 |
| Triển lãm sắp đặt Huyễn Sắc Xoay Vần (Spinning Ghost Colors) của nghệ sĩ đương đại Nhật Bản Kito Kengo diễn ra từ 9/10 đến 6/12 tại số 27 Quang Trung, Hà Nội. |
Có những cách khám phá một thành phố không bắt đầu từ những địa danh nổi tiếng hay các công trình kiến trúc đã trở thành biểu tượng. Đôi khi, hành trình ấy khởi đi từ một vật dụng bắt gặp trên đường phố, một chuyển động của ánh sáng trong khu chợ hay màu sắc thoáng qua giữa dòng người. Với nghệ thuật đương đại, những chi tiết tưởng như nhỏ bé ấy có thể trở thành điểm khởi đầu để người nghệ sĩ đặt câu hỏi về không gian, ký ức và cách con người cảm nhận thế giới xung quanh.
Hà Nội, với sự đan xen giữa những lớp trầm tích lịch sử và nhịp sống đô thị đang chuyển động từng ngày, mang đến nhiều chất liệu như vậy. Thành phố có thể được nhận diện qua những biểu tượng quen thuộc, nhưng cũng có thể được khám phá từ những điều ít được chú ý. Khi nghệ sĩ quốc tế tiếp cận Hà Nội bằng ngôn ngữ sáng tạo riêng, điều đáng quan tâm không chỉ là tác phẩm họ mang đến, mà còn là cách họ quan sát, lựa chọn và diễn giải những gì nhìn thấy.
Từ chiếc đèn xoay đến một cách nhìn khác về Hà Nội
Triển lãm sắp đặt Huyễn Sắc Xoay Vần (Spinning Ghost Colors) của nghệ sĩ đương đại Nhật Bản Kito Kengo, khai mạc ngày 9/10 tại Trung tâm Giao lưu Văn hóa Nhật Bản tại Việt Nam, là một gợi mở cho cách tiếp cận này. Diễn ra đến ngày 6/12/2026 tại số 27 Quang Trung, Hà Nội, đây là triển lãm cá nhân đầu tiên của nghệ sĩ tại Việt Nam, giới thiệu hai tác phẩm khai thác màu sắc, ánh sáng, chuyển động và sự biến đổi của vật thể trong không gian. Theo thông tin của đơn vị tổ chức, triển lãm mở cửa miễn phí hằng ngày.
Điểm đáng chú ý nằm ở cách Kito Kengo đưa những vật liệu quen thuộc ra khỏi công năng thông thường để đặt chúng vào một quan hệ thị giác mới. Trong tác phẩm thứ nhất, hàng trăm vòng nhựa nhiều màu được kết nối thành một cấu trúc trải dài từ phòng trưng bày ra khu vườn. Những vòng tròn riêng lẻ không còn tồn tại như các vật thể độc lập mà liên kết thành một tổng thể, tạo nên những đường nét và mối nối liên tục giữa các khu vực.
Theo giới thiệu của Trung tâm Giao lưu Văn hóa Nhật Bản tại Việt Nam, những vòng tròn này gợi liên tưởng đến các nét cọ trên một tấm toan không gian. Cách sắp đặt khiến người xem không chỉ quan sát một vật thể cố định mà còn cảm nhận mối quan hệ giữa màu sắc, khoảng trống và sự kết nối giữa các khu vực. Khi di chuyển, góc nhìn thay đổi, cấu trúc cũng hiện ra với những tương quan khác nhau.
Tác phẩm thứ hai bắt đầu từ quá trình nghệ sĩ tìm hiểu đường phố và các khu chợ tại Hà Nội. Trong chuyến khảo sát, nghệ sỹ Kito Kengo bắt gặp một chiếc đèn tự xoay và lấy đó làm điểm khởi đầu cho một sáng tác mới. Tác phẩm kết hợp đèn, kính lọc màu và gương, tạo nên những lớp ánh sáng, phản chiếu và dư ảnh biến đổi theo chuyển động. Hình dáng quen thuộc của chiếc đèn được đặt trong một quan hệ thị giác khác, khiến người xem chú ý hơn đến cách ánh sáng và màu sắc tác động đến cảm nhận về vật thể.
Ở đây, Hà Nội không chỉ là địa điểm tổ chức triển lãm. Thành phố còn hiện diện trong quá trình hình thành tác phẩm, thông qua một vật thể mà nghệ sĩ bắt gặp khi quan sát đời sống địa phương. Chiếc đèn không cần mang một ý nghĩa biểu tượng được xác định sẵn mới có thể trở thành chất liệu sáng tạo. Chính những đặc tính về ánh sáng, chuyển động và khả năng tạo ra hình ảnh phản chiếu đã mở ra cho nó một cách thể hiện khác trong nghệ thuật.
Trường hợp này gợi ra một điều thú vị về việc khám phá đô thị: một thành phố không chỉ được hiểu qua những gì người ta đã biết về nó, mà còn qua những gì một người quan sát nhận ra. Cùng một con phố, khu chợ hay vật dụng, người dân địa phương có thể nhìn thấy sự quen thuộc của sinh hoạt thường ngày, trong khi nghệ sĩ đến từ một nền văn hóa khác lại nhận ra những khả năng tạo hình mới.
Sự khác biệt trong cách nhìn không đồng nghĩa với việc cách nhìn nào đúng hơn. Ngược lại, khi được đặt cạnh nhau, chúng có thể giúp những điều vốn hiển nhiên trở nên đáng chú ý, đồng thời mở rộng cách công chúng cảm nhận không gian mình đang sống.
Khi đời sống thường ngày trở thành chất liệu sáng tạo
Một đặc điểm đáng chú ý của nghệ thuật đương đại là khả năng mở rộng quan niệm về chất liệu và không gian trưng bày. Tác phẩm không nhất thiết phải bắt đầu từ những vật liệu quý hiếm hay hình ảnh mang tính biểu tượng cao. Những đồ vật có sẵn trong đời sống, ánh sáng, chuyển động và chính không gian xung quanh cũng có thể trở thành thành phần cấu tạo nên trải nghiệm nghệ thuật.
 |
| Một đặc điểm đáng chú ý của nghệ thuật đương đại là khả năng mở rộng quan niệm về chất liệu và không gian trưng bày. Những đồ vật có sẵn trong đời sống, ánh sáng, chuyển động và chính không gian xung quanh cũng có thể trở thành thành phần cấu tạo nên trải nghiệm nghệ thuật. (Nguồn: Kito Kengo) |
Với cách làm này, giá trị của tác phẩm không chỉ nằm ở bản thân vật thể mà còn ở quan hệ giữa vật thể, môi trường và người xem. Một chiếc đèn có thể được nhìn như đồ dùng phục vụ sinh hoạt; nhưng khi được đặt trong hệ thống gương và kính lọc màu, nó có thể tạo ra những lớp hình ảnh biến đổi. Những vòng nhựa vốn quen thuộc trở thành thành phần của một cấu trúc thị giác, trong đó màu sắc và khoảng trống cùng tham gia tạo nên tác phẩm.
Điều đó khiến trải nghiệm nghệ thuật không hoàn toàn phụ thuộc vào việc người xem biết trước thông tin về tác giả hay thông điệp tác phẩm. Có người chú ý đến màu sắc, có người quan tâm đến chuyển động, trong khi người khác có thể nhận ra sự thay đổi của không gian khi di chuyển giữa các cấu trúc. Những cách cảm nhận khác nhau là một phần của trải nghiệm thưởng thức nghệ thuật, dù không phải mọi liên tưởng của người xem đều trùng với ý định sáng tác của nghệ sĩ.
Đối với Hà Nội, việc đưa những chi tiết đời thường vào quá trình sáng tạo mở ra một cách tiếp cận khác với hình ảnh thành phố. Trong hoạt động quảng bá văn hóa và du lịch, Hà Nội thường được giới thiệu qua di sản kiến trúc, ẩm thực, phố cổ, hồ nước và những nét văn hóa đã được bồi đắp qua thời gian. Đây là những giá trị quan trọng, nhưng không phải toàn bộ diện mạo của một đô thị đang vận động.
Thành phố còn được tạo nên từ những thói quen sinh hoạt, những vật dụng nhỏ và những không gian đan xen giữa khu vực thương mại, nơi cư trú và các tuyến phố. Những chi tiết ấy có thể không nổi bật khi đứng riêng lẻ, nhưng lại góp phần tạo nên nhịp điệu của đời sống đô thị. Khi nghệ sĩ quốc tế lựa chọn một chi tiết như vậy làm điểm xuất phát cho tác phẩm, Hà Nội có cơ hội xuất hiện trong một hình thức biểu đạt khác với những khuôn mẫu quen thuộc.
Tuy nhiên, một tác phẩm lấy cảm hứng từ vật dụng tại Hà Nội không mặc nhiên đại diện cho toàn bộ thành phố hay đời sống người dân. Tác phẩm phản ánh lựa chọn và cách diễn giải của người sáng tạo. Chính tính cá nhân ấy tạo nên sự phong phú, đồng thời nhắc người xem phân biệt giữa trải nghiệm nghệ thuật và những kết luận rộng hơn về văn hóa địa phương.
Điều đáng chờ đợi vì thế không phải là nghệ thuật đương đại đưa ra một hình ảnh Hà Nội hoàn chỉnh, mà là khả năng bổ sung những góc nhìn để công chúng tiếp tục khám phá thành phố.
Không gian nghệ thuật và những cuộc đối thoại nhiều chiều
Nếu tác phẩm là kết quả của một quá trình quan sát và sáng tạo, không gian nghệ thuật là nơi quá trình ấy gặp gỡ công chúng. Với triển lãm Huyễn Sắc Xoay Vần, Trung tâm Giao lưu Văn hóa Nhật Bản tại Việt Nam tạo điều kiện để thực hành nghệ thuật đương đại của một nghệ sĩ Nhật Bản tiếp cận người xem tại Hà Nội. Bên cạnh hoạt động trưng bày, chương trình còn có hoạt động tham quan và trò chuyện với nghệ sĩ, tạo cơ hội để công chúng tìm hiểu thêm về tác phẩm và quá trình sáng tác.
Vai trò của không gian nghệ thuật trong việc kết nối tác phẩm với bối cảnh địa phương cũng được đề cập trong cuộc phỏng vấn giám tuyển Đỗ Tường Linh do nền tảng nghiên cứu nghệ thuật post của Bảo tàng Nghệ thuật Hiện đại New York (MoMA) đăng tải ngày 7/4/2021. Khi trao đổi về những dự án nghệ thuật được tổ chức tại các địa điểm cụ thể ở Hà Nội, bà cho rằng nghệ thuật đương đại có khả năng khơi mở những ý nghĩa xã hội, văn hóa và chính trị của chính địa điểm nơi tác phẩm xuất hiện. Nhận định này nhấn mạnh mối liên hệ giữa tác phẩm và bối cảnh, thay vì xem không gian trưng bày đơn thuần là nơi đặt các tác phẩm.
Đặt trong trường hợp của Kito Kengo, mối liên hệ ấy thể hiện ở quá trình nghệ sĩ tìm hiểu đời sống Hà Nội và phát triển tác phẩm từ chiếc đèn tự xoay bắt gặp trên đường phố. Vật thể địa phương trở thành điểm khởi đầu cho một sáng tác mới, còn không gian triển lãm là nơi người xem có thể quan sát cách vật thể ấy được chuyển hóa bằng ánh sáng, màu sắc và phản chiếu. Từ đó, công chúng có thêm cơ hội suy nghĩ về những điều quen thuộc trong môi trường sống của mình.
 |
| Khi nghệ sĩ quốc tế nhìn Hà Nội bằng một ngôn ngữ nghệ thuật khác, điều đáng chú ý không chỉ là một chiếc đèn hay hàng trăm vòng nhựa được biến đổi thành tác phẩm sắp đặt. Đó còn là khả năng nhìn lại những điều quen thuộc từ một góc độ khác, nhận ra rằng đời sống đô thị chứa đựng nhiều chất liệu sáng tạo hơn những gì thường được nhận biết. (Nguồn: Kito Kengo) |
Ở một góc độ khác, cuộc phỏng vấn giám tuyển Lê Thuận Uyên do Japan Foundation Asia Center công bố ngày 5/2/2026 cũng đề cập đến vai trò của các thiết chế nghệ thuật. Theo bà, cần có những không gian ổn định để nghệ sĩ tiếp tục thử nghiệm sáng tạo, đồng thời tạo điều kiện để các câu chuyện nghệ thuật được trình bày và công chúng có thể phản hồi. Quan điểm này gợi mở một vấn đề rộng hơn đối với đời sống nghệ thuật tại Hà Nội: bên cạnh những sự kiện riêng lẻ, sự phát triển của hoạt động sáng tạo còn phụ thuộc vào khả năng duy trì không gian làm việc, trao đổi chuyên môn và kết nối giữa nghệ sĩ với công chúng.
Những nhận định trên không trực tiếp đánh giá triển lãm của Kito Kengo, nhưng cung cấp một cơ sở để nhìn rộng hơn về vai trò của giao lưu văn hóa. Một cuộc triển lãm có thể giới thiệu tác phẩm của nghệ sĩ nước ngoài, song ý nghĩa của hoạt động ấy còn nằm ở khả năng tạo ra những cuộc gặp gỡ giữa các cách nhìn, giúp công chúng tiếp cận những thực hành nghệ thuật chưa quen thuộc và khuyến khích sự quan tâm đến sáng tạo đương đại.
Với Hà Nội, câu hỏi đặt ra là làm thế nào để những cuộc gặp gỡ như vậy được nối dài thành các hoạt động trao đổi giữa nghệ sĩ Việt Nam và quốc tế, chương trình tìm hiểu nghệ thuật dành cho công chúng hay những cơ hội hợp tác chuyên môn. Đây là hướng phát triển cần được tiếp tục khảo sát, thay vì mặc nhiên coi là kết quả đã đạt được từ một triển lãm.
Dù ở quy mô nào, sự giao lưu văn hóa cũng cần được xây dựng trên quá trình tìm hiểu và tôn trọng bối cảnh của nhau. Nghệ sĩ quốc tế không chỉ mang đến một sản phẩm sáng tạo có sẵn, mà còn có thể tìm thấy cảm hứng từ môi trường sở tại. Ngược lại, công chúng địa phương có cơ hội tiếp cận một cách diễn giải mới về những gì vốn hiện diện quanh mình.
Khi nghệ sĩ quốc tế nhìn Hà Nội bằng một ngôn ngữ nghệ thuật khác, điều đáng chú ý không chỉ là một chiếc đèn hay hàng trăm vòng nhựa được biến đổi thành tác phẩm sắp đặt. Đó còn là khả năng nhìn lại những điều quen thuộc từ một góc độ khác, nhận ra rằng đời sống đô thị chứa đựng nhiều chất liệu sáng tạo hơn những gì thường được nhận biết. Nghệ thuật không thay thế những giá trị di sản đã làm nên bản sắc Hà Nội, mà có thể bổ sung một cách tiếp cận khác, qua đó mở rộng đối thoại giữa thành phố với những nền văn hóa bên ngoài.
Đôi khi, để khám phá thêm về nơi mình đang sống, người ta không cần đi thật xa. Chỉ cần nhìn lại những điều vẫn hiện diện quanh mình bằng một cách nhìn khác, thành phố quen thuộc cũng có thể mở ra những tầng ý nghĩa mới.
| Nghệ thuật kết nối những sắc màu văn hóa quốc tế tại Hà Nội Lễ hội Văn hóa thế giới tại Hà Nội lần thứ hai quy tụ nhiều nghệ sĩ, đoàn nghệ thuật Việt Nam và quốc tế, ... |
| Hà Nội sôi nổi chuỗi hoạt động văn hóa, nghệ thuật mừng Quốc khánh 2/9 Kỷ niệm 81 năm Cách mạng Tháng Tám thành công và Quốc khánh 2/9, Hà Nội tổ chức nhiều chương trình biểu diễn nghệ thuật, ... |
| ‘Tổ quốc trong tim’ – Khi tình yêu nước được lan tỏa bằng nghệ thuật Không chỉ là một chương trình nghệ thuật chính luận, “Tổ quốc trong tim” được kỳ vọng tạo nên không gian để lịch sử, niềm ... |
| Festival Thăng Long - Hà Nội 2026: 'Khai Văn' kể chuyện đạo học Việt Nam bằng ngôn ngữ nghệ thuật đương đại Chương trình nghệ thuật 'Khai Văn' tại Văn Miếu - Quốc Tử Giám là sự kiện nổi bật trong Festival Thăng Long - Hà Nội ... |
| Đầm Thị Nại qua góc nhìn khoa học và nghệ thuật Triển lãm “Đầm Thị Nại: Di sản thiên nhiên đáng được gìn giữ” là kết quả hợp tác giữa các nhà khoa học và nghệ ... |
