 |
| Trong bối cảnh Mỹ thay đổi chính sách, châu Âu đang đảm nhận nhiều trách nhiệm hơn đối với an ninh của chính mình. (Nguồn: CER.eu) |
Nhận định trên được ông Apostolos Thomadakis, chuyên gia cấp cao tại Trung tâm Nghiên cứu Chính sách châu Âu (CEPS) đưa ra trong bài viết “Khi Mỹ đặt các liên minh của mình vào rủi ro, châu Âu đang học cách tự đứng vững”, đăng trên tạp chí The Modern Diplomacy ngày 12/10.
| More from WVR |
 Khi châu Âu học cách tự bảo vệ: Cuộc chuyển mình quân sự lớn nhất từ Chiến tranh Lạnh |
Theo ông, trong bối cảnh Mỹ thay đổi chính sách, châu Âu đang đảm nhận nhiều trách nhiệm hơn đối với an ninh của chính mình, tăng cường năng lực quốc phòng và xây dựng các cơ chế kiểm soát sự phụ thuộc chiến lược. Tiến trình này chưa đồng đều, nhưng châu Âu đang từng bước trưởng thành hơn với tư cách một chủ thể chiến lược.
Nghịch lý của sức mạnh Mỹ
Sự thay đổi trong chính sách của Mỹ không nên chỉ được nhìn nhận như một bước ngoặt hướng về trong nước hay sự trở lại của chủ nghĩa biệt lập truyền thống. Washington vẫn sẵn sàng sử dụng sức mạnh kinh tế, chính trị và quân sự đáng kể, nhưng ngày càng lựa chọn kỹ hơn cách thức và thời điểm sử dụng sức mạnh đó.
Chiến lược An ninh Quốc gia năm 2025 của Mỹ bác bỏ quan điểm rằng Washington phải tiếp tục gánh vác những trách nhiệm toàn cầu không nhất thiết liên quan đến lợi ích quốc gia. Văn kiện này cho rằng, thời kỳ Mỹ gần như một mình làm điểm tựa cho trật tự quốc tế đã khép lại, đồng thời kêu gọi các đồng minh vừa chia sẻ gánh nặng, vừa tiếp nhận phần trách nhiệm được chuyển giao từ Mỹ.
Sự thay đổi này thể hiện ngày càng rõ trong thực tế. Các cam kết an ninh và chính sách thuế quan, trong đó có việc tiếp cận thị trường Mỹ, đang được Washington sử dụng như những con bài mặc cả trong quan hệ song phương, kể cả với các đồng minh lâu năm.
Sự khác nhau giữa chia sẻ gánh nặng và chủ nghĩa giao dịch ở chỗ: Chia sẻ gánh nặng nhằm phân bổ trách nhiệm công bằng hơn trong một liên minh, còn chủ nghĩa giao dịch gắn cam kết của mỗi bên với những lợi ích mà đối tác có thể đem lại để đổi lấy.
Một phần trong chương trình nghị sự của Mỹ có những lập luận khá thuyết phục. Các đồng minh giàu có hơn cần đóng góp nhiều hơn cho quốc phòng của chính mình. Sự phụ thuộc của châu Âu vào Mỹ đã trở nên quá mức, trong khi nhiều năm đầu tư thiếu hụt làm suy giảm mức độ sẵn sàng quân sự và sức mạnh công nghiệp của châu Âu. Yêu cầu châu Âu đảm nhận nhiều trách nhiệm hơn không đồng nghĩa với việc Mỹ rũ bỏ quan hệ xuyên Đại Tây Dương.
Tuy nhiên, nguy cơ lớn nhất nằm ở việc đánh đồng chia sẻ gánh nặng với cách tiếp cận mang tính giao dịch, cũng như coi các liên minh là gánh nặng thay vì tài sản chiến lược. Liên minh không chỉ đặt ra nghĩa vụ đối với Mỹ mà còn mang lại khả năng tiếp cận, thông tin tình báo, năng lực, sự ủng hộ chính trị và tính chính danh quốc tế. Các nghiên cứu về liên minh của Mỹ cho thấy, đây là phương thức gia tăng sức mạnh của Washington thông qua việc kết hợp với sức mạnh quốc gia của các đối tác. Hệ thống liên minh cũng là một trong những lợi thế quan trọng của Mỹ trong cạnh tranh với Trung Quốc.
Đó chính là nghịch lý trong cách tiếp cận mới của Mỹ. Washington muốn có thêm dư địa hành động bằng cách nới lỏng các cam kết và xử lý quan hệ với những nước khác theo hướng thực dụng, mang tính trao đổi nhiều hơn. Trước mắt, cách làm này có thể đem lại một số kết quả nhất định khi những quốc gia vốn quen hoạt động trong quỹ đạo của Washington nhượng bộ để tránh đối đầu.
Nhưng về lâu dài, chính cách tiếp cận đó sẽ thúc đẩy các nước giảm phụ thuộc vào Mỹ bằng cách đa dạng hóa quan hệ đối tác và tự củng cố năng lực. Ngay cả khi vẫn tiếp tục hợp tác với Washington, niềm tin vào tính bền vững của các cam kết từ Mỹ cũng sẽ suy giảm khi chính sách thay đổi qua các đời chính quyền.
Như vậy, Mỹ có thêm sự linh hoạt nhưng phải đánh đổi một phần đòn bẩy ảnh hưởng. Đó là nghịch lý của việc tiến lên bằng những bước lùi.
Châu Âu không còn đứng yên
Đối với châu Âu, bài học ở đây không phải là quan hệ xuyên Đại Tây Dương đã mất đi ý nghĩa. Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO) vẫn giữ vai trò trung tâm trong hệ thống phòng thủ tập thể của châu Âu, còn quan hệ đối tác với Mỹ sẽ tiếp tục có ý nghĩa thiết yếu trên nhiều lĩnh vực. Điều cần rút ra là quan hệ này không thể tiếp tục dựa trên sự phụ thuộc lâu dài của châu Âu hay niềm tin rằng mọi chính quyền Mỹ đều sẽ có cùng cách tiếp cận đối với các liên minh.
 |
| EU đang từng bước xây dựng khuôn khổ phối hợp chặt chẽ hơn giữa các thành viên trong khối, đồng thời củng cố quan hệ đối tác bên ngoài khối. (Nguồn: DPA) |
May mắn là châu Âu không phải bắt đầu từ con số 0. Các nước thành viên EU đã chi 418 tỷ Euro cho quốc phòng trong năm 2025, tăng 20% so với năm 2024 và tương đương 2,2% tổng GDP của khối. Con số này dự kiến đạt 454 tỷ Euro trong năm 2026. Các đồng minh châu Âu trong NATO và Canada cũng tăng chi tiêu quốc phòng khoảng 20% tính theo giá trị thực trong năm 2025.
Tăng chi tiêu là chưa đủ, EU cũng đang từng bước xây dựng khuôn khổ phối hợp chặt chẽ hơn. Cơ chế Hành động An ninh vì châu Âu (SAFE), với quy mô 150 tỷ Euro, hỗ trợ đầu tư quốc phòng thông qua các khoản vay và khuyến khích mua sắm chung. Sách trắng Quốc phòng châu Âu cùng chương trình Sẵn sàng 2030 xác định những khoảng trống về năng lực, hạn chế của ngành công nghiệp và các lĩnh vực cần tăng cường phối hợp giữa các nước châu Âu.
Châu Âu cũng đang củng cố quan hệ đối tác vượt ra ngoài khuôn khổ thể chế của EU. Quan hệ Đối tác An ninh và Quốc phòng EU-Anh, được thống nhất vào tháng 5/2025, thiết lập khuôn khổ hợp tác có hệ thống trong các lĩnh vực như an ninh hàng hải, an ninh không gian, các mối đe dọa trên không gian mạng, cơ sở hạ tầng trọng yếu và quản lý khủng hoảng. Tháng 6/2025, EU ký thỏa thuận tương tự với Canada. Sau đó, Canada trở thành quốc gia ngoài châu Âu đầu tiên có doanh nghiệp đủ điều kiện tham gia hoạt động mua sắm theo cơ chế SAFE.
Sự chuyển dịch này không chỉ giới hạn ở lĩnh vực quốc phòng. Thông qua các cơ chế sàng lọc đầu tư, công cụ chống cưỡng ép, biện pháp phòng vệ thương mại và chính sách về nguyên liệu thô trọng yếu, EU đã bắt đầu xây dựng những công cụ nhằm giảm thiểu các điểm dễ bị tổn thương mà không từ bỏ các nguyên tắc của nền kinh tế mở.
Tuy nhiên, cần thận trọng khi đánh giá các sáng kiến này. Chi tiêu tăng không đồng nghĩa với việc năng lực có thể triển khai ngay trên thực tế cũng tăng tương ứng. Thị trường quốc phòng châu Âu vẫn phân mảnh; mua sắm chung chưa trở thành thông lệ, trong khi lợi ích công nghiệp của từng quốc gia thường cản trở quá trình hợp nhất. Châu Âu vẫn phụ thuộc nhiều vào Mỹ về một số năng lực chiến lược thiết yếu, bao gồm tình báo, chỉ huy và kiểm soát, vận tải chiến lược và răn đe hạt nhân. Cơ quan Quốc phòng châu Âu tiếp tục kêu gọi tăng đầu tư hợp tác, khả năng tương tác và phối hợp phát triển năng lực.
Tiến trình chuyển đổi đã bắt đầu, nhưng châu Âu vẫn chưa đủ khả năng tự chủ hành động khi cần thiết. Dù vậy, sự chuyển dịch này là có thật. Châu Âu đang rời khỏi mô hình đặt trọng tâm vào việc được Mỹ bảo vệ, để chuyển sang mô hình trong đó các nước châu Âu đảm nhận nhiều trách nhiệm hơn, đầu tư nhiều hơn vào năng lực của chính mình và hợp tác với mạng lưới đối tác rộng hơn.
Trưởng thành nhưng không tách rời
Mục tiêu không nên là thúc đẩy châu Âu tách khỏi Mỹ. Việc tăng cường năng lực của châu Âu và khắc phục tình trạng mất cân bằng chính trị vốn tồn tại lâu nay sẽ góp phần củng cố quan hệ xuyên Đại Tây Dương. Trưởng thành về chiến lược có nghĩa là có quyền lựa chọn hợp tác, thay vì không còn lựa chọn nào khác ngoài hợp tác.
Châu Âu cũng không nên chỉ tìm cách khôi phục mối quan hệ như trước đây. Ngay cả khi một chính quyền mới tại Washington theo đuổi cách tiếp cận truyền thống hơn, các chính phủ châu Âu cũng không nên cho rằng những thay đổi chính sách như hiện nay sẽ không lặp lại. Chính sách của Mỹ có thể thay đổi theo từng cuộc bầu cử, trong khi việc khôi phục niềm tin và xây dựng lại năng lực cần nhiều thời gian hơn.
Mặt khác, Mỹ có thể cho rằng thoát khỏi những ràng buộc do các liên minh và thể chế quốc tế đặt ra sẽ mang lại lợi ích cho mình. Nhưng chính những cơ chế đó cũng là nguồn sức mạnh của Washington. Làm suy yếu chúng có thể giúp Mỹ linh hoạt hơn trong hành động đơn phương trước mắt, nhưng đồng thời thu hẹp các lựa chọn hợp tác trong tương lai.
Châu Âu cuối cùng cũng đang rút ra kết luận đúng đắn: Tăng chi tiêu, xây dựng năng lực, xử lý những điểm phụ thuộc chiến lược và phát triển các quan hệ đối tác chặt chẽ hơn. Thách thức hiện nay là chuyển các khoản chi tiêu riêng lẻ của từng quốc gia thành năng lực chung có khả năng phối hợp tác chiến; tăng cường hợp tác với Anh, Canada và các đối tác cùng chí hướng khác; đồng thời giảm những điểm dễ bị tổn thương trong các lĩnh vực quốc phòng, công nghệ, năng lượng và hạ tầng tài chính, nhưng vẫn duy trì sự cởi mở đối với thương mại, đầu tư và hợp tác quốc tế.
Trong khi Mỹ tìm kiếm dư địa hành động lớn hơn, bất chấp nguy cơ làm suy yếu các liên minh, châu Âu đang đi đúng hướng. Lục địa này chưa thể hoàn toàn tự đứng vững, nhưng cuối cùng cũng đang học cách làm điều đó.
| Cập nhật lịch thi đấu Cúp C2 châu Âu và lịch phát sóng trực tiếp Europa League mới nhất hôm nay Cập nhật lịch thi đấu Cúp C2 châu Âu và lịch phát sóng trực tiếp Europa League mùa giải 2026/27, đầy đủ, nhanh và chính ... |
| Giá nông sản hôm nay 14/10/2026: Giá cà phê trong nước có thể bứt phá? Giá tiêu ổn định; châu Âu đã chi 209 tỷ USD mua năng lượng Nga Báo Thế giới và Việt Nam cập nhật giá nông sản hôm nay 14/10/2026, giá cà phê, giá tiêu, giá gạo xuất khẩu... giao dịch ... |
| Ba Lan cảnh báo châu Âu không thể tiếp tục chủ quan, kêu gọi làm một việc để ứng phó Nga Ngày 13/10, Bộ trưởng Quốc phòng Ba Lan Wladyslaw Kosiniak-Kamysz kêu gọi châu Âu chuyển hoạt động sản xuất vũ khí và đạn dược sang ... |
| EU chi thêm 25 triệu Euro, mở rộng hợp tác quản lý di cư tại miền Đông Libya Ngày 13/10, theo Reuters, Liên minh châu Âu (EU) đã ký thỏa thuận tài trợ bổ sung 25 triệu Euro (khoảng 29 triệu USD), nhằm ... |
| Trừng phạt Nga: Đức nói đây không phải thời điểm nới lỏng, Anh hoan nghênh quyết định mới nhất của EU Ngày 13/10, các ngoại trưởng của Đức và Anh đã kêu gọi tăng cường các biện pháp trừng phạt Nga liên quan đến xung đột ... |
