quanh hồ Hoàn Kiếm tạo nên cảm giác khác xa Hà Nội trầm tư trong những trang văn mà nhiều người từng biết.

Nhưng khi có thời gian sống ở nước ngoài, chính những điều từng khiến bà khó chịu lại trở thành những điều được nhớ đến. Khoảng cách ấy cho thấy ký ức về một thành phố không hoàn toàn trùng khít với diện mạo vật chất của thành phố.

Từ đó, Hà Nội có thể được nhìn như một đô thị nhiều lớp, nơi sự tĩnh lặng và xô bồ, cũ và mới, ký ức và hiện tại cùng tồn tại. “Độ vênh” giữa nghệ thuật và thực tế, theo cách nhìn này, không làm nghèo đi hình dung về Hà Nội mà giúp nhận ra một thành phố muôn màu, nhiều giọng điệu và nhiều sắc thái văn hóa.

Tinh hoa từ nhiều vùng miền cùng tụ hội

Cũng từ câu chuyện về “người Thủ đô” trong các trang viết của Hoàng Đạo Thúy, TS. Đỗ Thanh Nga nhấn mạnh khả năng dung nạp của Hà Nội.

Người Thủ đô thực chất là tinh hoa từ nhiều vùng miền cùng tụ hội, góp phần tạo dựng một Kẻ Chợ hào hoa. Vì thế, thành phố không phải một không gian bất biến mà luôn được bổ sung, điều chỉnh và làm mới bởi những con người đến từ nhiều nơi.

Nhìn từ câu chuyện bảo tồn di sản kiến trúc đến gìn giữ ký ức văn hóa, vấn đề đặt ra không chỉ là giữ lại một công trình hay một khu phố. Khi một công trình biến mất, một khu phố thay đổi hoặc một tập quán sinh hoạt dần mai một, những mất mát có thể còn nằm ở phần ký ức xã hội gắn với không gian ấy.

Bảo tồn di sản đô thị cũng là câu chuyện về lựa chọn những giá trị cần được gìn giữ và trao lại cho tương lai. Hà Nội tiếp tục phát triển hiện đại nhưng đồng thời cần nhận diện những yếu tố tạo nên bản sắc riêng của thành phố.

Hà Nội qua những khuôn mặt và ký ức
Từ những trang sách đến đời sống, Hà Nội tiếp tục được viết, được vẽ và được kể lại. (Ảnh: Thùy Dương)

Cuộc trò chuyện tại Hội sách Hà Nội, từ những trang sách, công trình kiến trúc, nét ký họa đến những câu chuyện đời thường, đã đưa người đọc trở lại với một Hà Nội nhiều diện mạo. Đó là thành phố của lịch sử và hiện tại, của những gì đã mất đi và những gì đang hình thành, của ký ức riêng tư và ký ức cộng đồng.

Yêu một thành phố, như các diễn giả gợi mở, không chỉ bằng hoài niệm. Tình yêu ấy còn cần được đặt trên nền tảng của hiểu biết và trách nhiệm, để mỗi người có thể nhận ra những giá trị làm nên thành phố và cùng tham gia vào việc gìn giữ chúng.

Từ những trang sách đến đời sống, Hà Nội tiếp tục được viết, được vẽ và được kể lại. Mỗi thế hệ có thể nhìn thành phố theo một cách khác nhau, nhưng chính sự đa dạng ấy làm nên một Hà Nội sống động, nhiều tầng ký ức và mở ra những câu chuyện mới.

Hà Nội phát động hưởng ứng Ngày Văn hóa Việt Nam

UBND TP. Hà Nội đã tổ chức Lễ phát động hưởng ứng “Ngày Văn hóa Việt Nam” năm 2026 tại Làng Văn hóa - Du ...

Bạn bè quốc tế ấn tượng với Lễ hội Văn hóa thế giới tại Hà Nội lần thứ hai

Trở thành cầu nối hữu nghị giữa lòng thủ đô, Lễ hội Văn hóa thế giới tại Hà Nội lần thứ hai không chỉ là ...

Lễ hội Văn hóa thế giới tại Hà Nội mở đường cho những kết nối mới

Từ di sản đến sáng tạo đương đại, từ sân khấu đến ẩm thực, điện ảnh và những cuộc trò chuyện giữa con người, Lễ ...

Hội thảo quốc gia bàn giải pháp khơi thông nguồn lực văn hóa

Hội thảo khoa học năm 2026 “Phát huy giá trị văn hóa Việt Nam thành một động lực quan trọng phát triển đất nước trong ...

Làng Văn hóa - Du lịch các dân tộc Việt Nam trở thành khu du lịch cấp thành phố

UBND thành phố Hà Nội vừa công nhận Làng Văn hóa - Du lịch các dân tộc Việt Nam là khu du lịch cấp thành ...

Đọc thêm

Khi đám cưới trở thành 'sân chơi' tài trợ thương hiệu

Khi đám cưới trở thành 'sân chơi' tài trợ thương hiệu

Chi phí cưới hỏi ngày càng nặng nề, trong khi các nghi thức truyền thống và áp lực chuẩn bị khiến nhiều cặp đôi trẻ mệt mỏi. Tại Trung Quốc, ...
Ngày hội bóng đá gắn kết cộng đồng người Việt tại Nhật Bản

Ngày hội bóng đá gắn kết cộng đồng người Việt tại Nhật Bản

Hơn 3.000 cầu thủ tham gia hệ thống giải đấu khu vực, 24 đội bóng xuất sắc tranh tài tại vòng chung kết toàn quốc FAVIJA CHAMPIONS CUP 2026.
Giá vàng hôm nay 23/11/2026 có thể giảm thêm 300 USD/ounce, nhà đầu tư chưa nên vội mua vào

Giá vàng hôm nay 23/11/2026 có thể giảm thêm 300 USD/ounce, nhà đầu tư chưa nên vội mua vào

Giá vàng hôm nay 23/11/2026 lao dốc về ngưỡng 3.500 USD/ounce, khiến nhà đầu tư giữ tâm lý bi quan.
Đường đến APEC 2027 - Tự hào, trách nhiệm và thời cơ

Đường đến APEC 2027 - Tự hào, trách nhiệm và thời cơ

Việt Nam đang bước vào giai đoạn chuẩn bị cao điểm cho Năm APEC 2027, với sự chỉ đạo xuyên suốt từ Trung ương và sự vào cuộc quyết liệt ...
Tổng thống Mỹ bày tỏ không hài lòng về thâm hụt thương mại với Canada

Tổng thống Mỹ bày tỏ không hài lòng về thâm hụt thương mại với Canada

Ngày 21/11, Tổng thống Donald Trump cho biết, Mỹ và Canada sẽ sớm đạt được một thỏa thuận thương mại.
Dự báo thời tiết đêm hôm nay và ngày mai (23/11): Bắc Bộ đêm và sáng sớm trời rét; cả nước ngày nắng

Dự báo thời tiết đêm hôm nay và ngày mai (23/11): Bắc Bộ đêm và sáng sớm trời rét; cả nước ngày nắng

Thông tin dự báo thời tiết các khu vực trong đêm hôm nay và ngày mai (23/11) từ Trung tâm Dự báo khí tượng thủy văn quốc gia.
Tháng 12, đi du lịch ở đâu miền Bắc?

Tháng 12, đi du lịch ở đâu miền Bắc?

Tháng 12 là thời điểm lý tưởng để khám phá miền Bắc với những điểm đến hấp dẫn như Sa Pa, Tà Xùa, Mộc Châu...
PNTRIP với khát vọng kết nối và hành trình kiến tạo giá trị

PNTRIP với khát vọng kết nối và hành trình kiến tạo giá trị

Công ty TNHH Du lịch và Thương mại quốc tế Phương Nam - PNTRIP ra đời vào ngày 8/3/2011.
Khám phá sắc màu văn hóa và du lịch của vùng đất quê hương Khổng Tử

Khám phá sắc màu văn hóa và du lịch của vùng đất quê hương Khổng Tử

Chiều 18/11, Trung tâm Văn hóa Trung Quốc tại Hà Nội cùng Sở Văn hóa và Du lịch tỉnh Sơn Đông tổ chức chương trình giới thiệu văn hóa và du lịch tỉnh Sơn Đông.
Khám phá sự kỳ diệu của Việt Nam cùng Marriott International

Khám phá sự kỳ diệu của Việt Nam cùng Marriott International

Từ Thủ đô Hà Nội bên hồ thơ mộng đến những bãi biển ngập nắng của Phú Quốc, Việt Nam là vùng đất hội tụ những sắc thái tương phản đầy cuốn hút, nơi những ...
Công bố Travel Awards 2026, tìm kiếm những đại diện tiêu biểu tạo nên diện mạo mới cho du lịch Việt Nam

Công bố Travel Awards 2026, tìm kiếm những đại diện tiêu biểu tạo nên diện mạo mới cho du lịch Việt Nam

Chiều 17/11, Báo VnExpress và Công ty CP Dịch vụ trực tuyến FPT (FPT Online) chính thức công bố Giải thưởng Du lịch - Travel Awards 2026.
Giữ chân du khách bằng bản sắc riêng

Giữ chân du khách bằng bản sắc riêng

Để du lịch trở thành ngành kinh tế mũi nhọn cũng cần những mô hình nhỏ đủ sức giữ chân du khách bằng bản sắc riêng để níu chân du khách.
Lắng nghe sắc màu dân ca Trung Quốc giữa lòng Hà Nội

Lắng nghe sắc màu dân ca Trung Quốc giữa lòng Hà Nội

Sáng 13/11, chương trình giao lưu hợp xướng dân ca Trung Quốc tại Hà Nội mang đến những tiết mục đặc sắc, góp phần kết nối văn hóa Việt-Trung.
Làm giàu kho tàng di sản tư liệu Việt Nam

Làm giàu kho tàng di sản tư liệu Việt Nam

Ma nhai trên núi Non Nước (Ninh Bình) và Văn bia Phố Hiến (Hưng Yên) được ghi danh vào Danh mục Di sản tư liệu khu vực châu Á – Thái Bình Dương.
Dấu ấn nhà văn hóa Lê Hồng Dương trong gìn giữ hồn quê Kinh Bắc

Dấu ấn nhà văn hóa Lê Hồng Dương trong gìn giữ hồn quê Kinh Bắc

Nhà văn hóa Lê Hồng Dương đã có nhiều đóng góp nổi bật trong xây dựng nền tảng văn hóa địa phương, đặc biệt là xứ Kinh Bắc.
Triển lãm ảnh 'Từ di sản đến ngoại giao văn hóa': Kết nối Văn Miếu - Quốc Tử Giám với bạn bè quốc tế

Triển lãm ảnh 'Từ di sản đến ngoại giao văn hóa': Kết nối Văn Miếu - Quốc Tử Giám với bạn bè quốc tế

Thông tấn xã Việt Nam (TTXVN) phối hợp với Trung tâm Hoạt động Văn hóa Khoa học Văn Miếu - Quốc Tử Giám tổ chức khai mạc triển lãm ảnh.
Gần 2.500 vận động viên quốc tế tham gia đường chạy quảng bá di sản Hà Nội

Gần 2.500 vận động viên quốc tế tham gia đường chạy quảng bá di sản Hà Nội

Standard Chartered Marathon Di sản Hà Nội 2026 khép lại ngày 8/11, thu hút hàng vạn vận động viên trong nước và quốc tế.
Đường chạy qua những di sản của Hà Nội

Đường chạy qua những di sản của Hà Nội

Giải chạy Standard Chartered Marathon Di sản Hà Nội 2026 diễn ra từ ngày 6-8/11, dự kiến thu hút hàng chục nghìn vận động viên trong nước và quốc tế.
Phiên bản di động