Theo nhận định của East Asia Forum, Hội nghị thượng đỉnh giữa Tổng thống Mỹ Donald Trump và Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình tại Bắc Kinh đã mang lại một khoảnh khắc “giảm nhiệt” cho mối quan hệ vốn đang căng thẳng bởi xung đột thương mại và các cuộc khủng hoảng địa chính trị. Việc khôi phục đối thoại được xem là một trong những kết quả quan trọng nhất của Hội nghị.
Tuy nhiên, kỳ vọng về một thỏa thuận lớn mang tính chiến lược vẫn được kỳ vọng quá mức. Thách thức sâu xa hơn đối với châu Á nằm ở việc quản lý các rủi ro phát sinh từ cạnh tranh chiến lược giữa các nước lớn.
Trong bối cảnh đó, việc củng cố vai trò trung tâm của ASEAN, tăng cường hợp tác giữa các cường quốc tầm trung và thúc đẩy các thể chế đa phương thực chất sẽ mang tính then chốt nhằm bảo vệ quyền tự chủ khu vực và tránh lệ thuộc vào các cường quốc.
 |
| Tổng thống Mỹ Donald Trumo và Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình dự buổi tiệc trà tại Trung Nam Hải, thành phố Bắc Kinh, ngày 15/5. (Nguồn: Pool) |
Sau Hội nghị thượng đỉnh tại Bắc Kinh được truyền thông đưa tin rầm rộ vào tuần trước, Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình tuyên bố đã đạt được đồng thuận với Tổng thống Mỹ Donald Trump về một tầm nhìn mới nhằm xây dựng mối quan hệ Trung Quốc - Mỹ mang tính xây dựng và ổn định chiến lược. Tầm nhìn trên được kỳ vọng sẽ đóng vai trò định hướng chiến lược cho quan hệ song phương trong ba năm tới và xa hơn nữa.
Phát biểu mở đầu của Chủ tịch Tập Cận Bình đã đặt nền tảng cho kết luận này: “Thế giới đang đứng trước ngã rẽ. Liệu Trung Quốc và Mỹ có thể vượt qua cái gọi là “Bẫy Thucydides” để kiến tạo một mô hình mới cho quan hệ giữa các cường quốc hay không? Liệu hai nước có thể cùng nhau xây dựng một khuôn khổ quan hệ mới nhằm ứng phó với các thách thức toàn cầu này hay không?”
Việc Chủ tịch Tập Cận Bình tỏ ra hài lòng khi đưa ra viễn cảnh về sự hòa hợp tiềm tàng trong tương lai là điều dễ hiểu. Bất kỳ xu hướng đối đầu nào mà ông Trump có thể theo đuổi, dù trong thương mại, an ninh hay các lĩnh vực khác, đều bị kiềm chế bởi nhận thức chung rằng Trung Quốc đang nắm lợi thế.
Ông chủ Nhà Trắng được đánh giá là đang ở thế bất lợi trong cuộc chiến thương mại, cả về pháp lý lẫn chính trị, đồng thời bị sa lầy trong một “vũng lầy chiến lược” do chính Mỹ tạo ra tại Trung Đông. Ngay cả khi đang phải gánh chịu tổn thất từ việc bị gián đoạn nguồn cung dầu mỏ quan trọng, chiến lược của Trung Quốc là thể hiện nước này như một tác nhân toàn cầu đáng tin cậy, đồng thời được cho là thành một đối tác ngày càng quan trọng trong bối cảnh khủng hoảng năng lượng tại eo biển Hormuz.
Có thể thấy, cả hai bên đều không có nhiều lý do để theo đuổi đường lối cứng rắn.
Nếu nhìn lại lịch sử, ngay cả trong những thời điểm căng thẳng nhất của Chiến tranh Lạnh, các nhà lãnh đạo Mỹ và Liên Xô vẫn thường xuyên gặp gỡ. Việc cựu Tổng thống Mỹ Ronald Reagan đình chỉ chính sách hòa hoãn cũng chỉ tạo ra khoảng gián đoạn sáu năm giữa các Hội nghị thượng đỉnh song phương chính thức.
Trong khi đó, phân tích của Viện Chính sách Hiệp hội Châu Á (ASPI) về các kênh tiếp xúc chính trị Mỹ-Trung cho thấy, “đúng vào thời điểm quan hệ trở nên nguy hiểm nhất, kênh tiếp xúc cấp cao nhất lại trở nên mong manh”, khi cuộc gặp tại Bắc Kinh giữa Tổng thống Trump và Chủ tịch Tập Cận Bình trở thành cuộc hội nghị thượng đỉnh song phương chuyên biệt đầu tiên trong gần một thập kỷ.
Kể từ khi cựu Tổng thống Barack Obama rời Nhà Trắng, phần lớn các cuộc tiếp xúc giữa lãnh đạo hai nước chỉ diễn ra bên lề các hội nghị đa phương hoặc thông qua hình thức điện đàm.
Sự so sánh với quan hệ Mỹ-Liên Xô càng trở nên đáng chú ý nếu xét rằng mức độ phụ thuộc lẫn nhau giữa Mỹ và Trung Quốc sâu sắc hơn, các vấn đề an ninh có khả năng kiểm soát cao hơn, và khác biệt về ý thức hệ không phải là rào cản lớn đối với hợp tác.
Một kết quả tích cực đáng ghi nhận của Hội nghị lần này là dấu hiệu nối lại các cuộc gặp song phương cấp lãnh đạo một cách thường xuyên hơn, song song với các kênh tiếp xúc chính thức và ngoại giao kênh hai.
Tuy trọng tâm đối thoại vẫn xoay quanh những vấn đề nhỏ, bản thân việc duy trì tiếp xúc đã là yếu tố cốt lõi trong việc giảm thiểu rủi ro cho mối quan hệ này và cần được hoan nghênh.
| Trung Quốc 'mở rộng cửa' cho một mặt hàng của Mỹ Trung Quốc đã cấp mới hoặc gia hạn giấy phép cho hơn 500 cơ sở chế biến thịt bò của Mỹ được xuất khẩu sang ... |
Một câu hỏi được đặt ra là điều gì sẽ xảy ra khi đối thoại vượt ra khỏi khuôn khổ mang tính giao dịch?
Trên thực tế, Trung Quốc đang tìm cách giảm mức độ dễ tổn thương trước những thăng trầm của quan hệ song phương, bằng cách gắn chặt an ninh năng lượng, kinh tế và an ninh tổng thể với mức độ phụ thuộc lẫn nhau trong khu vực.
Nền kinh tế lớn thứ hai thế giới đã nỗ lực định hình trật tự kinh tế quốc tế theo hướng cho phép Trung Quốc thúc đẩy liên kết kinh tế mà không làm suy giảm quyền tự chủ.
Hiện nay, Chủ tịch Tập Cận Bình đã đẩy mạnh hơn mục tiêu tự chủ của Trung Quốc, đồng thời làm sâu sắc hợp tác trong thương mại số, công nghệ xanh và hội nhập chuỗi cung ứng, đặc biệt là tại khu vực Đông Bắc Á.
Đối với phần còn lại của khu vực, việc chấp nhận khi "đi trên dây" giữa tự chủ và phụ thuộc lẫn nhau ngày càng trở nên khó khăn khi các quốc gia tìm cách kiểm soát rủi ro lệ thuộc quá mức vào Trung Quốc.
Tuy vậy, vẫn tồn tại nhiều cách thức để bảo đảm rằng, nỗ lực nhằm đạt an ninh thông qua hội nhập kinh tế của Trung Quốc không dẫn tới sự phụ thuộc kinh tế mang tính hệ thống.
Trong bối cảnh đó, vai trò trung tâm của ASEAN, việc hình thành các liên minh giữa các cường quốc tầm trung và sự tồn tại của các thể chế đa phương đóng vai trò như một cơ chế phòng ngừa trước những thách thức.
Ngay cả khi các nhà lãnh đạo khu vực đang ưu tiên xử lý cuộc khủng hoảng năng lượng toàn cầu, họ cũng không thể lơ là trước các sáng kiến then chốt phản ánh lợi ích chiến lược dài hạn.
| Hội nghị thượng đỉnh Mỹ-Trung Quốc: Tín hiệu gì từ loạt cử chỉ ngoại giao của Bắc Kinh? Theo giới quan sát, Trung Quốc chủ đích sử dụng nghi thức ngoại giao nhằm thể hiện mức độ trọng thị khi tiếp đón các ... |
| Hội nghị thượng đỉnh Mỹ-Trung: Động lực mới cho tiến trình phục hồi kinh tế toàn cầu Hội nghị thượng đỉnh Mỹ-Trung đã nhận được đánh giá cao từ các tổ chức quốc tế, giới chuyên gia và truyền thông toàn cầu. ... |
| Quan hệ Mỹ-Trung: Nhà Trắng ca ngợi thỏa thuận đậu nành và đất hiếm, Bắc Kinh nhấn mạnh việc cắt giảm thuế quan Sau Hội nghị thượng đỉnh giữa hai nước Mỹ và Trung Quốc diễn ra ngày 13-15/5 vừa qua, Nhà Trắng đã ca ngợi các thỏa ... |
| Thượng đỉnh Mỹ-Trung hé lộ điều gì đằng sau cách tiếp cận chiến lược tổng thể và dài hạn của Trung Quốc? Khi Tổng thống Donald Trump và Chủ tịch Tập Cận Bình hội ngộ tại Bắc Kinh, cả hai nhà lãnh đạo đều đang phải đối ... |
| Lối thoát nào cho chảo lửa Trung Đông sau Hội nghị thượng đỉnh Mỹ-Trung? Theo South China Morning Post, Mỹ và Iran đều đang tính toán những bước đi tiếp theo trong bối cảnh eo biển Hormuz vẫn chưa ... |
