JICA xác định 4 trụ cột hợp tác đồng hành cùng Việt Nam hướng tới mô hình tăng trưởng mới

Sáng 7/10, tại Hà Nội, Cơ quan Hợp tác Quốc tế Nhật Bản (JICA) tổ chức họp báo giữa kỳ tài khóa 2026, thông tin về kết quả hoạt động của các dự án ODA Nhật Bản trong giai đoạn tháng 10/2025-9/2026 và công bố các lĩnh vực hợp tác ưu tiên trong thời gian tới.

Việt Nam-Nhật Bản thúc đẩy triển khai các dự án ODA trọng điểm JICA sẽ tiếp tục hỗ trợ Việt Nam bước vào chu kỳ tăng trưởng mới trong kỷ nguyên mới Tiếp tục thúc đẩy Chương trình phái cử tình nguyện viên, gắn kết tình hữu nghị Việt Nam-Nhật Bản

JICA xác định 4 trụ cột hợp tác mới, đồng hành cùng Việt Nam hướng tới mô hình tăng trưởng mới

Trưởng đại diện Văn phòng JICA Việt Nam Kobayashi Yosuke tại buổi họp báo giữa kỳ tài khoá năm 2026, ngày 7/10. (Ảnh: JICA)

Trong bối cảnh Việt Nam đang thúc đẩy chuyển đổi mô hình tăng trưởng, hướng tới mục tiêu trở thành quốc gia có thu nhập cao vào năm 2045, JICA cho biết sẽ triển khai một gói hỗ trợ mới dựa trên bốn trụ cột, qua đó tiếp tục đồng kiến tạo các động lực phát triển mới và củng cố quan hệ Đối tác chiến lược toàn diện Việt Nam-Nhật Bản.

Tại họp báo, Trưởng đại diện Văn phòng JICA Việt Nam Kobayashi Yosuke cho biết, gói hỗ trợ mới được xây dựng trên kinh nghiệm của JICA trong phát triển nguồn nhân lực, cải cách thể chế, phát triển khu vực tư nhân và cơ sở hạ tầng.

Bốn trụ cột có tính bổ trợ lẫn nhau, bao gồm: khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số (STI & DX) gắn với phát triển nguồn nhân lực; phát triển doanh nghiệp trong nước và tăng cường tham gia chuỗi giá trị toàn cầu; cải thiện môi trường đầu tư; và phát triển hạ tầng chiến lược.

Các trụ cột này đồng thời được xây dựng phù hợp với những định hướng cải cách và ưu tiên phát triển mới của Việt Nam, từ khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, phát triển doanh nghiệp đến bảo đảm an ninh năng lượng.

Đặt con người ở trung tâm

Ở trụ cột thứ nhất, JICA xác định nguồn nhân lực là “trái tim” của quá trình chuyển đổi. Hỗ trợ được triển khai từ tư vấn chính sách, hoàn thiện thể chế đến giáo dục đại học và hợp tác nghiên cứu, với trọng tâm vào những lĩnh vực công nghệ chiến lược như công nghệ vũ trụ, bán dẫn, trí tuệ nhân tạo và chuyển đổi số.

JICA hiện đang hợp tác với hơn 20 trường đại học và viện nghiên cứu tại Việt Nam, trong đó có Đại học Việt-Nhật, Đại học Cần Thơ và Đại học Bách khoa Hà Nội.

Một điểm đáng chú ý là JICA hướng tới thúc đẩy “tuần hoàn chất xám” giữa Việt Nam và Nhật Bản, thông qua kết nối sinh viên, nhà nghiên cứu, kỹ sư và doanh nhân hai nước. Theo chương trình JDS, dự kiến 29 cán bộ Việt Nam sẽ được đào tạo trình độ thạc sĩ và tiến sĩ; hợp tác kỹ thuật với Đại học Việt-Nhật cũng đã bước sang giai đoạn 3 từ tháng 8/2026.

Bên cạnh đào tạo, JICA cũng thúc đẩy ứng dụng công nghệ vào những lĩnh vực phát triển cụ thể. Khoản vay 50 tỷ Yen cho chương trình hỗ trợ chuyển đổi xanh được ký kết vào tháng 3/2026, trong khi dự án tăng cường năng lực chuyển đổi số trong giao thông công cộng và quản lý nhu cầu giao thông tại Hà Nội được khởi động từ tháng 7/2026.

Lễ trao Công hàm giữa Chính phủ Việt Nam và Chính phủ Nhật Bản về Học bổng Phát triển nguồn nhân lực Việt Nam - Nhật Bản năm tài khóa 2026. (Nguồn: Cổng thông tin điện tử Đảng Cộng sản Việt Nam)

Những nấc thang giá trị cao hơn

Nếu trụ cột thứ nhất tập trung vào năng lực con người và tri thức, trụ cột thứ hai hướng trực tiếp vào năng lực của khu vực doanh nghiệp trong nước.

Theo JICA, Việt Nam đã đạt nhiều thành công trong thu hút đầu tư trực tiếp nước ngoài, song thách thức tiếp theo là giúp doanh nghiệp trong nước tham gia nhiều hơn vào các hoạt động có giá trị gia tăng cao và trở thành những mắt xích quan trọng trong mạng lưới sản xuất toàn cầu. JICA sẽ hỗ trợ đổi mới sáng tạo, nâng cấp công nghệ, chuyển giao công nghệ, kết nối doanh nghiệp và tiếp cận tài chính.

Một chương trình tiêu biểu là Keieijuku của Trung tâm Việt Nam-Nhật Bản (VJCC), đã đào tạo hơn 1.000 lãnh đạo và quản lý doanh nghiệp vừa và nhỏ về phương thức quản trị của Nhật Bản. JICA cũng đã hoàn thành khoản vay dành cho các doanh nghiệp siêu nhỏ, nhỏ và vừa ở khu vực nông thôn thông qua BIDV.

Bên cạnh đó, JICA mở rộng hợp tác với Việt Nam trong những lĩnh vực có ý nghĩa đối với an ninh kinh tế như năng lượng, khoáng sản quan trọng và an ninh lương thực, trong đó có khảo sát về dự trữ dầu khí chiến lược.

Môi trường đầu tư: Tăng tính minh bạch và khả năng dự báo

Để doanh nghiệp có thể phát triển và thu hút thêm các dòng vốn chất lượng, trụ cột thứ ba tập trung vào môi trường đầu tư và nền tảng thể chế.

JICA cho rằng, một môi trường đầu tư hiệu quả cần dựa trên tính minh bạch, khả năng dự báo và niềm tin vào thể chế. Với kinh nghiệm hợp tác lâu dài trong lĩnh vực pháp luật và tư pháp, JICA tiếp tục hỗ trợ Việt Nam hoàn thiện hệ thống pháp luật, bảo hộ sở hữu trí tuệ và chính sách thuế.

Một hướng hợp tác khác là hỗ trợ quá trình hoàn thiện mô hình quản trị mới, trong đó có mô hình chính quyền địa phương hai cấp. Theo JICA, những cải cách này không chỉ phục vụ doanh nghiệp Nhật Bản mà còn góp phần tạo dựng môi trường thuận lợi hơn cho các nhà đầu tư Việt Nam và quốc tế.

Quang cảnh buổi họp báo. (Ảnh: JICA)

Từ xây dựng công trình đến nâng cao nhân lực

Trụ cột thứ tư tập trung vào nền tảng vật chất phục vụ mô hình tăng trưởng mới, từ hạ tầng giáo dục và nghiên cứu, hạ tầng công nghệ tiên tiến đến các công trình đô thị như đường sắt đô thị, cảng, đường bộ, cầu, hệ thống thoát nước và xử lý nước thải.

Trong tháng 5/2026, JICA ký hai khoản vay với tổng trị giá khoảng 40 tỷ Yen cho các công trình thiết yếu tại tám tỉnh miền núi phía Bắc, bao gồm đường giao thông, thủy lợi, cấp nước và kè sông. JICA cũng tiếp tục triển khai các dự án hạ tầng tại Hà Nội và Thành phố Hồ Chí Minh, trong đó có xử lý nước thải và cải thiện hệ thống thoát nước đô thị.

Đáng chú ý, JICA nhấn mạnh yếu tố chuyển giao công nghệ trong các dự án hạ tầng. Mục tiêu không chỉ là hoàn thành công trình mà còn giúp các đối tác Việt Nam tiếp nhận công nghệ từ doanh nghiệp và tổ chức Nhật Bản, qua đó từng bước hình thành năng lực công nghệ và công nghiệp lâu dài.

Đồng kiến tạo cho giai đoạn phát triển mới

Bốn trụ cột trên được JICA xác định là một gói hỗ trợ có tính bổ trợ, thay vì những chương trình tách biệt. Theo đó, JICA không đặt một trụ cột riêng lẻ nào là ưu tiên tuyệt đối mà hướng tới triển khai bao trùm, toàn diện cả bốn lĩnh vực.

Cách tiếp cận này phù hợp với định hướng JICA hỗ trợ Việt Nam chuyển sang mô hình tăng trưởng mới, đồng thời củng cố khả năng thích ứng trước những thay đổi của môi trường kinh tế quốc tế. Gói hỗ trợ cũng phản ánh những lĩnh vực ngày càng được quan tâm trong hợp tác Việt Nam-Nhật Bản, từ chuyển đổi xanh, công nghệ chiến lược đến an ninh kinh tế.

Với tầm nhìn “Kết nối thế giới bằng lòng tin”, JICA khẳng định tiếp tục đồng hành cùng Việt Nam trong chặng đường phát triển mới, hướng tới một quan hệ hợp tác dựa trên sự tin cậy, chia sẻ kinh nghiệm và cùng tạo dựng những năng lực phục vụ phát triển bền vững.