Nhà giáo Nghiêm Việt Hương, nguyên Trưởng khoa tiếng Nhật, Trường Đại học Hà Nội (trước đây là Trường Đại học Ngoại ngữ Hà Nội) là một trong những người đặt nền móng cho công tác đào tạo tiếng Nhật tại Việt Nam. Từ chuyến đi Triều Tiên năm 1967 để học tiếng Nhật, ông trở về nước năm 1972 và bắt đầu hành trình gắn bó với công tác giảng dạy, biên soạn giáo trình, từ điển tiếng Nhật dành cho người Việt.
Gần sáu thập kỷ gắn bó với tiếng Nhật, với những đóng góp cho giao lưu văn hóa, giáo dục, tình hữu nghị Việt Nam-Nhật Bản, năm 2026, ông đã được Chính phủ Nhật Bản ghi nhận bằng Huân chương Mặt trời mọc, Tia sáng vàng và Nơ thắt hoa hồng.
 |
| Thầy Nghiêm Việt Hương trong buổi phỏng vấn với Báo TG&VN. (Ảnh: Trung Anh) |
Nơi khởi nguồn của niềm yêu tiếng Nhật
Lớn lên tại Lục Nam, Bắc Giang (nay thuộc tỉnh Bắc Ninh), nhà giáo Nghiêm Việt Hương trải qua tuổi trẻ trong những năm chiến tranh, trường lớp nhiều lần sơ tán, việc học chịu ảnh hưởng bởi bom đạn.
Trong giai đoạn này, Đảng và Nhà nước chủ trương tuyển chọn học sinh gửi sang các nước xã hội chủ nghĩa đào tạo, chuẩn bị nhân lực cho công cuộc xây dựng đất nước. Thầy Hương là một trong năm học sinh có thành tích học tập tốt, đồng thời đáp ứng các tiêu chuẩn về lý lịch để được lựa chọn.
Chia sẻ với TG&VN, thầy cho biết dù học khá giỏi Toán và Vật lý nhưng thầy luôn hiểu rằng sở thích cá nhân phải đặt sau nhu cầu của đất nước.
Được lựa chọn đi học ở nước ngoài là niềm vui và niềm tự hào lớn đối với chàng trai từng chỉ quen với những con đường đất ở quê nhà. Nhưng đó cũng là trách nhiệm mà thầy ý thức rõ, bởi phía sau cơ hội ấy là sự hy sinh của gia đình, sự tận tình của thầy cô, sự đùm bọc của quê hương và niềm tin mà Nhà nước gửi gắm.
Tháng 10/1967, khi Việt Nam - Nhật Bản còn chưa thiết lập quan hệ ngoại giao, để học tiếng Nhật, ông phải sang Triều Tiên - một đất nước mà ông mới chỉ biết qua tên gọi, với mùa Đông khắc nghiệt và những năm tháng học tập xa nhà.
 |
| Lớp tiếng Nhật 11 người, trong đó có thầy Nghiêm Việt Hương (đứng hàng thứ hai, thứ hai từ bên phải), chụp ảnh cùng với ban giám hiệu Đại học Ngoại ngữ Bình Nhưỡng (Triều Tiên) khi tốt nghiệp tháng 9/1972. (Ảnh: NVCC) |
Trong ký ức của thầy, tình cảm Chủ tịch Kim Nhật Thành dành cho Chủ tịch Hồ Chí Minh và nhân dân Việt Nam được thể hiện qua những điều giản dị. Mỗi dịp sinh nhật Người, lưu học sinh Việt Nam lại được tặng táo, rượu sâm và nước ngọt.
Giữa những năm tháng xa quê, món quà ấy là nguồn động viên ấm áp, càng đáng trân trọng khi nước bạn cũng còn nhiều khó khăn nhưng vẫn chu đáo chăm lo cho các lưu học sinh, từ bữa ăn, chỗ ở đến việc học tập.
Việc học tiếng Nhật tại Triều Tiên gặp nhiều trở ngại do thiếu từ điển song ngữ. Không có từ điển Triều - Nhật, Nhật - Triều hay Triều - Việt, thầy phải tra nghĩa qua từ điển Triều - Nga rồi tiếp tục đối chiếu với từ điển Nga - Việt. Với những từ tiếng Nhật được giải thích bằng tiếng Triều, quá trình tra cứu càng phức tạp.
Những khó khăn ấy càng thôi thúc chàng sinh viên Nghiêm Việt Hương học tập nghiêm túc, bởi thầy hiểu tiếng Nhật khi đó vẫn là ngành ít người theo đuổi ở Việt Nam, đồng nghĩa với trách nhiệm lớn trong tương lai.
Càng học, thầy càng nhận ra sự tinh tế trong cấu trúc ngôn ngữ, cách diễn đạt thái độ và những nét văn hóa ứng xử của người Nhật. Tiếng Nhật dần trở thành lĩnh vực thầy thực sự muốn gắn bó, thay vì chỉ là ngành học được phân công.
Từ những trải nghiệm của bản thân, thầy sớm hình thành mong muốn giúp người Việt học tiếng Nhật thuận lợi hơn, không phải phụ thuộc vào ngôn ngữ trung gian hay mất nhiều công sức tra cứu như thế hệ mình. Ý tưởng ban đầu ấy sau này trở thành một phần trong công việc giảng dạy và biên soạn tài liệu của thầy.
Từ những viên gạch đầu tiên…
Tháng 10/1972, thầy Nghiêm Việt Hương trở về nước và được phân công công tác tại Trường Đại học Ngoại ngữ Hà Nội (nay là Đại học Hà Nội), khi ngành tiếng Nhật chưa có chương trình đào tạo chính quy hệ bốn năm, khó khăn trăm bề khi thiếu giáo trình và tài liệu.
“Chúng tôi chỉ có bốn người, vừa giảng dạy vừa tích lũy kinh nghiệm, chuẩn bị dần cho việc đào tạo tiếng Nhật một cách bài bản hơn”, thầy chia sẻ.
Đến năm 1993, nhà trường mở khóa đào tạo tiếng Nhật chính thức hệ bốn năm. Đó là một bước ngoặt mà thầy và các đồng nghiệp đã chờ đợi từ lâu.
Nhớ về giai đoạn ấy, thầy nhắc tới một kỷ niệm đáng nhớ. Năm 1984, quan hệ Việt Nam - Nhật Bản bắt đầu có những dấu hiệu cởi mở hơn. Quỹ Giao lưu quốc tế Nhật Bản mời thầy sang nghiên cứu tiếng Nhật.
Khi đang biên soạn Bộ Tiếng Nhật nâng cao 1 và 2 gồm hơn 400 trang bản thảo tại nước bạn, thầy không may xóa nhầm toàn bộ dữ liệu trên máy khi chỉ còn 15 ngày nữa là phải hoàn thành.
Vì sự quý mến dành cho người học trò, cô giáo hướng dẫn Abe Yoko và đồng nghiệp người Nhật đã đánh máy lại toàn bộ chỉ trong ba ngày, giúp thầy kịp chuẩn bị tài liệu bảo vệ trước Hội đồng để trở về nước. Nhờ sự giúp đỡ quý báu ấy, giáo trình được thông qua và xuất bản phục vụ sinh viên Việt Nam học tập.
 |
| Thầy Nghiêm Việt Hương với cuốn "Từ điển học tiếng Nhật" cơ bản. (Ảnh: Trung Anh) |
Tuy nhiên, thầy vẫn trăn trở về một tài liệu tra cứu được biên soạn phù hợp với chính người Việt Nam. Chuyến học tập tại Nhật Bản năm 1989 đã khơi gợi ý tưởng ấy khi thầy tìm thấy một cuốn từ điển dành cho người nước ngoài, để rồi bắt tay biên soạn cuốn Từ điển học tiếng Nhật cơ bản với độ dày khoảng 1.000 trang.
Không có máy tính hiện đại, bản thảo phải được đánh tay và sửa chữa thủ công, đòi hỏi nhiều công sức, kiên trì. Tháng 3/1997, Nhà xuất bản Giáo dục phát hành hơn 10.000 bản đầu tiên, trở thành cuốn từ điển “gối đầu giường” của nhiều học sinh, sinh viên.
Từ năm 2000, những chuyến công tác tại Nhật Bản tạo điều kiện để thầy tiếp tục hợp tác với các giáo viên, nhà nghiên cứu Nhật ngữ. Khoa tiếng Nhật dần được xây dựng từ những giờ lên lớp, từng trang giáo trình và sự bền bỉ của cả tập thể.
… trở thành người tiếp nối
Tinh thần trách nhiệm, sự đúng giờ và tính chu đáo của người Nhật đã giúp thầy sớm nhận ra học ngoại ngữ cũng là học cách thấu hiểu văn hóa và rèn luyện nhân cách, để làm sao tác phong của mỗi cá nhân khi bước ra thế giới đều góp phần định hình hình ảnh của đất nước. Thầy tin rằng, người Việt có thể chưa có điều kiện học tập so với bạn bè quốc tế, nhưng sự kiên trì sẽ là điểm tựa bù đắp.
 |
| Thầy Nghiêm Việt Hương cùng các thầy cô Khoa tiếng Nhật tại lễ kỷ niệm 45 năm thành lập Khoa. (Ảnh: NVCC) |
Trong suốt những năm tháng ở Nhật, thầy luôn giữ thói quen học tập nghiêm túc, lắng nghe từng bài giảng, miệt mài đọc thêm sách vở và kiên trì đến khi thấu đáo mọi vấn đề.
Vì vậy, thầy thường nhắc sinh viên rằng “học tiếng Nhật cần sự bền bỉ, sau này, dù làm nghề gì, thói quen làm việc cẩn thận và đến nơi đến chốn vẫn sẽ giúp các em được tin cậy”.
Từ lớp học của thầy Nghiêm Việt Hương, nhiều thế hệ học trò đã tiếp tục góp phần vun đắp quan hệ Việt Nam - Nhật Bản trên nhiều lĩnh vực.
Tiêu biểu là anh Nguyễn Hữu Bách, cựu sinh viên khóa 1997-2001, hiện là Tổng giám đốc Công ty HAL Việt Nam, doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực chế tạo khuôn và đúc nhôm, gắn với ngành công nghiệp Nhật Bản, đồng thời là Thành viên Hội đồng quản trị của Công ty mẹ tại Nhật Bản - Hiroshima Aluminum Industry.
Theo anh Bách, chính thầy Hương đã gieo mầm tình yêu tiếng Nhật trong anh từ những năm tháng sinh viên, mở ra con đường sự nghiệp kết nối doanh nghiệp hai nước.
Ngày 21/8 mới đây, thầy Nghiêm Việt Hương được Chính phủ Nhật Bản trao tặng Huân chương Mặt trời mọc, Tia sáng vàng và Nơ thắt hoa hồng.
Đại sứ Nhật Bản tại Việt Nam Ito Naoki nhấn mạnh, những đóng góp bền bỉ của thầy Nghiêm Việt Hương đã góp phần gieo những hạt mầm hiểu biết và gắn kết giữa nhân dân hai nước.
 |
| Đại sứ Nhật Bản tại Việt Nam Ito Naoki trao Huân chương Mặt trời mọc với Tia sáng Vàng và Nơ thắt hoa hồng cho TS. Nghiêm Việt Hương. (Ảnh: Trung Anh) |
Trong hơn nửa thế kỷ, thầy Hương đã dành trọn tâm huyết để đào tạo nhiều thế hệ người Việt sử dụng tiếng Nhật, hiểu thêm về văn hóa, con người Nhật Bản. Dù đã nghỉ công tác, thầy vẫn mong được chia sẻ kinh nghiệm với các giảng viên trẻ, động viên sinh viên học tiếng Nhật và tiếp tục tham gia các hoạt động giao lưu nhân dân.
Ngày nay, ngành tiếng Nhật ở Việt Nam đã phát triển tại nhiều trường đại học và cơ sở đào tạo, quan hệ Việt Nam - Nhật Bản cũng ngày càng phát triển sâu rộng.
Khiêm nhường và giản dị, nhà giáo Nghiêm Việt Hương chia sẻ ông chỉ xem mình là “một phần nhỏ bé” trong dòng chảy ấy, với tâm niệm: Nếu được lựa chọn lại, tôi vẫn muốn bước vào lớp học, vẫn muốn mở trang sách tiếng Nhật và bắt đầu từ những con chữ đầu tiên.
| Mạng lưới mới kết nối các nguồn lực phát triển công nghiệp văn hóa Việt Nam Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch (VHTT&DL) vừa ra mắt Mạng lưới phát triển công nghiệp văn hóa Việt Nam, đồng thời giới ... |
| Xây dựng văn hóa doanh nghiệp trong chiến lược phát triển bền vững Văn hóa doanh nghiệp đang được nhìn nhận như nguồn lực nội sinh tạo nên năng lực quản trị, đổi mới sáng tạo và sức ... |
| Lớp học nghệ thuật kết nối thế hệ trẻ với văn hóa Việt Tổ chức Giao lưu Văn hóa Việt Nam – Australia (VACEO) đang duy trì các lớp học múa và nhạc cụ truyền thống tại Sydney, ... |
| Festival không phải là cuộc hẹn mùa vụ Một festival cần vượt ra ngoài khuôn khổ của sự kiện, giúp công chúng hiểu hơn về một vùng đất, đồng thời tạo nên sức ... |
| Giữ sắc chàm giữa mùa vàng Lao Chải (Lào Cai) Giữa những thửa ruộng bậc thang vàng óng mùa lúa chín, sắc chàm trên trang phục truyền thống, tiếng khèn vang giữa núi rừng và ... |
