Tiếng mẹ đẻ ở những lớp học xa xứ (Bài 2):

Gìn giữ tiếng Việt từ những điều bình dị

Với vai trò Chủ nhiệm Câu lạc bộ Giáo viên tiếng Việt tại Thụy Điển, cô giáo Sally Luu Nguyen (Nguyễn Thị Lưu) đã có cuộc trò chuyện với TG&VN nhân hướng đến Ngày tôn vinh tiếng Việt trong cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài (ngày 8/9).

Kỳ vọng vào nhịp cầu mới kết nối với quê hương Gala 'Tiếng Việt thân thương' 2026: Gìn giữ tiếng Mẹ, kết nối cội nguồn Nghị quyết số 23-NQ/TW mở rộng không gian phát huy nguồn lực người Việt Nam ở nước ngoài

Gìn giữ tiếng Việt từ những điều bình dị

Việc giảng dạy tiếng Việt tại Thụy Điển và nhiều nước khác được duy trì, số học sinh đăng ký học tiếng Việt tăng. (Ảnh NVCC)

Điều gì thôi thúc cô và các giáo viên cùng xây dựng một không gian kết nối dành cho những người đang giảng dạy tiếng Việt tại Thụy Điển?

Câu lạc bộ (CLB) Giáo viên tiếng Việt tại Thụy Điển được quyết định thành lập ngày 19/5/2026. Trong quá trình này, Đại sứ Việt Nam tại Thụy Điển Trần Văn Tuấn là người có đóng góp rất lớn, từ việc đưa ra ý tưởng, động viên, thúc đẩy cho đến việc ký quyết định thành lập CLB trong một thời gian khá ngắn.

Bản thân tôi và các thành viên rất tự hào, đồng thời khá tự tin khi đón nhận quyết định thành lập CLB vào cuối tháng 6 vừa qua. Kỳ vọng của CLB tất nhiên còn lớn hơn. Chúng tôi mong muốn cùng nhau trau dồi kiến thức, hoàn thiện chuyên môn, chia sẻ tài liệu và phương pháp giảng dạy, qua đó giúp các bài học tiếng Việt trở nên sinh động, hấp dẫn và hiệu quả hơn.

Dạy tiếng Việt cho trẻ em người Việt sinh ra và lớn lên ở nước ngoài có những đặc thù riêng. Theo cô, đâu là những khó khăn lớn nhất và giáo viên cần đổi mới phương pháp như thế nào để tiếng Việt trở nên gần gũi, hấp dẫn với các em?

Đây là vấn đề rất thực tế trong việc dạy tiếng Việt tại Thụy Điển. Ngoài thời lượng học tiếng Việt ở trường còn hạn chế, việc sử dụng tiếng Việt của các em trong sinh hoạt hằng ngày cũng không nhiều. Có những em hầu như không có cơ hội nghe, xem tin tức bằng tiếng Việt; việc tiếp cận văn hóa, nghệ thuật Việt Nam cũng rất ít.

Vì vậy, để các em có thể đọc và hiểu những văn bản mang tính văn học là một việc không dễ, đặc biệt với văn học dân gian hay văn học hiện thực phê phán Việt Nam.

Với những em sinh ra tại Thụy Điển, có cha hoặc mẹ không phải người Việt, việc truyền tải nội dung về thơ ca Việt Nam càng hạn chế hơn. Đây thực sự là điều đáng tiếc.

Cô giáo Sally Luu Nguyen. (Ảnh NVCC)

Nhiều phụ huynh mong muốn con sử dụng tốt tiếng Việt, nhưng trẻ lại chịu ảnh hưởng lớn từ môi trường ngôn ngữ sở tại. Theo cô, làm thế nào để việc học tiếng Việt trở thành nhu cầu tự nhiên, niềm vui và niềm tự hào về nguồn cội?

Thực tế, việc giảng dạy tiếng Việt tại Thụy Điển và nhiều nước khác vẫn được duy trì, số học sinh đăng ký học tiếng Việt vẫn tăng. Đó chính là động lực để các giáo viên có thêm nghị lực.

Có lẽ, lòng yêu nghề, yêu tiếng Việt và niềm tự hào là người Việt đã giúp chúng tôi truyền được tình yêu ấy đến các em. Nhiều em đã đón nhận và đồng hành với việc học tiếng Việt trong 9-12 năm.

Khi các em trưởng thành hơn, hiểu sâu hơn về tiếng Việt và phần nào hiểu được văn hóa phương Đông, các em sẽ hiểu cha mẹ mình hơn, hiểu bản thân mình hơn, đồng thời nhận ra sự khác biệt giữa văn hóa phương Đông và phương Tây. Từ đó, các em cũng trở nên tự tin hơn.

Theo tôi, người lớn không nên biến “trách nhiệm” thành điều bắt buộc đối với thế hệ tương lai. Những người làm công tác giảng dạy và các bậc phụ huynh nên trở thành những người kể chuyện.

Hãy kể cho các em nghe về đất nước Việt Nam qua các giai đoạn lịch sử, về nguồn gốc họ tên của chính các em, về những người Việt đã chia sẻ, giúp đỡ nhau trong khó khăn, hoạn nạn.

Hãy hát cho các em nghe những bài hát ru, hướng dẫn các em chơi những trò chơi dân gian, cùng tìm hiểu những món ăn truyền thống. Khi khơi dậy được sự tò mò và mong muốn tìm hiểu về nguồn cội, các em sẽ học bằng ý thức của chính mình. Và khi các em có thể tự hào giới thiệu mình là người Việt với mọi người, các em sẽ tự nhiên gìn giữ và lan tỏa những giá trị ấy.

Nghị quyết số 23-NQ/TW của Bộ Chính trị đặt ra nhiều định hướng về phát huy sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc, trong đó có việc gắn kết cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài. Thực tiễn từ Thụy Điển, cô nhìn nhận vai trò của tiếng Việt và giáo dục tiếng Việt như thế nào trong kết nối kiều bào với quê hương?

Người Việt ở Thụy Điển không đông như tại một số nước châu Âu khác như Đức, Pháp, Ba Lan hay Czech, nhưng cộng đồng người Việt tại đây có tinh thần đoàn kết. Bà con giúp đỡ nhau trong công việc, cuộc sống và tạo điều kiện gặp gỡ vào những dịp lễ, Tết hay sinh nhật.

Cái “tính Việt” có lẽ được bộc lộ rất rõ khi chúng ta sống xa Tổ quốc. Tiếng Việt là một trong những điều quý giá nhất mỗi khi người Việt gặp nhau.

Chỉ bằng tiếng Việt, chúng ta có thể xưng hô với nhau một cách thân mật; những câu hỏi thăm bằng tiếng Việt cũng mang một tình cảm rất riêng. Vì vậy, việc các gia đình đăng ký cho con em học tiếng Việt phần nào cho thấy ý thức bảo vệ và gìn giữ tiếng Việt của cộng đồng người Việt tại Thụy Điển.

Các em học sinh cùng những bữa cơm ấm cúng tại nhà cô Sally Luu Nguyen. (Ảnh NVCC)

Mỗi người có một cách kết nối cộng đồng riêng. Với tôi, điều quan trọng là các học trò không chỉ gặp nhau trong môi trường học tập mà còn có những không gian gia đình, nơi các em có thể thể hiện “tính Việt” một cách tự nhiên, dù có những em mang tên Tây.

Mỗi khi các em tập trung tại nhà tôi, cùng nói tiếng Việt, nấu món ăn Việt hay quây quần xem phim Việt, không chỉ các em mà cả tôi cũng cảm thấy hạnh phúc hơn. Với các em nhỏ, việc gặp những bạn cùng lứa tuổi có gốc Việt tại thư viện thành phố, cùng mượn sách tiếng Việt về đọc cũng là một niềm vui. Có những em đã trở thành bạn của nhau từ những buổi gặp như vậy.

Gia đình có vai trò như thế nào trong việc duy trì tiếng Việt, văn hóa và ý thức về cội nguồn? Cha mẹ có thể làm gì ngay trong đời sống hằng ngày để tiếng Việt không bị “đứt mạch” giữa các thế hệ, thưa cô?

Nếu chúng ta từng được nghe những bài hát ru hay những câu chuyện kể từ nhỏ, thì cũng đừng quên hát ru và kể chuyện cho con mình ngay từ khi các con còn thơ bé.

Các gia đình người Việt nên có sách tranh, truyện đọc bằng tiếng Việt ở nhà cho cả cha mẹ và con cái. Các bạn trẻ cũng nên dành tiền mua sách để đọc, hoặc có thể tặng sách thay vì những món quà vật chất khác.

Các cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài cũng có thể bằng nhiều cách đưa sách tiếng Việt đến thị trường bản địa hoặc truyền tải thông qua các kênh phù hợp.

Tại Thụy Điển, Câu lạc bộ Giáo viên tiếng Việt sẽ tìm kiếm những địa điểm để đưa sách tiếng Việt đến gần hơn với người Việt, cũng như những người nước ngoài muốn tìm hiểu tiếng Việt và văn hóa Việt Nam. Trong quá trình đó, sách song ngữ rất cần thiết để việc tiếp cận tiếng Việt trở nên dễ dàng hơn.

CLB Giáo viên tiếng Việt tại Thụy Điển sẽ phát triển theo hướng nào? Cô có đề xuất gì để xây dựng mạng lưới hỗ trợ hiệu quả hơn cho giáo viên, học sinh và các gia đình Việt Nam ở nước ngoài?

Với tư cách Chủ nhiệm CLB, tôi cùng Ban Chấp hành mới đang thống nhất những phương thức hoạt động chung. Tôi rất may mắn và tự hào vì các thành viên đều có trình độ chuyên môn và tâm huyết lớn với việc bảo vệ, phát huy tiếng Việt.

Cô giáo Sally Luu Nguyen tại lớp học. (Ảnh NVCC)

CLB dự kiến tổ chức các buổi họp trực tuyến hai tháng một lần và gặp mặt trực tiếp một lần mỗi năm vào dịp Đại hội ngày 19/5. Đồng thời, chúng tôi sẽ trao đổi với Nhà xuất bản của Bộ Giáo dục và Đào tạo, với mong muốn có thêm những tài liệu giảng dạy, sách truyện, truyện tranh với nội dung phù hợp, dễ tiếp nhận đối với trẻ em ở Thụy Điển nói riêng và các nước phương Tây nói chung.

Thông qua các mối liên hệ của đại diện Việt Nam ở nước ngoài, trong đó có Đại sứ quán, chúng tôi có cơ hội kết nối với những người chị, người bạn ở nhiều nước châu Âu, những người có chuyên môn và kinh nghiệm trong đào tạo tiếng Việt và văn hóa phương Đông. Tôi hy vọng họ sẽ trở thành những giảng viên, chuyên gia đồng hành cùng CLB Giáo viên tiếng Việt tại Thụy Điển trong công cuộc gìn giữ và lan tỏa tiếng Việt.

Bài cuối: Sứ giả tiếng Việt ở nước ngoài năm 2026: Đưa ngôn ngữ đến những miền đất mới