 |
| Ông Vũ Khoan, Nguyên Bí thư Trung ương Đảng, Nguyên Phó Thủ tướng Chính phủ. |
Trên thực tế sự phát triển của nước ta một phần đáng kể gắn với quá trình hội nhập và hội nhập được coi như một phương cách để phát triển. Nhưng bất luận thế nào ta vẫn chủ trương tích cực chủ động hội nhập phải trên cơ sở giữ vững độc lập, tự chủ. Có thể thấy rõ điều này trong tất cả các văn kiện của Đảng và Nhà nước liên quan tới câu chuyện này.
Ấy vậy trong thực tế không phải ai cũng nhận thức đầy đủ và sâu sắc phương châm này và không phải lúc nào phương châm ấy cũng được quán triệt trong hoạt động thực tiễn. Sở dĩ vậy vì quả thật hai phạm trù “hội nhập quốc tế” và “độc lập tự chủ” có chỗ kênh nhau vì có người nêu câu hỏi: đã hội nhập quốc tế tức là gắn kết với thiên hạ theo những “luật chơi chung” thì làm thế nào có thể giữ vững độc lập, tự chủ với cái nghĩa là tự mình quyết định công việc của mình được?
Vậy ta hãy thử luận giải câu chuyện này để có nhận thức chung và cùng nhau hành động.
Trong lịch sử lâu dài của nhân loại, các cộng đồng con người dần dần quy tụ lại với nhau để sinh tồn và phát triển, hình thành nên các dân tộc rồi các quốc gia. Tất cả các quốc gia dân tộc ấy đều có thiên hướng bảo vệ lợi ích, sắc thái của bản thân mình, đồng thời lại cần giao lưu với các dân tộc khác để phát triển; về kinh tế đó là nhu cầu về nguồn nguyên - nhiên - vật liệu để sản xuất và thị trường để tiêu thụ. Nhu cầu ấy tạo nên tính tùy thuộc lẫn nhau và thúc đẩy xu hướng quốc tế hóa và toàn cầu hóa, trong đó các quốc gia - dân tộc vừa đấu tranh để bảo vệ lợi ích của mình, vừa hợp tác để phát triển. Để “điều hành” quá trình có phần trái chiều nhau ấy, thiên hạ tìm cách hình thành các tổ chức vận hành theo các “luật chơi chung” thể hiện trật tự kinh tế và chính trị quốc tế.
Nhận thức rõ xu thế ấy nước ta chủ trương hội nhập quốc tế nhưng vẫn kiên trì độc lập tự chủ của mình. Vậy điều đó thể hiện ở điểm nào?
Phải chăng, trước hết phương châm ấy thể hiện ở chỗ: có hội nhập hay không, vào tổ chức nào và vào lúc nào là do ta chủ động chọn lựa và quyết định chứ không ai áp đặt được. Đương nhiên, thiên hạ có chấp nhận không lại do quyền “độc lập, tự chủ” của họ và một khi lợi ích hai bên gặp nhau thì quá trình hội nhập sẽ diễn ra. Ta có thể kiểm nghiệm điều này qua tất cả các sự kiện đánh dấu việc nước ta hội nhập quốc tế như SEV, LHQ, ASEAN, ASEM, APEC, WTO hay các FTA ngày nay như TPP, với EU, Liên minh quan thuế Nga, Belarus và Kazakhstan...
Hai là, một khi hội nhập ta vẫn giữ vững được chế độ chính trị - xã hội, chính sách đối nội và đối ngoại của mình vì theo luật pháp quốc tế, quyền dân tộc tự quyết là bất khả xâm phạm. Đương nhiên cũng có những nước thành viên tìm cách áp đặt, “lái” ta đi theo hướng họ mong muốn; vấn đề chỉ là ta tỉnh táo nhận biết và khôn khéo bảo vệ lợi ích và quan điểm của mình mà thôi.
Ba là, một khi hội nhập đương nhiên ta phải tuân thủ các luật chơi chung nhưng trong nhiều trường hợp vẫn có điều kiện cò cưa đàm phán giành lấy những điều kiện thuận lợi nhất có thể; vấn đề chỉ là nghệ thuật đàm phán, trao đổi lợi ích sao cho các bên đều có thể chấp nhận được. Ngoài ra, quan điểm độc lập tự chủ còn được thể hiện trong sự tập hợp lực lượng, trình tự đàm phán nữa. Ta có thể thấy rõ điều đó qua các cuộc đàm phán kéo dài, gay go khi ta gia nhập WTO hay TPP hiện nay chẳng hạn.
Bốn là, tinh thần độc lập tự chủ còn có thể được thể hiện cả trong phương cách thực thi các cam kết quốc tế, các luật chơi đã thỏa thuận vì quá trình hình thành các luật chơi thực ra phản ánh sự dung hòa lợi ích và thiên hạ thường phải để ngỏ các “cửa ngách”. Ví dụ WTO vẫn cho phép áp dụng các hàng rào kỹ thuật mà nước ta đang vấp phải khi xâm nhập thị trường một số nước, tiếc rằng ta lại chưa biết cách vận dụng thành thạo thủ thuật này.
Điều thứ năm và là điều quan trọng nhất là nội lực mang tính quyết định nhất. Nội lực ở đây bao hàm nghĩa rộng: cả trí lực, nhân lực, vật lực, tài lực, trong đó trí lực có ý nghĩa hàng đầu. Trí lực thể hiện ở sự hiểu biết luật chơi, bản lĩnh, cách chơi, biết tổ chức lực lượng, điều hành công việc bên trong để tận dụng tối đa những cơ hội do hội nhập đem lại, hóa giải những thách thức do quá trình hội nhập đề ra... Kinh nghiệm những năm sau khi gia nhập WTO cho thấy rõ điều đó: chỗ nào ta biết phát huy thế mạnh bản thân, tổ chức công việc bên trong cho tốt thì thành công; ngược lại thì thua thiệt.
Nói một cách dân dã thì hội nhập cũng giống như tham gia một “sân chơi”, mình phải tuân thủ các luật chơi chung nhưng việc thắng thua lại phụ thuộc vào cách chơi, vào tài ba và trí tuệ của chính mình.
Xem như vậy thì hội nhập đâu có hạn chế việc vận dụng phương châm độc lập tự chủ; vấn đề chỉ là biết cách hành xử mà thôi.
(tháng 4/2014)
Vũ Khoan
Nguyên Bí thư Trung ương Đảng,
Nguyên Phó Thủ tướng Chính phủ.
