Khát vọng đóng góp cho khoa học nước nhà

Được vinh danh Giải thưởng Khoa học công nghệ Quả cầu vàng năm 2025 và Gương mặt trẻ Việt Nam triển vọng năm 2025 có ý nghĩa như thế nào đối với anh, cả trong hành trình nghiên cứu khoa học lẫn trách nhiệm đóng góp cho cộng đồng khoa học Việt Nam?

Tôi khá bất ngờ khi nhận Giải thưởng Khoa học công nghệ Quả cầu vàng 2025 và được vinh danh là một trong chín Gương mặt trẻ Việt Nam triển vọng, bởi luôn nghĩ mình chưa phải là “ngôi sao” so với nhiều đồng nghiệp xuất sắc trong và ngoài nước.

Khát vọng đóng góp cho khoa học nước nhà

TS. Nguyễn Phạm Nhất Thiên Minh đạt Giải thưởng Khoa học công nghệ Quả cầu vàng năm 2025. (Ảnh NVCC)

Tôi trân trọng cảm ơn Ban Liên lạc người Việt Nam tại Singapore, Đại sứ quán Việt Nam tại Singapore và Trung tâm Phát triển khoa học, công nghệ và tài năng trẻ đã giới thiệu tôi với Trung ương Đoàn.

Việc được vinh danh trong hai chương trình là niềm tự hào lớn, giúp tôi có cơ hội đại diện cho lĩnh vực robot và tự động hóa - một trong những công nghệ chiến lược. Tôi hy vọng lĩnh vực này sẽ nhận được nhiều sự quan tâm, đầu tư và thu hút thêm nhân lực nghiên cứu.

Sự ghi nhận trong nước giúp tôi ý thức rõ hơn về trách nhiệm đóng góp cho cộng đồng khoa học và kỹ thuật Việt Nam. Tôi hy vọng có thể tích cực tham gia các hoạt động trao đổi và hợp tác nghiên cứu với các đồng nghiệp và sinh viên tại Việt Nam. Nếu có cơ hội và những dự án phù hợp cần tới kinh nghiệm của bản thân, tôi sẽ rất sẵn lòng tham gia.

Với góc nhìn của nhà khoa học trẻ đang làm việc trong môi trường quốc tế, anh đánh giá thế nào về tiềm năng của nguồn nhân lực trí thức trẻ Việt Nam ở nước ngoài trong việc đóng góp cho hệ sinh thái khoa học - công nghệ và đổi mới sáng tạo của đất nước?

Trước khi nói về các nhà khoa học Việt Nam, tôi xin chia sẻ một quan sát từ kinh nghiệm cá nhân. Tôi thấy các đồng nghiệp Trung Quốc ở nước ngoài có rất nhiều cơ hội hợp tác với sinh viên và các nhóm nghiên cứu trong nước. Cộng đồng nghiên cứu của họ rất đông đảo, sôi nổi và chủ động chia sẻ thành tựu khoa học qua các mạng xã hội như WeChat, Xiaohongshu hay Douyin.

Nhờ đó, các kết nối và hợp tác nghiên cứu được hình thành rất nhanh, đôi khi chỉ từ một cuộc gặp gỡ hoặc một kết nối trực tuyến. Quan trọng nhất là nhiều tiến bộ khoa học - công nghệ của họ được tạo ra ngay trong chính hệ sinh thái nghiên cứu trong nước.

Theo tôi, trí thức trẻ Việt Nam ở nước ngoài là nguồn lực quan trọng cho hệ sinh thái khoa học - công nghệ, nhưng nội lực cốt lõi vẫn là đội ngũ nghiên cứu và sinh viên trong nước.

Sinh viên, học viên và nghiên cứu sinh là “động lực” của quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa, trong khi các nhà khoa học ở nước ngoài đóng vai trò kết nối, chia sẻ tri thức và mở rộng hợp tác quốc tế.

TS. Nguyễn Phạm Nhất Thiên Minh bên cạnh UAV tích hợp đa cảm biến, được nhóm phát triển tại Đại học Công nghệ Nanyang, Singapore. (Ảnh NVCC)

Cá nhân tôi luôn sẵn sàng hợp tác, hỗ trợ các nhà nghiên cứu trong nước. Trong bối cảnh đất nước thúc đẩy khoa học - công nghệ và đổi mới sáng tạo, tôi mong được đóng góp bằng tri thức, định hướng nghiên cứu và mở đường cho thế hệ sau.

Với vai trò người hướng dẫn, tôi mong giúp các bạn trẻ rút ngắn hành trình đến thành công, không phải đi lại những con đường dài như thế hệ trước.

Theo anh, Việt Nam cần những điều kiện hoặc chính sách nào để thu hút và kết nối hiệu quả hơn mạng lưới trí thức trẻ người Việt ở nước ngoài tham gia các dự án khoa học - công nghệ trong nước?

Theo tôi, để thu hút và kết nối hiệu quả mạng lưới trí thức trẻ Việt Nam ở nước ngoài, điều quan trọng nhất là tạo ra các cơ chế hợp tác linh hoạt và thực chất.

Thứ nhất là các chương trình trao đổi nghiên cứu ngắn hạn. Ở nhiều hệ thống nghiên cứu trên thế giới, các nghiên cứu sinh hoặc nhà khoa học trẻ thường có cơ hội sang làm việc tại các phòng thí nghiệm khác trong thời gian từ vài tháng đến một năm.

Những chương trình như vậy giúp hình thành các mối quan hệ hợp tác lâu dài giữa các nhóm nghiên cứu. Nếu Việt Nam có nhiều chương trình như vậy, các nhà khoa học Việt Nam ở nước ngoài sẽ có nhiều cơ hội kết nối và làm việc trực tiếp với các nhóm trong nước.

Thứ hai là các quỹ nghiên cứu hợp tác quốc tế quy mô nhỏ nhưng linh hoạt. Nhiều khi chỉ cần một khoản kinh phí ban đầu để tổ chức workshop, trao đổi học thuật hoặc thực hiện các thử nghiệm ban đầu đã có thể hình thành các dự án nghiên cứu lớn hơn sau đó.

Thứ ba là xây dựng mạng lưới học giả Việt Nam toàn cầu theo hướng cởi mở và thường xuyên kết nối. Khi các nhà khoa học Việt Nam ở trong và ngoài nước biết đến nhau, chia sẻ các kết quả nghiên cứu và cơ hội hợp tác, thì các dự án khoa học sẽ được hình thành một cách tự nhiên.

Tôi tin rằng nếu có được những cơ chế như vậy, cộng đồng trí thức trẻ Việt Nam ở nước ngoài sẽ rất sẵn sàng tham gia và đóng góp cho các dự án khoa học - công nghệ của đất nước.

Từ năm 2025, TS. Nguyễn Phạm Nhất Thiên Minh giảng dạy tại Đại học Queensland, Australia. (Ảnh NVCC)

Từ kinh nghiệm học tập và nghiên cứu của mình, anh muốn gửi gắm thông điệp gì tới các bạn trẻ Việt Nam, đặc biệt là những người đang theo đuổi con đường khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo?

Thông điệp của tôi dành cho các bạn trẻ muốn theo đuổi khoa học và công nghệ là hãy tập trung vào ba yếu tố quan trọng: Đam mê, định hướng và mạng lưới hợp tác.

Thứ nhất, đam mê là cái gốc của sự thành công, và điều đó phải xuất phát từ bên trong mỗi cá nhân. Không ai có thể ép mình đam mê một lĩnh vực nào đó, nhưng tôi muốn khích lệ các bạn rằng nghiên cứu khoa học là một "đam mê có thưởng", vì nó cho phép chúng ta khám phá tri thức mới và đóng góp cho xã hội.

Thứ hai là định hướng. Điều này có thể đạt được nếu các bạn chủ động theo dõi các xu hướng và công trình nổi bật tại các hội thảo và tạp chí khoa học hàng đầu, hoặc thông qua mạng xã hội học thuật.

Một cách rất đơn giản là sử dụng LinkedIn để kết nối và theo dõi các nhà nghiên cứu hàng đầu trong lĩnh vực của mình. Từ đó, các bạn có thể hiểu được cộng đồng khoa học đang quan tâm điều gì và xác định những đề tài phù hợp với điều kiện của mình.

Thứ ba là mạng lưới hợp tác. Hiện nay một số cơ sở nghiên cứu tại Việt Nam đã có điều kiện khá tốt, tiệm cận chuẩn quốc tế. Các bạn có thể chủ động tham gia vào những môi trường đó, đồng thời mạnh dạn liên hệ với các nhà khoa học Việt Nam và quốc tế để tìm kiếm cơ hội hợp tác. Nếu các bạn thể hiện được sự nghiêm túc, đam mê và mục tiêu rõ ràng, tôi tin rằng các bạn sẽ tìm được những người sẵn sàng hỗ trợ.

Cá nhân tôi luôn sẵn sàng hỗ trợ các bạn trẻ. Khoa học là hành trình dài, nhưng nếu chúng ta cùng nhau xây dựng cộng đồng và hỗ trợ lẫn nhau, con đường đó sẽ ngắn hơn nhiều.