Tiếng mẹ đẻ ở những lớp học xa xứ (Bài 1):

Ngôi nhà chung của những người giữ lửa tiếng Việt

Chỉ sau một thời gian ngắn hình thành và kết nối, Mạng lưới giảng dạy tiếng Việt và văn hóa Việt Nam toàn cầu đang từng bước khẳng định vai trò cầu nối giữa những người làm công tác dạy tiếng Việt ở khắp các châu lục.

Giải thưởng Sách Quốc gia lần thứ VIII vinh danh nhiều tác phẩm có giá trị văn hóa và học thuật Thi sĩ Hy Lạp ra mắt tập thơ 'Bụi bay' tại Việt Nam Cuộc gặp gỡ đầy cảm xúc giữa hai nền văn hóa Việt Nam-Slovakia

LTS: Tiếng Việt đang được gìn giữ ở nhiều miền đất xa quê bằng những cách rất khác nhau như một lớp học cuối tuần, qua những buổi sinh hoạt của cộng đồng, trong sự kết nối giữa những người làm công tác dạy tiếng Việt hay từ tâm huyết của những người dành thời gian đưa ngôn ngữ mẹ đẻ đến gần hơn với các thế hệ trẻ.

Đằng sau mỗi lớp học, mỗi hoạt động cộng đồng là những con người bền bỉ với một công việc nhiều khi thầm lặng nhưng có ý nghĩa đối với việc duy trì tiếng Việt và sự gắn kết của người Việt Nam ở nước ngoài với quê hương.

Hưởng ứng Ngày Tôn vinh tiếng Việt trong cộng đồng người Việt ở nước ngoài năm 2026, câu chuyện giữ gìn tiếng mẹ đẻ đang được mở rộng theo nhiều hướng, phù hợp với điều kiện và nhu cầu của từng cộng đồng. Ở đó, tiếng Việt không chỉ được trao truyền bằng sách vở hay bài giảng mà còn hiện diện qua những câu chuyện gia đình, sinh hoạt văn hóa và sự chủ động kết nối của mỗi người.

Từ các lớp học nhỏ đến những trung tâm ngôn ngữ, hội đoàn kiều bào hay các chương trình giảng dạy bài bản tại trường học, Mạng lưới giảng dạy tiếng Việt và văn hóa Việt Nam toàn cầu đã tạo nên không gian để chia sẻ kinh nghiệm, phương pháp giảng dạy và nguồn học liệu, mở ra một bước đi mới trong nỗ lực bảo tồn và phát triển ngôn ngữ mẹ đẻ trong cộng đồng người Việt.

Ngôi nhà chung của những người giữ lửa tiếng Việt

Mạng lưới Giảng dạy tiếng Việt và văn hóa Việt Nam giới thiệu bộ sách “Vui học tiếng Việt”. (Ảnh NVCC)

Gìn giữ tiếng mẹ đẻ và quảng bá văn hóa Việt

Tháng 9/2025, tại Fukuoka (Nhật Bản), Mạng lưới giảng dạy tiếng Việt và văn hóa Việt Nam toàn cầu chính thức ra mắt với sự quan tâm của nhiều cơ quan trong nước, cơ quan đại diện ngoại giao Việt Nam tại các quốc gia, các học giả, giáo viên và cộng đồng kiều bào.

Sáng kiến do Tổng lãnh sự quán Việt Nam tại Fukuoka khởi xướng, với mong muốn xây dựng ngôi nhà chung dành cho giáo viên, phụ huynh, học sinh và những người quan tâm đến việc dạy và học tiếng Việt ở nước ngoài.

Việc hình thành một hệ thống kết nối toàn cầu sẽ giúp nâng cao chất lượng giảng dạy tiếng Việt, hỗ trợ giáo viên về phương pháp, tài liệu và công nghệ, đồng thời tạo ra một diễn đàn học thuật để trao đổi kinh nghiệm giữa các chuyên gia, nhà giáo và nhà nghiên cứu.

Mạng lưới được xây dựng với ba mục tiêu cốt lõi là giữ gìn và phát triển tiếng Việt như biểu tượng của bản sắc dân tộc; kết nối cộng đồng người Việt trên toàn thế giới và quảng bá hình ảnh Việt Nam hiện đại, thân thiện, giàu truyền thống ra quốc tế.

Không chỉ dừng lại ở mục tiêu học ngôn ngữ, các lớp tiếng Việt ở nước ngoài còn gắn với việc tìm hiểu lịch sử, văn hóa, ẩm thực và nghệ thuật truyền thống. Mỗi lớp học tiếng Việt ở nước ngoài là một điểm kết nối văn hóa, góp phần nuôi dưỡng tình yêu quê hương và củng cố bản sắc dân tộc. Tại đây, thế hệ trẻ kiều bào được tiếp cận với truyện cổ tích, ca dao, âm nhạc dân gian, Tết cổ truyền hay các phong tục tập quán của quê hương.

Một trong những thách thức lớn của việc dạy tiếng Việt cho trẻ em sinh ra ở nước ngoài là sự khác biệt về môi trường ngôn ngữ. Để giải quyết vấn đề này, mạng lưới chú trọng phát triển các phương pháp giảng dạy linh hoạt, sinh động và phù hợp với bối cảnh quốc tế; đồng thời tổ chức nhiều chương trình tập huấn toàn cầu dành cho giáo viên tiếng Việt ở nước ngoài tập trung vào phương pháp giảng dạy hiện đại, kỹ năng sử dụng học liệu số và cách tạo môi trường học tập hấp dẫn cho trẻ em kiều bào.

Một ví dụ tiêu biểu là lớp tập huấn toàn cầu về phương pháp giảng dạy theo bộ sách Vui học tiếng Việt thu hút hàng trăm giáo viên từ nhiều quốc gia. Bộ sách này được xây dựng trên tinh thần lấy người học làm trung tâm, coi tiếng Việt không chỉ là một môn học, mà là một không gian văn hóa để trẻ em người Việt ở nước ngoài được tiếp cận, trải nghiệm và gắn bó.

Đây là kết quả của quá trình nghiên cứu, thử nghiệm và điều chỉnh liên tục, dựa trên phản hồi từ giáo viên tham gia các lớp tập huấn và thực tiễn giảng dạy tại nhiều quốc gia. Chương trình được xem như bước tiến quan trọng trong quá trình chuẩn hóa và quốc tế hóa hoạt động dạy tiếng Việt cho cộng đồng người Việt ở nước ngoài; giúp trẻ em kiều bào tiếp cận tiếng Việt một cách tự nhiên hơn, đồng thời hiểu sâu hơn về văn hóa và lịch sử dân tộc.

Mô hình kết nối không biên giới

Theo ông Nguyễn Duy Anh, Chủ tịch Hội người Việt Nam tại Fukuoka, đồng thời là Tổng thư ký Mạng lưới giảng dạy tiếng Việt và văn hóa Việt Nam toàn cầu, sự tham gia của đội ngũ giáo viên tình nguyện, các hội đoàn kiều bào và các nhà khoa học trong nước sẽ tạo nên nền tảng quan trọng để mạng lưới phát triển bền vững. Khi các nguồn lực được kết nối hiệu quả, việc dạy và học tiếng Việt sẽ không còn là những nỗ lực riêng lẻ mà trở thành một phong trào lan tỏa rộng khắp trong cộng đồng.

Tổng thư ký Mạng lưới giảng dạy tiếng Việt và văn hóa Việt Nam toàn cầu cũng cho biết một trong những trọng tâm xuyên suốt trong năm qua là tổ chức các lớp tập huấn, bồi dưỡng chuyên môn về giảng dạy tiếng Việt cho giáo viên và tình nguyện viên tại các cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài.

Theo ông, các lớp tập huấn được triển khai theo cả hình thức trực tiếp và trực tuyến, tập trung vào phương pháp giảng dạy tiếng Việt cho trẻ em song ngữ, cách xây dựng bài học gắn với văn hóa Việt, cũng như chia sẻ kinh nghiệm tổ chức lớp học phù hợp với điều kiện thực tế tại từng quốc gia.

“Các lớp tập huấn không chỉ giúp nâng cao năng lực chuyên môn cho giáo viên mà còn tạo ra sự thống nhất về định hướng, phương pháp giảng dạy trong toàn mạng lưới”, ông Nguyễn Duy Anh nhấn mạnh.

7.số 11: Ngôi nhà chung của những người giữ lửa tiếng Việt

Cô giáo Nguyễn Thị Liên trong lớp học tiếng Việt tại Malaysia. (Ảnh NVCC)

Mạng lưới hiện duy trì sự kết nối với các cộng đồng giảng dạy tiếng Việt tại nhiều quốc gia thông qua hệ thống các Phó tổng thư ký phụ trách từng khu vực. Mỗi địa bàn đều gắn với các mô hình cụ thể như trường học, trung tâm tiếng Việt, hội đoàn người Việt, câu lạc bộ ngôn ngữ hay các tổ chức văn hóa - tôn giáo, tạo nên nền tảng thực tiễn cho việc lan tỏa và gìn giữ tiếng Việt ở nước ngoài.

Hiện tại, các Phó tổng thư ký đang hoạt động tại nhiều địa bànnhư Lào, Campuchia, Thái Lan, Malaysia, Hàn Quốc, Australia, Sri Lanka, Đài Loan (Trung Quốc), Nga, Đức, Pháp, Hà Lan, Ba Lan và Mỹ. Thông qua các đầu mối này, Mạng lưới thường xuyên nắm bắt tình hình hoạt động dạy và học tiếng Việt tại địa bàn, kịp thời hỗ trợ chuyên môn cho giáo viên và các lớp học cộng đồng.

Bà Nguyễn Thị Liên, Sứ giả tiếng Việt năm 2023, Phó tổng thư ký Mạng lưới giảng dạy tiếng Việt và văn hóa Việt Nam toàn cầu tại Malaysia, chia sẻ rằng các lớp tập huấn đã giúp đội ngũ giáo viên tại cơ sở có thêm công cụ và định hướng rõ ràng hơn trong giảng dạy.

"Trong thời gian tới, chúng tôi dự kiến tổ chức các lớp giảng dạy tại một số quốc gia, tập trung hướng dẫn phương pháp dạy và học tiếng Việt theo bộ sách Vui học tiếng Việt (quyển 1 và quyển 2), qua đó góp phần chuẩn hóa nội dung giảng dạy và nâng cao hiệu quả các lớp học tiếng Việt trong cộng đồng người Việt.

Với sự tham gia của nhiều nhà giáo, trí thức và đại diện cộng đồng kiều bào từ nhiều quốc gia, mạng lưới hy vọng sẽ tiếp tục mở rộng hoạt động, thúc đẩy các sáng kiến hợp tác và góp phần đưa tiếng Việt lan tỏa mạnh mẽ hơn", ông Nguyễn Duy Anh chia sẻ.

Xây dựng bản đồ các lớp tiếng Việt toàn cầu

Có thể thấy, việc kết nối đại diện ở nhiều châu lục đã giúp Mạng lưới giảng dạy tiếng Việt và văn hoá Việt Nam toàn cầu thuận lợi trong việc chia sẻ kinh nghiệm giảng dạy, xây dựng học liệu và tổ chức các hoạt động quảng bá tiếng Việt mang tính liên khu vực, từng bước hình thành một cộng đồng giáo dục tiếng Việt xuyên quốc gia.

Sắp tới, Mạng lưới sẽ ra mắt đặc san “Bản đồ các lớp học tiếng Việt trên toàn thế giới và tình hình dạy và học tiếng Việt trong cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài” nhằm phản ánh bức tranh tổng thể về hoạt động dạy và học tiếng Việt trong cộng đồng kiều bào hiện nay.

Trên cơ sở tổng hợp dữ liệu, mô hình lớp học và các sáng kiến tiêu biểu tại nhiều quốc gia, đặc san hướng tới hình thành “bản đồ tiếng Việt toàn cầu”, qua đó kết nối các lớp học, giáo viên, tổ chức và cộng đồng đang tham gia gìn giữ và phát huy tiếng Việt ở nước ngoài.

Nội dung đặc san gồm các phần chính: Tổng quan tình hình dạy và học tiếng Việt ở nước ngoài; bản đồ các lớp học tiếng Việt trên toàn cầu với thống kê, phân bố theo khu vực và loại hình lớp học; giới thiệu những giáo viên, phụ huynh, học sinh và mô hình cộng đồng tiêu biểu trong việc duy trì lớp học tiếng Việt; các bài viết, nghiên cứu chuyên đề về vai trò của tiếng Việt trong kết nối cộng đồng, ứng dụng công nghệ và trí tuệ nhân tạo trong giảng dạy, cũng như kinh nghiệm xây dựng môi trường học tập hiệu quả.

Ấn phẩm được kỳ vọng trở thành nguồn tư liệu tham khảo có giá trị lâu dài cho công tác nghiên cứu, hoạch định chính sách và kết nối cộng đồng; đồng thời góp phần lan tỏa tình yêu tiếng Việt, bồi đắp bản sắc văn hóa và gắn kết các thế hệ người Việt Nam trên toàn thế giới.

Bài 2: Gin giữ tiếng Việt từ những điều bình dị