Kinh doanh đa cấp “không có tội”

Bán hàng đa cấp – một hiện tượng xã hội đang làm “nóng” nhiều diễn đàn. Có phải đa cấp là lừa đảo? 
Theo dõi Baoquocte.vn trên

Kinh doanh đa cấp (Multi-level marketing) hay Bán hàng đa cấp- theo tên gọi thông dụng tại Việt Nam, là thuật ngữ chung dùng để chỉ một phương thức tiếp thị sản phẩm. Đây là hoạt động kinh doanh bán hàng trực tiếp đến tay người tiêu dùng, mà không phải qua trung gian, đại lý hay cửa hàng bán lẻ. Nhờ vậy, hình thức này đã tiết kiệm được rất nhiều chi phí từ quảng cáo, khuyến mại, sân bãi, cửa hàng, kho chứa, vận chuyển... Số tiền tiết kiệm được dùng để trả thưởng cho nhà phân phối và nâng cấp, cải tiến sản phẩm tiếp tục phục vụ người tiêu dùng. Đây là phương thức kinh doanh tận dụng chính thói quen của người tiêu dùng, khi sử dụng sản phẩm, dịch vụ tốt thường đem chia sẻ cho người thân, bạn bè và những người xung quanh.

kinh doanh da cap khong co toi
Kinh doanh đa cấp không phải hình thức đầu tư siêu lợi nhuận. (Ảnh minh họa)

Từ ngành kinh doanh triển vọng

Trong nhiều tài liệu, kinh doanh đa cấp được cho là chính thức khởi đầu từ năm 1940. Nhà hóa học người Mỹ Carl Rehnborg (1887-1973) được coi là ông tổ của ngành kinh doanh này. Tuy nhiên, trên thực tế, mạng lưới bán hàng theo kiểu này đã được Carl Rehnborg thử nghiệm từ những năm 1930, sau khi ông sáng chế ra một loại thực phẩm bổ sung dinh dưỡng, chứa nhiều vitamin, khoáng chất và vi chất có ích, rất tốt cho sức khỏe và muốn phổ biến chúng trong cộng đồng. Ý tưởng phân phối sản phẩm qua mạng lưới những người quen sau này  được phát triển thành ngành kinh doanh được cho là có triển vọng nhất trong thế kỷ XXI.

Những người bạn của Carl đã được đề nghị dùng thử và tiếp tục giới thiệu sản phẩm này cho người quen của họ. Nếu người quen của họ mua sản phẩm thì ông hứa sẽ trả hoa hồng. Ông cũng quyết định trả hoa hồng cho các người quen của bạn mình nếu giới thiệu sản phẩm tiếp theo mối quan hệ của họ. Kết quả thật bất ngờ, thông tin về một loại thực phẩm dinh dưỡng bắt đầu được truyền bá rộng rãi trong mạng lưới những người bạn và doanh thu bán hàng vượt quá sức tưởng tượng.

Năm 1934, Công ty Vitamins California do Carl Rehnborg sáng lập chính thức được hình thành. Vitamins California đã nhanh chóng đạt doanh số bảy triệu USD mà không mất một đồng quảng cáo nào. Nhờ tiết kiệm được chi phí ở các khâu trung gian nên những người tham gia vào hệ thống bán hàng Vitamins California có thể nhận được thù lao ngày càng cao hơn. Carl Rehnborg đổi tên công ty thành Nutrilite Products theo tên sản phẩm vào khoảng đầu năm 1940 và vẫn giữ nguyên phương pháp phân phối và tiêu thụ những sản phẩm chất lượng và thật sự tốt cho sức khỏe.

Nhận thấy sức mạnh của kinh doanh đa cấp, sau một thời gian làm việc có hiệu quả với Nutrilite Products, Rich DeVos và Jay Van Andel đã tách ra sáng lập công ty riêng American Way Corporation (Amway). Đến nay, Amway vẫn là một trong những công ty hàng đầu thế giới trong ngành kinh doanh đa cấp với chi nhánh trên 80 quốc gia.

Đến “biến tướng”

Bắt đầu từ những năm 2000, kinh doanh đa cấp mới bước chân vào thị trường Việt Nam. Tuy nhiên, nó đã nhanh chóng đạt mức doanh thu không ngờ chỉ hai, ba năm sau đó. Loại hình kinh doanh này đã phát triển quá mạnh mẽ, nhiều mạng lưới hình thành. Gần đây, với sự vỡ lở của những mạng lưới đa cấp ảo, lừa đảo núp bóng đa cấp như Liên kết Việt, công ty Du lịch Xuyên Việt, MB24… kinh doanh đa cấp trở thành hiện tượng xã hội gây nhiều tranh cãi.

Trên thực tế, đây là hiện tượng biến tướng của phương thức kinh doanh đa cấp. Ở các nước có hoạt động đa cấp phát triển, giai đoạn đầu cũng đã xảy ra những vụ việc lừa đảo tương tự. Ở Hoa Kỳ có mô hình lừa đảo Ponzi khá nổi tiếng. Tại đó, lợi nhuận không thực sự đến từ việc bán sản phẩm, mà từ việc lôi kéo người mới tham gia vào mạng lưới.

Với chiêu trò tuyên truyền việc làm giàu nhanh chóng, những người mới muốn trở thành thành viên của mạng lưới phải nộp các khoản tiền ký quỹ, lệ phí tham gia hoặc trực tiếp mua sản phẩm với số tiền nhất định. Đây là nguồn thu nhập chính của các công ty này. Sau đó, số tiền nhờ lôi kéo người mới tham gia được chia phần theo các cấp khác nhau. Các thành viên nếu muốn có tiền hoa hồng thì phải tiếp tục lôi kéo nhiều người khác tham gia. Cứ nạn nhân này lại tiếp tay cho “trùm lừa đảo” để lừa nạn nhân khác. Đây chính là “mô hình tháp ảo”, trong đó người khởi xướng hệ thống bán hàng đa cấp nằm ở đỉnh tháp và lợi dụng các thành viên khác ở đáy tháp.

Thứ trưởng Bộ Công Thương Đỗ Thắng Hải: Hoạt động kinh doanh đa cấp là hoạt động khá phổ biến ở nhiều nước trên thế giới và đây là hoạt động được luật pháp thừa nhận.

Luật sư Nguyễn Kiều Hưng, Hãng luật Giải Phóng (Đoàn luật sư TP.HCM): Pháp luật cho phép hoạt động bán hàng đa cấp mới chỉ hơn mười năm mà hiện có đến gần 70 công ty được cấp phép hoạt động là quá nhiều và thiếu đánh giá, kiểm soát.

Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa Cao Sỹ Kiêm: Kinh doanh đa cấp ở các nước có thương hiệu, tổ chức hẳn hoi và công khai minh bạch cho người dân biết và tự nguyện tham gia. Không phải kiểu người nọ vận động, rỉ tai người kia tham gia như ở Việt Nam.

Xem xét hành vi lừa đảo tinh vi của các “Tập đoàn bán hàng đa cấp” bị triệt phá gần đây có thể thấy, thực chất thủ đoạn của chúng là đánh vào “tâm lý đám đông” và lòng tham của người tham gia, chứ không hề quan tâm đến việc đầu tư cho sản phẩm. Nhiều công ty tuyên truyền về việc “làm giàu không khó”, nhanh chóng, mà lại có thu nhập khủng. Thông qua các buổi hội thảo đình đám, thay vì giới thiệu sản phẩm thì họ chỉ nói đến các thành viên làm giàu nhanh khi tham gia mạng lưới của họ. Lấy “bánh vẽ” thu nhập khổng lồ thu được từ việc bán hàng đa cấp làm một chiêu trò để lôi kéo người tham gia.

Ngoài ra, nhiều công ty bán hàng đa cấp lừa đảo vừa qua đã sử dụng hình thức ép buộc, nếu đã đóng tiền ký quỹ hoặc mua sản phẩm để tham gia mạng lưới rồi thì không được lấy lại tiền, hoặc trả lại sản phẩm. Như vậy, các thành viên chỉ còn “nước” là chấp nhận nộp tiền phạt để ra khỏi mạng lưới hoặc chịu mất trắng số tiền đóng góp hoặc mua sản phẩm ban đầu. Như vậy, nếu đã bỏ tiền nộp cho các công ty này thì gần như không bao giờ có thể thu hồi.

Hợp pháp vẫn sống tốt

Không chỉ đến nay tại Việt Nam mới phát hiện hiện tượng tháp ảo, mà ngay từ năm 1975, kinh doanh đa cấp cũng đã từng bị Hội đồng Liên bang Hoa Kỳ phản đối và cho là một hình thức kinh doanh bất hợp pháp. Trong bốn năm liền từ 1975 đến 1979, Công ty Amway đã phải theo hầu tòa để khẳng định chân lý và tính đúng đắn của mình. Cuối cùng thì Toà án thương mại Liên bang Hoa Kỳ đã phải công nhận phương pháp kinh doanh của Amway. Họ đã được chấp nhận về mặt luật pháp, cùng với sự ra đời của Bộ luật đầu tiên về kinh doanh đa cấp tại Hoa Kỳ.

Thời kỳ bùng nổ của kinh doanh đa cấp được cho là từ năm 1990, nhờ sự hỗ trợ đắc lực của công nghệ và truyền thông. Điện thoại, tivi và internet đã giúp bất kỳ ai, dù ở bất cứ nơi đâu cũng có thể sử dụng thời gian nhàn rỗi của mình để tham gia mạng lưới bán hàng. Được Business – Tạp chí kinh doanh hàng đầu của Mỹ nhận định là phương thức tiếp cận người tiêu dùng hữu hiệu nhất, kiểu kinh doanh này đã sớm thu hút được cả các tên tuổi lớn như Ford, Colgate, Coca Cola… áp dụng để phân phối sản phẩm.

Cho đến nay, kể cả khi nhiều mạng lưới kinh doanh đa cấp trá hình bị phanh phui, thì người ta vẫn không thể phủ nhận đây là một ngành kinh doanh hiệu quả và nhiều triển vọng. Tại Mỹ, tốc độ tăng trưởng của kinh doanh đa cấp vẫn đạt 20-30%/năm, trong khi ngành bán lẻ truyền thống chỉ là 3%. Theo thống kê của Hiệp hội bán hàng trực tiếp thế giới (WFDSA), kinh doanh đa cấp đang phát triển mạnh ở 125 nước trên khắp các châu lục, với hơn 30.000 công ty lớn và trên 75 triệu người tham gia.

Hầu hết các sản phẩm của các công ty kinh doanh đa cấp có tên tuổi đều có nguồn gốc, được cấp bằng sáng chế và kiểm nghiệm như Herbalife, Nutrilite của Amway, Avon Naturals của Avon hay Pure Nature của Oriflame, thậm chí cả thương hiệu thời trang đình đám Sophie Paris… Ngay tại Việt Nam, giữa “cơ địa chấn” bán hàng đa cấp, theo thông tin từ Bộ Công Thương, Amway vẫn đạt doanh thu hơn 2.000 tỷ đồng, tổng lợi nhuận sau thuế đạt hơn 345 tỷ đồng và nộp ngân sách hơn 80 tỷ đồng, nằm trong top 200 doanh nghiệp đóng thuế nhiều nhất tại Việt Nam.

Nhờ ưu điểm tiết kiệm các chi phí từ nhà sản xuất đến người tiêu dùng, “hệ thống bán lẻ không cửa hàng” đã tạo nên cơ hội sử dụng các sản phẩm chất lượng, giá cả phải chăng đến tận tay người tiêu dùng. Không những thế, nó còn tạo nên rất nhiều cơ hội việc làm cho xã hội.

Như vậy, thành công vẫn đến với những người làm ăn chân chính và không “cố tình” hiểu bán hàng đa cấp là một hình thức đầu tư siêu lợi nhuận.

Minh Anh (tổng hợp)

Đọc thêm

Giá vàng hôm nay 19/11/2026 rớt thảm, thủng đáy hơn một năm, cơ hội gom hàng hay nên thận trọng?

Giá vàng hôm nay 19/11/2026 rớt thảm, thủng đáy hơn một năm, cơ hội gom hàng hay nên thận trọng?

Giá vàng hôm nay 19/11/2026 trên thị trường thế giới ghi nhận chạm mức thấp nhất trong hơn một năm.
Việt Nam mở rộng hợp tác quốc tế trong lĩnh vực pháp luật và hòa giải

Việt Nam mở rộng hợp tác quốc tế trong lĩnh vực pháp luật và hòa giải

Việt Nam ký Công ước thành lập Tổ chức quốc tế về trung gian (IOMed), mở rộng cơ hội hợp tác trong lĩnh vực pháp lý và giải quyết tranh ...
Mỗi năm Việt Nam có khoảng 103.000 người tử vong do các bệnh liên quan đến sử dụng thuốc lá

Mỗi năm Việt Nam có khoảng 103.000 người tử vong do các bệnh liên quan đến sử dụng thuốc lá

Thông tin được đưa ra tại Hội thảo cung cấp thông tin về phòng, chống tác hại thuốc lá ngày 17/11 tại Hà Nội.
Vinh danh 30 tài năng trẻ trong cuộc đua làm chủ công nghệ chiến lược

Vinh danh 30 tài năng trẻ trong cuộc đua làm chủ công nghệ chiến lược

Các gương mặt được trao Giải thưởng Khoa học công nghệ Quả Cầu Vàng và Giải thưởng Nữ sinh Khoa học công nghệ Việt Nam năm 2026 hoạt động trong ...
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm gặp Tổng thống Nga Vladimir Putin

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm gặp Tổng thống Nga Vladimir Putin

Bên lề Tuần lễ cấp cao Diễn đàn Hợp tác Kinh tế châu Á-Thái Bình Dương (APEC) năm 2026, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã có cuộc ...
Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn dự và phát biểu tại
Phiên toàn thể AIPA-47

Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn dự và phát biểu tại Phiên toàn thể AIPA-47

Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn đã dự và có bài phát biểu quan trọng tại Phiên toàn thể thứ nhất trong khuôn khổ Đại hội đồng liên Nghị ...
Biến cơ hội hợp tác thành giá trị

Biến cơ hội hợp tác thành giá trị

APEC 2026 tạo thêm cơ hội hợp tác, để có đơn hàng và duy trì khách hàng, doanh nghiệp phải chuẩn bị năng lực thực hiện.
Giá nông sản hôm nay 18/11/2026: Giá cà phê trong nước xuống thấp nhất, nguồn cung 'tăng tốc'; Hungary muốn gia hạn miễn trừ trừng phạt với dầu Nga

Giá nông sản hôm nay 18/11/2026: Giá cà phê trong nước xuống thấp nhất, nguồn cung 'tăng tốc'; Hungary muốn gia hạn miễn trừ trừng phạt với dầu Nga

Báo Thế giới và Việt Nam cập nhật giá nông sản hôm nay 18/11/2026, giá cà phê, giá tiêu, giá gạo xuất khẩu... giao dịch trên thị trường quốc tế và trong nước.
Hai năm thực thi VIFTA: Hợp tác Việt Nam-Israel đang mở rộng ra ngoài thương mại hàng hóa

Hai năm thực thi VIFTA: Hợp tác Việt Nam-Israel đang mở rộng ra ngoài thương mại hàng hóa

Ngày 17/11 đánh dấu tròn hai năm Hiệp định Thương mại tự do Việt Nam-Israel (VIFTA) chính thức có hiệu lực.
Giá nông sản hôm nay 17/11/2026: Giá cà phê trong nước 'lao dốc', về dưới 80.000 đồng; Đảng Dân chủ có thể đảo ngược thuế quan của Tổng thống Mỹ?

Giá nông sản hôm nay 17/11/2026: Giá cà phê trong nước 'lao dốc', về dưới 80.000 đồng; Đảng Dân chủ có thể đảo ngược thuế quan của Tổng thống Mỹ?

Báo Thế giới và Việt Nam cập nhật giá nông sản hôm nay 17/11/2026, giá cà phê, giá tiêu, giá gạo xuất khẩu... giao dịch trên thị trường quốc tế và trong nước.
Giá heo hơi hôm nay 17/11: Tăng mạnh trên diện rộng, miền Bắc và miền Nam cùng chạm mức cao nhất 53.000 đồng/kg

Giá heo hơi hôm nay 17/11: Tăng mạnh trên diện rộng, miền Bắc và miền Nam cùng chạm mức cao nhất 53.000 đồng/kg

Giá heo hơi hôm nay 17/11, tăng mạnh trên diện rộng, với 31/34 địa phương ghi nhận mức điều chỉnh, đưa giá thu mua toàn quốc lên 50.000 - 53.000 đồng/kg.
Phó Thống đốc Ngân hàng Nhà nước Phạm Quang Dũng được bầu làm Chủ tịch VCCI

Phó Thống đốc Ngân hàng Nhà nước Phạm Quang Dũng được bầu làm Chủ tịch VCCI

Phó Thống đốc Ngân hàng Nhà nước Phạm Quang Dũng được Ban Chấp hành VCCI bầu giữ chức Chủ tịch nhiệm kỳ 2021-2026.
Siam Piwat: Kiến tạo những điểm đến, thúc đẩy động lực tăng trưởng mới

Siam Piwat: Kiến tạo những điểm đến, thúc đẩy động lực tăng trưởng mới

Với di sản tiên phong trong việc xây dựng các công trình nổi tiếng toàn cầu, nhà phát triển bất động sản hàng đầu Thái Lan tiếp tục thách thức các quy ước, tạo ra ...
Mỗi đối tượng chỉ được mua, thuê một căn nhà ở xã hội, hạn chế chuyển nhượng trong 5 năm đầu

Mỗi đối tượng chỉ được mua, thuê một căn nhà ở xã hội, hạn chế chuyển nhượng trong 5 năm đầu

Thứ trưởng Bộ Xây dựng Lê Hồng Vinh thông tin, dự kiến đến hết năm 2026, cả nước sẽ hoàn thành 87.601 căn nhà ở xã hội, đạt 90% so với kế hoạch đề ra.
Capital Square Đà Nẵng - Tổ hợp căn hộ ven sông Hàn tại phường An Hải

Capital Square Đà Nẵng - Tổ hợp căn hộ ven sông Hàn tại phường An Hải

Capital Square Đà Nẵng là tổ hợp căn hộ và thương mại dịch vụ nằm tại phường An Hải, bờ đông sông Hàn. Tổ hợp thuộc hệ sinh thái phát triển của BRG, với sự ...
Dự thảo Luật Kinh doanh bất động sản (sửa đổi): Đề xuất cắt giảm 7 điều kiện kinh doanh, tăng phân cấp, phân quyền cho địa phương

Dự thảo Luật Kinh doanh bất động sản (sửa đổi): Đề xuất cắt giảm 7 điều kiện kinh doanh, tăng phân cấp, phân quyền cho địa phương

Bộ Xây dựng đề xuất sửa đổi toàn diện Luật Kinh doanh bất động sản năm 2023, trong đó dự kiến cắt giảm 7 điều kiện đầu tư kinh doanh, đơn giản hóa thủ tục ...
Penthouse The Nelson Private Residences: Chốn riêng tư – Đặc quyền xa xỉ

Penthouse The Nelson Private Residences: Chốn riêng tư – Đặc quyền xa xỉ

Giữa nhịp sống sôi động của Hà Nội, khi sự riêng tư và chất lượng sống ngày càng trở thành những tiêu chí quan trọng của giới thượng lưu, Penthouse không đơn thuần là một ...
Phân khu Vịnh Mây tại Vinhomes Hải Vân Bay có gì đặc biệt?

Phân khu Vịnh Mây tại Vinhomes Hải Vân Bay có gì đặc biệt?

Vinhomes Hải Vân Bay, Làng Vân Đà Nẵng, thu hút sự quan tâm nhờ định hướng phát triển không gian sống gắn liền với thiên nhiên và cảnh quan ven biển Đà Nẵng. Trong đó, ...
Tỷ giá ngoại tệ, tỷ giá USD/VND hôm nay 18/11: Đà giảm của đồng USD chưa cho thấy xu hướng suy yếu trên diện rộng

Tỷ giá ngoại tệ, tỷ giá USD/VND hôm nay 18/11: Đà giảm của đồng USD chưa cho thấy xu hướng suy yếu trên diện rộng

Tỷ giá ngoại tệ, tỷ giá USD/VND hôm nay 18/11 cho thấy đà giảm của đồng USD chưa phải dấu hiệu khởi đầu cho một xu hướng suy yếu trên diện rộng.
Tỷ giá ngoại tệ, tỷ giá USD/VND hôm nay 17/11: Kinh tế Mỹ tăng trưởng tốt giúp đồng USD duy trì sức hấp dẫn

Tỷ giá ngoại tệ, tỷ giá USD/VND hôm nay 17/11: Kinh tế Mỹ tăng trưởng tốt giúp đồng USD duy trì sức hấp dẫn

Tỷ giá ngoại tệ, tỷ giá USD/VND hôm nay 17/11 cho thấy tăng trưởng kinh tế Mỹ và thị trường chứng khoán khởi sắc giúp khôi phục sức hấp dẫn của đồng USD.
Tỷ giá ngoại tệ, tỷ giá USD/VND hôm nay 16/11: Kỳ vọng Fed tăng lãi suất trở thành động lực hỗ trợ đồng USD

Tỷ giá ngoại tệ, tỷ giá USD/VND hôm nay 16/11: Kỳ vọng Fed tăng lãi suất trở thành động lực hỗ trợ đồng USD

Tỷ giá ngoại tệ, tỷ giá USD/VND hôm nay 16/11 cho thấy kỳ vọng Fed tăng lãi suất trong tháng 12 đang trở thành động lực hỗ trợ đồng USD.
46 ngân hàng thương mại đã điều chỉnh giảm lãi suất tiền gửi, vẫn có nhu cầu hút vốn lớn

46 ngân hàng thương mại đã điều chỉnh giảm lãi suất tiền gửi, vẫn có nhu cầu hút vốn lớn

Một số ngân hàng tiếp tục hạ lãi suất ở những kỳ hạn có mức niêm yết cao, cho thấy áp lực cạnh tranh huy động vốn đang phần nào dịu lại.
HDBank tăng 140 bậc qua ba kỳ xếp hạng Fortune Southeast Asia 500

HDBank tăng 140 bậc qua ba kỳ xếp hạng Fortune Southeast Asia 500

Ngày 3/11/2026, tại lễ vinh danh Fortune Southeast Asia 500 ở TP.HCM, HDBank ghi dấu năm thứ ba liên tiếp góp mặt trong nhóm 500 doanh nghiệp lớn nhất Đông Nam Á.
Tỷ giá ngoại tệ, tỷ giá USD/VND hôm nay 13/11: Đồng USD tăng lên mức cao nhất trong vòng 19 tháng

Tỷ giá ngoại tệ, tỷ giá USD/VND hôm nay 13/11: Đồng USD tăng lên mức cao nhất trong vòng 19 tháng

Tỷ giá ngoại tệ, tỷ giá USD/VND hôm nay 13/11 cho thấy đồng USD​​​​​​​ đã tăng lên mức cao nhất trong vòng 19 tháng.
Phiên bản di động