 |
| Khu di tích quốc gia đặc biệt Kim Liên, xã Kim Liên, tỉnh Nghệ An đang chuyển mình mạnh mẽ trong kỷ nguyên số. (Nguồn: TTXVN) |
Khu di tích quốc gia đặc biệt Kim Liên, xã Kim Liên, tỉnh Nghệ An, từ lâu được biết đến là “địa chỉ đỏ” thiêng liêng, nơi lưu giữ những kỷ vật vô giá về quê hương, gia đình và thời niên thiếu của Chủ tịch Hồ Chí Minh. Trong dòng chảy chuyển đổi số hiện nay, không gian di sản đặc biệt này đang từng bước khoác lên diện mạo mới, hiện đại hơn, tương tác hơn, nhưng vẫn giữ nguyên chiều sâu lịch sử và giá trị văn hóa vốn có.
Bằng việc đẩy mạnh số hóa tư liệu, xây dựng hệ thống thuyết minh tự động, ứng dụng công nghệ thực tế ảo và trí tuệ nhân tạo, Khu di tích Kim Liên đang mở ra một phương thức tiếp cận mới với di sản. Từ không gian trưng bày truyền thống, nơi đây dần trở thành điểm đến văn hóa, lịch sử có khả năng kết nối linh hoạt với du khách trong nước, quốc tế, học sinh, sinh viên và cả những người không có điều kiện trực tiếp đến tham quan.
Từ tham quan truyền thống đến trải nghiệm chủ động
Những năm gần đây, hình ảnh một khu di tích phục vụ du khách theo phương thức truyền thống đã dần được thay thế bằng diện mạo hiện đại hơn, mang đậm dấu ấn công nghệ. Điểm nhấn rõ nét nhất là sự chuyển dịch từ tư duy “phục vụ thụ động” sang “trải nghiệm chủ động”, trong đó du khách không chỉ nghe, nhìn, mà còn có thể tự tương tác, lựa chọn lộ trình tham quan và tiếp cận thông tin theo nhu cầu cá nhân.
 |
| Du khách tham quan, tìm hiểu về các kỷ vật của Chủ tịch Hồ Chí Minh tạo Khu di tích Kim Liên. (Nguồn: TTXVN) |
Tại Khu di tích Kim Liên, hạ tầng công nghệ phục vụ tham quan số đã được đưa trực tiếp vào không gian trưng bày tại Nhà trưng bày ở Cụm di tích Làng Sen và Khu mộ bà Hoàng Thị Loan. Hệ thống màn hình cảm ứng tích hợp công nghệ thực tế ảo VR 360 độ và thực tế ảo tăng cường AR giúp người xem tiếp cận hiện vật, không gian di tích theo cách sinh động hơn.
Thay vì chỉ chiêm ngưỡng hiện vật qua tủ kính và nghe thuyết minh theo tuyến cố định, du khách có thể chủ động quan sát hiện vật đa chiều, tìm hiểu thông tin theo từng lớp nội dung và lựa chọn điểm dừng phù hợp với sự quan tâm của mình. Cách làm này không chỉ tăng tính hấp dẫn của hành trình tham quan, mà còn giúp di sản lịch sử trở nên gần gũi hơn với công chúng trẻ, nhóm du khách vốn quen với môi trường số và các hình thức tương tác trực quan.
Đáng chú ý, hệ thống thuyết minh tự động giai đoạn 1 thông qua ứng dụng “Di tích Kim Liên” và mã QR trên thiết bị thông minh đã góp phần giải quyết bài toán quá tải hướng dẫn viên vào mùa cao điểm. Chỉ với điện thoại cá nhân, khách tham quan có thể quét mã QR tại các điểm di tích hoặc hiện vật trưng bày để tra cứu thông tin chi tiết.
Ứng dụng này hỗ trợ đa ngôn ngữ, tích hợp đa phương tiện và có khả năng tương tác linh hoạt nhờ trợ lý ảo trí tuệ nhân tạo. Bên cạnh tiếng Anh, khu di tích đang tiếp tục hoàn thiện phiên dịch sang tiếng Trung, tiếng Lào nhằm đáp ứng nhu cầu ngày càng đa dạng của các đoàn khách quốc tế.
Với tai nghe chuyên dụng, du khách có thể di chuyển theo nhịp độ riêng, khám phá những góc nhỏ của di tích mà không phải phụ thuộc hoàn toàn vào lịch trình chung của đoàn. Đây là bước thay đổi quan trọng trong cách tổ chức tham quan tại một di tích lịch sử, nhất là trong bối cảnh nhu cầu cá nhân hóa trải nghiệm của du khách ngày càng rõ nét.
Công nghệ kính thực tế ảo cũng giúp người xem dễ dàng “bước vào” một thế giới số sống động. Toàn cảnh Khu di tích Kim Liên cùng chuỗi di tích gắn với cuộc đời, sự nghiệp của Chủ tịch Hồ Chí Minh trên khắp mọi miền đất nước được tái hiện bằng công nghệ 3D, 360 độ. Từng gian nhà tranh, kỷ vật, âm thanh tư liệu và khả năng tương tác cao tạo cảm giác như người xem đang ngược dòng thời gian, trở về với những năm tháng niên thiếu của Người.
Một điểm mới khác là sự xuất hiện của máy chụp ảnh tự động ngay trong khuôn viên di tích. Sau hành trình tham quan, du khách có thể chụp ảnh lưu niệm qua phần mềm chỉnh sửa chuyên nghiệp. Hình ảnh cá nhân được lồng ghép trên một ấn phẩm báo chí số và in trực tiếp để mang về làm kỷ niệm. Cách làm này tạo thêm điểm nhấn cho trải nghiệm, đồng thời giúp ký ức về chuyến đi được lưu giữ theo hình thức hiện đại, gần gũi.
Việc thanh toán không dùng tiền mặt qua mã QR và ví điện tử tại quầy lưu niệm, phòng thường trực đón tiếp cũng góp phần nâng cao chất lượng phục vụ, tạo sự tiện lợi, minh bạch, đồng thời thúc đẩy xu hướng kinh tế số trong du lịch văn hóa địa phương.
Ông Nguyễn Văn Hùng, một cựu chiến binh 70 tuổi từ Thành phố Hồ Chí Minh, chia sẻ: “Bản thân tôi là thương binh, chân đi lại khó khăn. Nhờ có hệ thống VR 360 độ, tôi vẫn có thể chiêm ngưỡng trọn vẹn từng góc sân, giếng Cốc, lò rèn cố Điền hay ngôi nhà cụ Nguyễn Sinh Nhậm một cách sinh động. Công nghệ đã giúp những người hạn chế vận động như chúng tôi xóa bỏ rào cản để tiếp cận di sản.”
Còn chị Alisa, du khách đến từ Vương quốc Anh, ấn tượng với hệ thống dịch thuật thông minh LocaAI: “Hệ thống dịch thuật thời gian thực bằng AI tại đây làm tôi bất ngờ. Nó giúp tôi hiểu sâu sắc hơn về bối cảnh lịch sử và những lý tưởng cao đẹp của Chủ tịch Hồ Chí Minh mà không gặp rào cản ngôn ngữ.”
Số hóa tư liệu, hiện vật để bảo tồn bền vững
 |
| Du khách thích thú trải nghiệm máy chụp ảnh tự động ngay tại khuôn viên Khu di tích Kim Liên. (Nguồn: TTXVN) |
Đằng sau những trải nghiệm trực quan của du khách là quá trình làm việc bền bỉ của tập thể cán bộ, nhân viên Khu di tích Kim Liên trong quản lý chuyên môn và số hóa tài liệu, hiện vật. Xác định dữ liệu là nền tảng cốt lõi của chuyển đổi số, đơn vị đã chủ động triển khai số hóa với quy mô lớn.
Tính đến nay, hơn 10.000 hiện vật, tài liệu hình ảnh lưu trữ tại kho tư liệu, cùng toàn bộ không gian di tích quê nội, quê ngoại và hai nhà trưng bày số 1, số 2 đã được chuẩn hóa, lưu trữ dưới dạng dữ liệu số. Đây là cơ sở quan trọng để bảo tồn lâu dài các giá trị di sản, đồng thời phục vụ hiệu quả hơn cho công tác nghiên cứu, trưng bày, giáo dục truyền thống và quảng bá văn hóa.
Hiện Khu di tích Kim Liên đang áp dụng phần mềm lưu giữ tài liệu, hiện vật do Cục Di sản văn hóa chuyển giao để thay thế hoàn toàn hệ thống phần mềm cũ. Quy trình nghiệp vụ được chuẩn hóa nghiêm ngặt. Mỗi ngày, cán bộ phụ trách kho cập nhật từ 10 đến 15 hiện vật vào hệ thống. Công việc này đòi hỏi sự tỉ mỉ, độ chính xác cao, từ chụp ảnh, căn chỉnh hiện vật đến bóc tách dữ liệu về kích thước, nguồn gốc và gắn mã định danh cụ thể.
Việc chuyển đổi tư liệu hành chính, hồ sơ công việc sang dạng số, áp dụng phần mềm quản lý văn bản, chữ ký số và hệ thống điện tử của Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Nghệ An cũng mang lại hiệu quả rõ rệt. Quy trình làm việc được rút gọn, dữ liệu được lưu trữ, liên thông thông suốt hơn, góp phần khắc phục tình trạng quản lý thủ công bằng giấy tờ, vốn dễ thất lạc và khó tra cứu.
Từ đó, một kho dữ liệu số dùng chung đang dần hình thành, phục vụ thiết thực cho công tác nghiên cứu khoa học, học tập và quản lý tại đơn vị. Tuy nhiên, hành trình chuyển đổi số tại Khu di tích Kim Liên vẫn còn không ít thách thức.
Chị Phan Thị Quý, Trưởng phòng Sưu tầm, Kiểm kê, Bảo quản và Trưng bày Khu di tích Kim Liên, nhìn nhận hạ tầng công nghệ tại đơn vị hiện chưa đồng bộ để đáp ứng tốc độ phát triển nhanh của công nghệ 4.0. Nguồn nhân lực có trình độ công nghệ chuyên sâu, am hiểu cả di sản lẫn kỹ thuật số vẫn còn thiếu. Bên cạnh đó, kinh phí đầu tư cho các dự án số hóa quy mô lớn, dài hơi luôn là áp lực lớn. Hệ thống dữ liệu hiện tại vẫn còn phân tán, chưa hình thành được cơ chế liên thông, chia sẻ và khai thác đồng bộ ở cấp ngành cũng như liên ngành.
Những khó khăn này cho thấy chuyển đổi số trong lĩnh vực di sản không chỉ là câu chuyện trang bị thiết bị hay xây dựng phần mềm. Đó còn là quá trình thay đổi phương thức quản lý, đào tạo nhân lực, bảo đảm an toàn dữ liệu và xây dựng cơ chế kết nối giữa các đơn vị lưu giữ, nghiên cứu, khai thác giá trị di sản.
Đưa di sản vượt qua giới hạn không gian
Theo ông Lâm Đình Hùng, Phó trưởng Ban quản lý Khu di tích Kim Liên, chuyển đổi số là xu thế tất yếu, đồng thời là động lực quan trọng để bảo tồn và phát huy bền vững giá trị văn hóa, lịch sử về Chủ tịch Hồ Chí Minh. Xác định nguồn nhân lực là yếu tố quyết định, đơn vị đã tổ chức nhiều lớp tập huấn, bồi dưỡng kỹ năng số cho cán bộ chủ chốt, kế toán, đội ngũ hướng dẫn viên, nhân viên kiểm kê, bảo quản và trưng bày. Thời gian tới, lực lượng này sẽ tiếp tục được đào tạo chuyên sâu hơn để vận hành hiệu quả mô hình di tích thông minh.
Khu di tích Kim Liên cũng đang tập trung hoàn thiện trải nghiệm tuyến tham quan “hành trình theo chân Bác”, đồng thời đẩy mạnh kết nối, liên thông dữ liệu số với Cục Di sản văn hóa, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, các bảo tàng, khu di tích khác trong cả nước. Công tác bảo đảm an ninh thông tin sẽ được nâng cấp toàn diện theo tiêu chuẩn của ngành, nhằm bảo vệ an toàn kho dữ liệu di sản.
Bên cạnh đó, giải pháp đăng ký tham quan tập trung qua hệ thống hotline và các nền tảng trực tuyến như website, Facebook sẽ được tối ưu hóa. Cách làm này giúp kiểm soát khoa học lượng khách theo ngày, theo khung giờ, giảm tải cho khâu tiếp nhận truyền thống, nhất là trong những dịp cao điểm.
Các cuộc trưng bày, triển lãm chuyên đề nhân những ngày lễ lớn cũng sẽ được số hóa mạnh mẽ hơn, hướng tới hình thức trải nghiệm tương tác trực tiếp trên màn hình cảm ứng hoặc thiết bị cá nhân di động. Đây là hướng đi phù hợp để mở rộng không gian tiếp cận di sản, đưa các giá trị lịch sử đến gần hơn với công chúng trong bối cảnh thói quen tiếp nhận thông tin đang thay đổi nhanh chóng.
Sự kết hợp giữa giá trị lịch sử truyền thống và công nghệ hiện đại tại Khu di tích Kim Liên cho thấy một hướng đi cần thiết trong bảo tồn, phát huy di sản. Công nghệ không thay thế chiều sâu của ký ức, cũng không làm mờ đi sự thiêng liêng của không gian lịch sử. Ngược lại, nếu được ứng dụng đúng cách, công nghệ có thể trở thành cầu nối giúp di sản được gìn giữ bền vững hơn, lan tỏa rộng rãi hơn và chạm tới nhiều thế hệ hơn.
Những kỷ vật vô giá gắn với gia đình, quê hương và thời niên thiếu của Chủ tịch Hồ Chí Minh vì thế không chỉ được bảo tồn trong không gian vật lý của Khu di tích Kim Liên. Thông qua chuyển đổi số, các giá trị ấy đang từng bước vượt qua giới hạn địa lý, đến với đồng bào vùng sâu, vùng xa, học sinh, sinh viên và bạn bè quốc tế, góp phần làm cho di sản sống động hơn trong đời sống hôm nay.
| Bản lĩnh người cộng sản Nguyễn Ái Quốc thời kỳ ở Hong Kong (Trung Quốc) 95 năm sau vụ án Nguyễn Ái Quốc tại Hong Kong (Trung Quốc), câu chuyện về cuộc đấu trí giữa người chiến sĩ cách mạng ... |
| Kiều bào Nhật Bản thành kính dâng hương kỷ niệm 136 năm ngày sinh Chủ tịch Hồ Chí Minh Ngày 16/5, tại “Không gian Việt Nam - Hồ Chí Minh” ở thành phố Mimasaka (Nhật Bản), Lễ dâng hương kỷ niệm 136 năm ngày ... |
| Kỷ niệm 136 năm ngày sinh của Chủ tịch Hồ Chí Minh tại Vancouver, Canada Chiều 15/5, Tổng lãnh sự quán Việt Nam tại Vancouver, Canada đã long trọng tổ chức Lễ kỷ niệm 136 năm ngày sinh Chủ tịch ... |
| Dấu chân cách mạng của Chủ tịch Hồ Chí Minh từ Quảng Tây đến Quảng Châu Trong hành trình bôn ba tìm đường cứu nước, giai đoạn hoạt động cách mạng của Chủ tịch Hồ Chí Minh tại Trung Quốc có ... |
| Tầm quan trọng của Quốc hội trong tư tưởng Hồ Chí Minh Chủ tịch Hồ Chí Minh đã đặt ra những chuẩn mực về đạo đức và trách nhiệm cho các đại biểu Quốc hội, nhấn mạnh ... |
