Hiện thực hoá Nghị quyết số 80-NQ/TW, đánh thức nguồn lực văn hóa cho Thủ đô

Sau hơn nửa năm triển khai Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam, Hà Nội đang từng bước chuyển những định hướng lớn thành các chương trình, đề án và sản phẩm cụ thể. Từ hoàn thiện thể chế, bảo tồn di sản, xây dựng con người đến thúc đẩy công nghiệp văn hóa và chuyển đổi số, Thủ đô đang hướng tới mục tiêu để văn hóa không chỉ là giá trị cần gìn giữ mà còn trở thành nguồn lực nội sinh, sức mạnh mềm và động lực cho phát triển bền vững.

Trình diễn trang phục áo dài tại Hoàng thành Thăng Long. (Ảnh: Tuyết Minh)

Đặt nền móng cho cách tiếp cận mới

Hà Nội vốn được xem là nơi kết tinh những giá trị văn hiến của dân tộc. Bởi vậy, mỗi chủ trương mới về phát triển văn hóa đều có ý nghĩa đặc biệt với thành phố. Với Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị, Hà Nội không chỉ triển khai như một nhiệm vụ chính trị mà còn coi đây là cơ hội để hiện thực hóa mục tiêu xây dựng Thủ đô "Văn hiến - Văn minh - Hiện đại - Hạnh phúc" trong giai đoạn phát triển mới.

Ngay sau khi nghị quyết được ban hành, Thành ủy Hà Nội đã xây dựng Chương trình hành động số 08-CTr/TU với nhiều mục tiêu cụ thể. Thành phố đặt mục tiêu nâng cao hiệu quả hoạt động của hệ thống thiết chế văn hóa, dành tỷ lệ chi ngân sách ngày càng lớn cho lĩnh vực văn hóa, đưa công nghiệp văn hóa trở thành một trong những ngành đóng góp quan trọng cho GRDP, đồng thời xây dựng những sự kiện văn hóa mang tầm quốc tế đủ sức tạo dấu ấn cho Thủ đô.

Không dừng ở những mục tiêu chung, Hà Nội còn bổ sung nhiều chỉ tiêu riêng phù hợp với điều kiện thực tế của địa phương. Trong đó, chuyển đổi số trong lĩnh vực văn hóa, phát triển văn hóa công vụ, mở rộng khả năng tiếp cận các hoạt động văn hóa của người dân và thúc đẩy công nghiệp văn hóa được xác định là những trọng tâm trong giai đoạn tới.

Để các mục tiêu không dừng lại trên giấy, UBND thành phố đã ban hành Kế hoạch số 128/KH-UBND với 78 nhiệm vụ cụ thể, phân công rõ cơ quan thực hiện, tiến độ hoàn thành và sản phẩm đầu ra. Bốn tổ công tác chuyên trách cũng được thành lập để thường xuyên kiểm đếm tiến độ, kịp thời tháo gỡ những khó khăn phát sinh trong quá trình triển khai.

Một trong những điểm đáng chú ý là Hà Nội tập trung hoàn thiện hành lang pháp lý cho phát triển văn hóa. Bảy nghị quyết chuyên đề được Hội đồng Nhân dân thành phố thông qua trong tháng 6/2026 đã tạo thêm cơ sở để huy động nguồn lực xã hội, hoàn thiện cơ chế quản lý quảng cáo, tu bổ di tích, phát triển kinh tế đêm cũng như cơ chế tài chính dành cho hoạt động văn hóa, nghệ thuật.

Cùng với đó, thành phố tiếp tục hoàn thiện Đề án "Hệ giá trị và chuẩn mực ứng xử người Hà Nội thời đại mới" cùng Bộ tiêu chí "Người Hà Nội thanh lịch, văn minh". Đây được xem là nền tảng quan trọng để xây dựng văn hóa công vụ, lan tỏa lối sống văn minh và gìn giữ những phẩm chất vốn làm nên bản sắc của người Hà Nội trong đời sống hiện đại.

Ở lĩnh vực bảo tồn di sản, Hà Nội vẫn kiên trì theo hướng vừa gìn giữ vừa phát huy giá trị. Thành phố đang triển khai lập hồ sơ khoa học đối với Phở, Múa rối nước và đồng thời đề xuất hồ sơ Áo dài Việt Nam đề nghị UNESCO ghi danh; bên cạnh đó, hoàn thiện hồ sơ Khu di tích Cổ Loa trình UNESCO công nhận là Di sản thế giới.

Đáng chú ý, chuyển đổi số đang trở thành giải pháp được đặt nhiều kỳ vọng trong công tác bảo tồn. Thay vì chỉ số hóa để lưu trữ, Hà Nội hướng đến khai thác dữ liệu ngay sau khi số hóa nhằm phục vụ nghiên cứu, quảng bá và phát triển các sản phẩm văn hóa. Công nghệ số, trí tuệ nhân tạo và thực tế ảo được định hướng ứng dụng mạnh hơn trong việc giới thiệu di sản, tạo trải nghiệm mới cho công chúng cũng như nâng cao sức hấp dẫn của du lịch văn hóa.

Văn Miếu - Quốc Tử Giám trở thành không gian văn hóa sáng tạo hấp dẫn, trong đó có tour đêm. (Ảnh: S.T)

Khi văn hóa tạo ra giá trị kinh tế

Nếu bảo tồn là gìn giữ những giá trị đã có thì công nghiệp văn hóa được kỳ vọng sẽ mở ra những không gian phát triển mới cho Thủ đô. Đây cũng là một trong những nội dung được Hà Nội dành nhiều nguồn lực triển khai trong thời gian qua.

Thành phố tiếp tục thực hiện Nghị quyết số 09-NQ/TU về phát triển công nghiệp văn hóa, đồng thời từng bước hình thành hệ sinh thái sáng tạo dựa trên sự kết nối giữa cơ quan quản lý, trường đại học, viện nghiên cứu, doanh nghiệp và đội ngũ nghệ sĩ, nhà thiết kế.

Nhiều sự kiện văn hóa mang tính thương hiệu sẽ tiếp tục được tổ chức như Lễ hội Thiết kế sáng tạo, Festival Thăng Long - Hà Nội, Liên hoan Phim quốc tế Hà Nội hay Liên hoan Nhạc Jazz quốc tế. Không chỉ là các hoạt động nghệ thuật đơn thuần, những sự kiện này còn góp phần quảng bá hình ảnh Thủ đô, thu hút khách du lịch và tạo thêm cơ hội cho các ngành dịch vụ phát triển.

Một điểm nhấn khác là việc xây dựng các trung tâm công nghiệp văn hóa. Đến nay, hai trung tâm tại khu vực Cửa Nam và Đồng Xuân - Bắc Qua đã được phê duyệt, trong khi ba trung tâm còn lại dự kiến hoàn thành trong quý III/2026. Những không gian này được kỳ vọng sẽ trở thành nơi hội tụ các hoạt động sáng tạo, kết nối nghệ thuật với công nghệ và thị trường.

Cùng với phát triển công nghiệp văn hóa, Hà Nội tiếp tục mở rộng các sản phẩm du lịch văn hóa trải nghiệm. Thay vì chỉ tham quan các di tích vào ban ngày, nhiều địa phương đang xây dựng các mô hình kinh tế đêm gắn với giá trị văn hóa và di sản.

Làng cổ Đường Lâm được nghiên cứu theo hướng vừa bảo tồn vừa phát triển các hoạt động trải nghiệm về đêm. Làng gốm Bát Tràng tiếp tục khai thác thế mạnh nghề truyền thống kết hợp với các hoạt động sáng tạo và dịch vụ văn hóa. Xã Phú Xuyên cũng đang xây dựng đề án phát triển kinh tế đêm phù hợp với điều kiện địa phương.

Thực tế cho thấy, những sản phẩm du lịch đêm tại Hoàng thành Thăng Long hay Di tích Nhà tù Hỏa Lò đã góp phần kéo dài thời gian lưu trú của du khách, đồng thời tạo thêm nguồn thu cho ngành du lịch. Đây cũng là minh chứng cho thấy khi di sản được khai thác hợp lý, giá trị văn hóa có thể chuyển hóa thành nguồn lực phát triển kinh tế.

Nhiều ý kiến tại các kỳ họp của HĐND thành phố cũng cho rằng Hà Nội cần sớm hoàn thiện các cơ chế theo Luật Thủ đô năm 2026 nhằm khuyến khích hợp tác công - tư trong lĩnh vực văn hóa, tạo điều kiện để doanh nghiệp tham gia đầu tư hạ tầng, ứng dụng công nghệ số, trí tuệ nhân tạo và thực tế ảo vào các sản phẩm văn hóa.

Cùng với đó là định hướng đầu tư một số công trình văn hóa quy mô lớn như Nhà hát thành phố, Trung tâm Văn hóa thành phố hay Khu liên hợp thể thao tại Đông Anh, Mê Linh nhằm nâng cao năng lực tổ chức các sự kiện quốc tế trong tương lai.

Có thể thấy, sau hơn sáu tháng triển khai Nghị quyết số 80-NQ/TW, Hà Nội đã bước đầu hình thành một cách tiếp cận mới trong phát triển văn hóa. Thay vì chỉ tập trung bảo tồn hay tổ chức các hoạt động phong trào, văn hóa đang được nhìn nhận như một nguồn lực phát triển, nơi giá trị truyền thống được kết nối với công nghệ, sáng tạo và kinh tế.

Giám đốc Sở Văn hóa và Thể thao Hà Nội Phạm Tuấn Long cho rằng điều quan trọng sau những kết quả bước đầu không chỉ là hoàn thành các chỉ tiêu của Nghị quyết số 80 mà là từng bước hình thành cách tiếp cận mới trong phát triển văn hóa.

Văn hóa được nhìn nhận là nguồn lực nội sinh, là sức mạnh mềm và là động lực phát triển của Thủ đô; di sản được đánh thức bằng công nghệ, sáng tạo được nuôi dưỡng bằng thể chế, còn các giá trị văn hóa từng bước được chuyển hóa thành nguồn lực phát triển kinh tế và nâng cao chất lượng sống của người dân.

Phía trước Hà Nội vẫn còn nhiều việc phải làm, từ hoàn thiện cơ chế, huy động nguồn lực đến xây dựng các sản phẩm văn hóa có sức cạnh tranh. Tuy nhiên, với những bước đi bài bản và sự tham gia của nhiều cấp, nhiều ngành, Hà Nội đang từng bước xây dựng hệ sinh thái văn hóa - sáng tạo giàu bản sắc, nơi di sản được đánh thức bằng công nghệ, sáng tạo được nuôi dưỡng bằng chính sách và những giá trị văn hóa tiếp tục lan tỏa trong đời sống. Đó cũng là nền tảng để văn hóa thực sự trở thành nguồn lực nội sinh, sức mạnh mềm và động lực phát triển bền vững của Thủ đô trong thời gian tới.