Hát Then theo bước chân người trẻ

Phương Thư
Việc duy trì và phát triển hát Then đang được thế hệ trẻ Lạng Sơn tích cực phát huy bằng nhiều cách thức sáng tạo.
Theo dõi Baoquocte.vn trên

Trong cái tĩnh lặng của núi rừng Lạng Sơn, có những thanh âm vừa trong trẻo như tiếng suối, vừa trầm mặc như lời của đá núi vang lên, đó là tiếng đàn Tính. Với người Tày, người Nùng ở Lạng Sơn, Then - di sản văn hóa phi vật thể được UNESCO công nhận, không chỉ là một điệu hát, mà là sợi dây vô hình nối kết giữa thực tại và tâm linh, là "hồn cốt" được chưng cất qua bao đời.

Nhưng giữa nhịp sống hối hả hôm nay, khi những giá trị cổ xưa đôi khi bị che lấp bởi ánh đèn màu, vẫn có những người trẻ chọn cách lội ngược dòng, gom nhặt từng lời Then cổ để viết tiếp hành trình của dân tộc.

Tình yêu với đàn Tính

báo in: Tuổi trẻ Lạng Sơn trên hành trình bảo tồn và phát triển Then
Anh Dương Công Trọng trong hoạt động biểu diễn hát Then chào mừng kỷ niệm khởi nghĩa Bắc Sơn (27/9/1940-27/9/2025). (Ảnh: Phương Thư)

Không phải ai cũng “dám” học hát Then. Bởi Then không chỉ là lời ca, mà còn là trách nhiệm gìn giữ giá trị văn hóa thiêng liêng. Dù vậy, giữa nhịp sống hiện đại, vẫn có những người trẻ lặng lẽ chọn Then, bằng đam mê, bằng sự kiên trì, gìn giữ cho cái gốc đẹp của dân tộc mình.

Mới 25 tuổi, nghệ nhân Then Dương Công Trọng ở xã Bắc Sơn đã sớm chọn cho mình con đường lặng lẽ mà bền bỉ như vậy. Hành trình “ôm lấy” Then của anh không khởi đi từ những sân khấu lớn, mà bắt nguồn rất tự nhiên từ tiếng hát ru, tiếng Then ngân nga của các bà, các cô nơi bản làng. Những giai điệu ấy, như dòng suối mát lành, âm thầm tưới tắm tâm hồn cậu bé người Tày suốt những năm tháng tuổi thơ cho đến khi khôn lớn. Chính những ký ức tuổi thơ ngọt ngào với Then đã trở thành động lực để chàng trai trẻ bước tiếp trên hành trình đưa làn điệu quê hương ra với cộng đồng.

Ít ai nghĩ rằng, ở tuổi đời còn rất trẻ, Dương Công Trọng đã có tới 15 năm gắn bó với Then. Anh Trọng hiện là “người lái đò” của 12 lớp học hát Then, đàn Tính tại địa phương. Đặc biệt, tại làng Quỳnh Sơn nơi anh sinh sống, hai lớp học vẫn đều đặn sáng đèn. Chàng trai trẻ không chỉ dạy hát, anh dạy các em cách yêu lấy cái nôi văn hóa của chính mình.

Cùng chung niềm say mê ấy, Lăng Thùy Linh, 20 tuổi, cũng đang từng ngày nỗ lực gìn giữ và phát huy nghệ thuật hát Then. Hiện nay, Linh là Ủy viên Ban Thường vụ Liên chi hội Di sản văn hóa Then Việt Nam, đồng thời đảm nhiệm vai trò thư ký của Hội.

Thùy Linh đến với Then từ năm 2016, khi còn là học sinh tại một trường trung học cơ sở nội trú. Lớp học hát Then, đàn Tính khi ấy có 30 học viên, do nghệ nhân Nhân dân Hoàng Thúy trực tiếp giảng dạy. Thời gian trôi qua, nhiều người rẽ sang những con đường khác, chỉ còn Linh là người duy nhất tiếp tục theo đuổi Then đến hôm nay. Con số “1/30” ấy như lời nhắc nhở về sự khắc nghiệt của việc giữ gìn truyền thống, nơi mà nếu không có một ý chí sắt đá, người ta rất dễ bỏ cuộc giữa chừng.

"Hồn Then" trong kỷ nguyên số

Trong thời đại số hóa, việc bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa của hát Then được thực hiện qua nhiều hình thức kết hợp giữa truyền thống và hiện đại. Bởi những người trẻ như Công Trọng và Thùy Linh đều hiểu rằng: Nếu không thay đổi cách tiếp cận, Then sẽ mãi chỉ nằm trong bảo tàng. Do đó, họ chọn các cách riêng để lan tỏa hồn Then đến cộng đồng.

Đối với hoạt động bảo tồn và duy trì loại hình nghệ thuật hát Then, UBND xã Bắc Sơn đã xây dựng kế hoạch và tổ chức các lớp học cộng đồng về hát Then, đàn Tính. Nhờ những lớp học như vậy, không chỉ các bạn nhỏ mà cả người lớn cũng có thể tới tham gia. Giờ học thường diễn ra trong các buổi sinh hoạt Hè, khi các em được nghỉ học. Mỗi lớp học duy trì khoảng 15-20 bạn, để người dạy có thể “cầm tay chỉ việc”, truyền lại từng nhịp đàn, câu hát.

Bên cạnh việc giảng dạy, anh Dương Công Trọng không ngừng tìm kiếm phương pháp mới để lan tỏa hát Then một cách hiệu quả, một trong số đó chính là mạng xã hội. Theo anh, sự phát triển mạnh mẽ của mạng xã hội ngày nay giúp ích rất nhiều cho những cá nhân như anh khi nỗ lực quảng bá nét văn hóa đặc sắc này của người Tày.

“Hiện tại, mình đang kinh doanh mô hình homestay. Đối với các khách trải nghiệm, mình sẽ tổ chức các buổi hát Then, đàn Tính, sau đó đăng video hoạt động biểu diễn lên các nền tảng xã hội, chủ yếu là Facebook. Mình muốn càng nhiều người được trải nghiệm và hiểu hơn về loại hình nghệ thuật này”, anh chia sẻ.

báo in: Tuổi trẻ Lạng Sơn trên hành trình bảo tồn và phát triển Then
Thùy Linh biểu diễn tại sự kiện của Học viện cảnh sát nhân dân. (Ảnh: Phương Thư)

Bên cạnh đó, anh Trọng cho hay, với sự nhanh nhạy và tinh thần cởi mở, các bạn trẻ ở Bắc Sơn nói riêng, tỉnh Lạng Sơn nói chung đang chủ động tận dụng công nghệ như một nhịp cầu mới, đưa làn điệu Then của người Tày ở làng Quỳnh Sơn đến gần hơn với đông đảo du khách trong và ngoài nước.

Với Thùy Linh, hành trình lan tỏa hát Then lại mở ra theo một lối đi riêng, lặng lẽ nhưng đầy chủ ý. Hiện nay, cô đang theo học ngành Văn hóa phát triển tại Học viện Báo chí và Tuyên truyền, xem giảng đường như một điểm tựa để nuôi dưỡng đam mê đã bén rễ từ rất sớm. Chia sẻ về quyết định chọn ngành học, cô cho biết: “Tại thời điểm thi đại học, mình đã học hát Then được 6-7 năm. Lúc đó, mình nghĩ mình cần phải học một ngành chuyên sâu về lĩnh vực văn hóa, để làm nền tảng phát triển loại hình hát Then, đàn Tính mà mình đang theo đuổi”.

Linh đang sở hữu kênh TikTok “Nàng Then Thùy Linh” với gần 30 nghìn lượt theo dõi. Theo Linh, mạng xã hội như Tiktok là một cách truyền thông hiệu quả trong thời đại số: “Hầu như các video hát Then mình đăng tải trên TikTok đều viral. Đa phần những cuộc phỏng vấn hay xuất hiện trên báo đều là do mọi người biết đến mình qua TikTok. Khi có những bài báo đầu tiên đó mình có thêm nhiều cơ hội chia sẻ về hát Then cũng như hành trình của bản thân”.

Gần hơn với giới trẻ

báo in: Tuổi trẻ Lạng Sơn trên hành trình bảo tồn và phát triển Then

Hoạt động giao lưu, biểu diễn hát Then tại homestay Dương Công Trọng. (Ảnh: Phương Thư)

Mặc dù loại hình hát Then, đàn Tính đang có những chuyển biến tích cực trong tiếp cận công chúng, nhưng việc đưa loại hình nghệ thuật này đến gần hơn với khán giả vẫn là thách thức lớn. Đặc biệt, với đặc thù phải sử dụng ngôn ngữ thuần dân tộc, không phải ai cũng có thể hiểu và thưởng thức loại hình Then tín ngưỡng. Ngay cả những người cùng dân tộc cũng gặp khó khăn trong việc nắm bắt hoàn toàn ý nghĩa của những câu từ. Then văn nghệ tuy được phổ nhạc đa dạng bằng tiếng Kinh, dễ tiếp cận hơn, nhưng lại khó để người nghe cảm nhận và hiểu được hết các tầng giá trị văn hóa sâu sắc.

Hiện nay, tại tỉnh Lạng Sơn, nhu cầu học hát Then trong cộng đồng ngày càng tăng, nhất là ở lớp trẻ, trong khi số lượng nghệ nhân am hiểu, có khả năng truyền dạy vẫn còn khiêm tốn. Khoảng trống ấy đặt ra không ít thách thức cho công tác lưu giữ, trao truyền và bảo tồn loại hình nghệ thuật này.

Trước thực tế đó, anh Dương Công Trọng bày tỏ niềm tin và kỳ vọng vào những người trẻ đang âm thầm gìn giữ Then hôm nay. Anh cho rằng, những bạn trẻ nỗ lực lan tỏa hát Then tới cộng đồng chính là các “đại sứ văn hóa” của quê hương Bắc Sơn, và mong họ vững bước để những giá trị văn hóa được bồi đắp qua nhiều thế hệ tiếp tục được kế thừa, phát triển trong tương lai.

Với Thùy Linh, ý thức gìn giữ văn hóa truyền thống là điều đặc biệt quan trọng. Cô luôn nhắc mình rằng, nếu các thế hệ kế tiếp không nỗ lực bảo tồn và phát huy, hát Then, đàn Tính có nguy cơ bị mai một. Thùy Linh tin rằng, khi còn cơ hội học hỏi từ các bậc cao niên, người trẻ sẽ trở thành cầu nối gìn giữ và lan tỏa những giá trị văn hóa ấy.

Đưa hát Then đến gần hơn với cộng đồng không chỉ là ước mơ mà còn là sứ mệnh mà Công Trọng, Thùy Linh và nhiều bạn trẻ ở Lạng Sơn đang theo đuổi. Họ không chỉ hướng tới gìn giữ giá trị văn hóa truyền thống mà còn mong muốn lan tỏa Then tới đông đảo du khách trong nước và quốc tế. Trước hết, hành trình bảo tồn cần bắt đầu từ người trẻ, những người sẽ tiếp tục viết tiếp câu chuyện của Then trong đời sống đương đại.

Đêm Bắc Sơn, tiếng đàn Tính vang lên, nhịp nhàng như nhịp thở của núi rừng, bền bỉ và bất tận…

Then được chia làm hai loại là Then tín ngưỡng và Then văn nghệ. Với ý nghĩa kết nối thế giới tâm linh, Then tín ngưỡng phức tạp hơn với nhiều loại hình nghi lễ như: Then cầu an, Then cống tiến, Then chữa bệnh... hay các đại lễ “Lẩu Then” của bản thân thầy Then như: Lễ cấp sắc, lễ tăng sắc, lễ cáo lão...

Loại hình thực hành Then này đòi hỏi sự khổ luyện của người theo học, bởi trình tự các nghi lễ trải qua rất nhiều chương, đoạn. Theo quan niệm của người dân địa phương, để trở thành thầy Then phải là người “có căn, có số”, được “bề trên” chấm chọn.

Trong khi đó, Then văn nghệ có phần bớt nặng nghi thức hơn, song lại đòi hỏi ở người hát sự hòa mình vào từng lời ca, tiếng đàn. Được ví như một loại ca dao, tục ngữ đặc biệt của xứ Lạng, các bài Then văn nghệ mang đậm dấu ấn đời sống tinh thần của đồng bào Tày, Nùng. Lời ca chủ yếu mang nội dung cổ động nhân dân phát triển đời sống kinh tế - văn hóa, ca ngợi tình yêu đôi lứa, tình yêu quê hương, đất nước…

Hát Then và đàn Tính là hai hình ảnh luôn đi cùng nhau. Một cây đàn tính sẽ có ba dây và năm vạch nốt trên cần đàn, ở mỗi vạch nốt lại có những nốt khác nhau. Điều này có nghĩa là trên một cây đàn sẽ có nhiều nốt mà người học phải thuộc. Người bắt đầu sẽ khó nhớ được nốt và bấm đàn, còn đối với các kỹ năng khó như múa đàn hay lướt đàn thì phải học đủ lâu mới có thể thực hiện được.

Giữ gìn, bảo tồn, phát huy và quảng bá giá trị di sản hát Then

Hát Then đàn tính là một loại hình nghệ thuật trình diễn dân gian đặc sắc không thể thiếu trong đời sống văn hóa tinh ...

Những người truyền giữ hát Then ở xứ Tuyên

Các nghệ nhân hát Then đóng vai trò hạt nhân quan trọng như những ngọn đuốc soi đường, lan tỏa niềm đam về và khơi ...

Hát Then, đàn Tính và nghệ thuật Xòe Thái cùng hoà nhịp trên mảnh đất Lai Châu

Từ 27-28/9, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Lai Châu phối hợp với UBND huyện Phong Thổ tổ chức Liên hoan Hát ...

Độc đáo liên hoan nghệ thuật hát Then, đàn Tính các dân tộc Tày, Nùng, Thái

Ngày 16/11, tại Làng Văn hóa - Du lịch các dân tộc Việt Nam (Làng Văn hóa) đã diễn ra Lễ khai mạc Liên hoan ...

Người Hà Quảng phát huy di sản hát Then

Từ bao đời nay, hát Then đã trở thành sinh hoạt văn hóa không thể thiếu của đồng bào các dân tộc Tày ở huyện ...

Đọc thêm

Giá vàng hôm nay 19/11/2026 rớt thảm, thủng đáy hơn một năm, cơ hội gom hàng hay nên thận trọng?

Giá vàng hôm nay 19/11/2026 rớt thảm, thủng đáy hơn một năm, cơ hội gom hàng hay nên thận trọng?

Giá vàng hôm nay 19/11/2026 trên thị trường thế giới ghi nhận chạm mức thấp nhất trong hơn một năm.
Việt Nam mở rộng hợp tác quốc tế trong lĩnh vực pháp luật và hòa giải

Việt Nam mở rộng hợp tác quốc tế trong lĩnh vực pháp luật và hòa giải

Việt Nam ký Công ước thành lập Tổ chức quốc tế về trung gian (IOMed), mở rộng cơ hội hợp tác trong lĩnh vực pháp lý và giải quyết tranh ...
Mỗi năm Việt Nam có khoảng 103.000 người tử vong do các bệnh liên quan đến sử dụng thuốc lá

Mỗi năm Việt Nam có khoảng 103.000 người tử vong do các bệnh liên quan đến sử dụng thuốc lá

Thông tin được đưa ra tại Hội thảo cung cấp thông tin về phòng, chống tác hại thuốc lá ngày 17/11 tại Hà Nội.
Vinh danh 30 tài năng trẻ trong cuộc đua làm chủ công nghệ chiến lược

Vinh danh 30 tài năng trẻ trong cuộc đua làm chủ công nghệ chiến lược

Các gương mặt được trao Giải thưởng Khoa học công nghệ Quả Cầu Vàng và Giải thưởng Nữ sinh Khoa học công nghệ Việt Nam năm 2026 hoạt động trong ...
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm gặp Tổng thống Nga Vladimir Putin

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm gặp Tổng thống Nga Vladimir Putin

Bên lề Tuần lễ cấp cao Diễn đàn Hợp tác Kinh tế châu Á-Thái Bình Dương (APEC) năm 2026, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã có cuộc ...
Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn dự và phát biểu tại
Phiên toàn thể AIPA-47

Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn dự và phát biểu tại Phiên toàn thể AIPA-47

Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn đã dự và có bài phát biểu quan trọng tại Phiên toàn thể thứ nhất trong khuôn khổ Đại hội đồng liên Nghị ...
Khám phá sự kỳ diệu của Việt Nam cùng Marriott International

Khám phá sự kỳ diệu của Việt Nam cùng Marriott International

Từ Thủ đô Hà Nội bên hồ thơ mộng đến những bãi biển ngập nắng của Phú Quốc, Việt Nam là vùng đất hội tụ những sắc thái tương phản đầy cuốn hút, nơi những ...
Công bố Travel Awards 2026, tìm kiếm những đại diện tiêu biểu tạo nên diện mạo mới cho du lịch Việt Nam

Công bố Travel Awards 2026, tìm kiếm những đại diện tiêu biểu tạo nên diện mạo mới cho du lịch Việt Nam

Chiều 17/11, Báo VnExpress và Công ty CP Dịch vụ trực tuyến FPT (FPT Online) chính thức công bố Giải thưởng Du lịch - Travel Awards 2026.
Giữ chân du khách bằng bản sắc riêng

Giữ chân du khách bằng bản sắc riêng

Để du lịch trở thành ngành kinh tế mũi nhọn cũng cần những mô hình nhỏ đủ sức giữ chân du khách bằng bản sắc riêng để níu chân du khách.
Cần Thơ sôi động chuỗi sự kiện văn hóa, du lịch những tháng cuối năm

Cần Thơ sôi động chuỗi sự kiện văn hóa, du lịch những tháng cuối năm

TP. Cần Thơ đang chuẩn bị chuỗi hoạt động quy mô lớn trong những tháng cuối năm 2026.
Lý do Đà Nẵng là điểm đến hấp dẫn dịp Giáng sinh và năm mới

Lý do Đà Nẵng là điểm đến hấp dẫn dịp Giáng sinh và năm mới

Tạp chí du lịch quốc tế Lonely Planet xếp Đà Nẵng ở vị trí thứ 4 trong danh sách 10 điểm đến đáng trải nghiệm nhất từ Giáng sinh đến đêm giao thừa.
Algeria có nhiều triển vọng trở thành điểm đến hấp dẫn đối với du khách Việt Nam

Algeria có nhiều triển vọng trở thành điểm đến hấp dẫn đối với du khách Việt Nam

Algeria đang dần trở thành lựa chọn đáng chú ý đối với những du khách Việt Nam yêu thích trải nghiệm khác biệt.
HANIFF VIII quy tụ 11 thành viên Ban Giám khảo trong nước và quốc tế

HANIFF VIII quy tụ 11 thành viên Ban Giám khảo trong nước và quốc tế

Liên hoan Phim quốc tế Hà Nội lần thứ VIII (HANIFF VIII) quy tụ 11 chuyên gia, nhà làm phim và nghệ sĩ điện ảnh Việt Nam, quốc tế tham gia các Ban Giám khảo.
Trải nghiệm văn hoá Việt Nam tại Cairo

Trải nghiệm văn hoá Việt Nam tại Cairo

Đại sứ quán Việt Nam tại Ai Cập đã trang trọng tổ chức "Ngày văn hóa Việt Nam tại Cairo", hướng tới kỷ niệm Ngày Văn hóa Việt Nam (24/11/2026).
Đưa văn hóa Việt đến với người dân Perth

Đưa văn hóa Việt đến với người dân Perth

Gần 4.000 lượt người đã đến quảng trường Forrest Place, trung tâm thành phố Perth để tham dự Ngày Văn hóa Việt Nam 2026 – “Sắc màu quê hương”.
Chuyên gia Israel bật mí cách xây dựng sức mạnh quốc gia trong kỷ nguyên số

Chuyên gia Israel bật mí cách xây dựng sức mạnh quốc gia trong kỷ nguyên số

Israel từ một quốc gia nhỏ đã xây dựng vị thế hàng đầu về an ninh mạng nhờ sự kết nối giữa chính sách, doanh nghiệp, giáo dục và đổi mới sáng tạo.
Miền đất hứa của điện ảnh Việt

Miền đất hứa của điện ảnh Việt

Giữa những bom tấn phòng vé và phim nghệ thuật là một vùng trung gian giống như miền đất hứa chưa được khai thác đầy đủ...
Cơ hội đưa tranh của tài năng trẻ Việt Nam đến triển lãm tại Paris, Pháp

Cơ hội đưa tranh của tài năng trẻ Việt Nam đến triển lãm tại Paris, Pháp

Cuộc thi Vẽ tranh quốc tế Triển lãm Bảo tàng Louvre Pháp IAP lần thứ 4 mở ra cơ hội cho các tài năng hội họa trẻ Việt Nam vươn ra quốc tế.
Phiên bản di động