Làng di sản Quỳnh Đôi: Sau ánh hào quang

HÀ ANH
Những người yêu thích Hồ Xuân Hương hẳn sẽ có những hình dung nhất định về làng quê luôn thường trực trong những câu thơ của bà. Tuy nhiên, lần đầu về thăm nơi chôn nhau cắt rốn của nữ thi sĩ được UNESCO vinh danh, tôi vô cùng ngạc nhiên về truyền thống và bề dày văn hoá của ngôi làng “địa linh nhân kiệt” với lịch sử hơn 600 năm.
Theo dõi Baoquocte.vn trên
Tượng nữ thi sĩ Hồ Xuân Hương ở Quỳnh Đôi. (Ảnh: Hà Anh)
Tượng nữ thi sĩ Hồ Xuân Hương ở Quỳnh Đôi. (Ảnh: Hà Anh)

Quỳnh Đôi (thuộc huyện Quỳnh Lưu, tỉnh Nghệ An) khi xưa vốn là vùng đất ngập mặn cây hoang, cỏ dại giáp sông Mơ.

Theo lịch sử ngôi làng ghi lại từ năm 1378, ông Hồ Kha giao cho con trai trưởng là Hồ Hồng cùng với ông Nguyễn Thạc và ông Hoàng Khánh cùng nhau đến đây khai cơ, lập ấp đặt tên là “Thổ Đôi Trang”, tới năm 1528 đổi tên thành làng Quỳnh Đôi.

Ngôi làng hiếm có

Nói về sự hiếu học của ngôi làng này, từ xa xưa trong dân gian đã truyền tụng Bắc Hà: Hành Thiện, Hoan Diễn: Quỳnh Đôi để so sánh với làng Hành Thiện ở Nam Định.

Ước tính từ năm 1444 cho đến năm 1918, khi bãi bỏ khoa thi bằng chữ Hán, làng Quỳnh có 734 người đậu Tú tài và Cử nhân, 4 Phó bảng, 7 Tiến sĩ, 2 Hoàng Giáp, 1 Thám hoa.

Tiêu biểu là ông Hồ Sỹ Dương đậu giải nguyên Đông các; nữ sĩ Hồ Xuân Hương - bà chúa thơ nôm thế kỷ thứ XVIII; chí sĩ Phạm Đình Toái - một Đại Nam quốc sử diễn ca được coi là một thiên anh hùng ca của dân tộc; nhà thơ Hoàng Trung Thông - Viện trưởng Viện Văn học Việt Nam, Phó Giáo sư Văn Như Cương; ba anh em Phan Cự Nhân, Phan Cự Đệ và Phan Cự Tiến…

Từ sau Cách mạng tháng Tám năm 1945 đến nay, theo thống kê chưa đầy đủ của địa phương thì toàn xã có trên 1.000 người tốt nghiệp Đại học trở lên, có trên 300 người đang theo học và giảng dạy trên 28 trường đại học khắp cả nước, trong đó có 52 Thạc sĩ, 55 Tiến sĩ, có 16 Phó Giáo sư, 5 Giáo sư, 3 Viện sĩ khoa học quốc tế, hàng trăm người đang hoạt động trên các lĩnh vực nghiên cứu khoa học, báo chí, văn nghệ sĩ…

Trong đấu tranh chống ngoại xâm, người Quỳnh Đôi có quyền tự hào về truyền thống đấu tranh anh dũng, vinh dự được Đảng, Nhà nước phong tăng danh hiệu cao quý “Anh hùng lực lượng vũ trang nhân dân”. Làng có những anh hùng tiêu biểu như Hồ Tùng Mậu - trợ thủ đắc lực của Lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc trong việc thành lập các tổ chức tiền sinh của Đảng, là một trong bảy người tham gia thành lập Đảng Cộng sản Việt Nam tháng 2/1930; cán bộ lão thành cách mạng tiêu biểu của Đảng, được Nhà nước truy tặng Huân chương Hồ Chí Minh và Huân chương Sao vàng, Anh hùng liệt sĩ Cù Chính Lan.

Thiếu tướng Hồ Sỹ Hậu – Phó Chủ tịch Hội Đồng Họ Hồ Việt Nam, một người con của Quỳnh Đôi, tự hào cho biết thêm, trong lực lượng vũ trang toàn xã có sáu Thiếu tướng, 64 Đại tá và rất nhiều cán bộ, sĩ quan đang phục vụ trong quân đôi, công an.

Bên cạnh đó, ngôi làng cũng được công nhận là “Làng Văn hoá” đầu tiên của tỉnh Nghệ An vào năm 1998 với tám Di tích lịch sử văn hoá Quốc gia (Đình Quỳnh Đôi, Nhà thờ họ Hồ, Nhà thờ họ Nguyễn Triệu Cơ, Đền thờ Hoàng Khánh, Nhà thờ và mộ Hồ Tùng Mậu, Mộ và đền thờ Hồ Sỹ Dương, Đền Thần; Mộ và Nhà thờ Hồ Phi Tích) và một Di tích lịch sử văn hoá cấp tỉnh (Nhà thờ họ Dương).

Từ sự tích “con cá gỗ”

Xưa kia làng Quỳnh Đôi có hai nghề chính: nghề học và làm thầy đồ đi khắp các địa phương khác để dạy học; nghề dệt, nghề nuôi các sĩ tử đi học và đi thi. Để đạt được những thành tựu khoa bảng như vậy, người làng Quỳnh đã phải vượt qua bao gian khó và luôn tự hào với sự tích về con cá gỗ.

Sự tích ấy kể rằng một sĩ tử người Nghệ trên đường đi thi ghé vào một quán ăn bên đường. Ông chỉ gọi một bát cơm, không hề có chút thức ăn nào, rồi giở trong tay nải ra một con cá gỗ được tẩm màu vàng rộm, rồi nói với chủ quán cho một ít nước mắm để ăn với con cá rán đem theo. Thế là, để ăn cho hết bát cơm, ông cứ chấm con cá gỗ vào nước mắm rồi ăn một cách ngon lành như thật.

Ngày nay, những vị cao niên trong làng Quỳnh Đôi luôn coi “con cá gỗ” là hình ảnh đáng yêu trong gian khó thể hiện tinh thần khổ luyện thành tài của cả cộng đồng. Họ nhắn nhủ cho con cháu tiếp nối việc học tập và làm việc, truyền thống của làng, luôn vượt qua gian khó bất kể ở hoàn cảnh nào.

Để phát huy truyền thống hiếu học và những giá trị văn hóa, người dân Quỳnh Đôi cũng nuôi hy vọng xây dựng và phát triển các sản phẩm du lịch văn hóa trong làng và kết nối với các điểm đến khác trong huyện Quỳnh Lưu và tỉnh Nghệ An.

Tuy nhiên, để phát huy giá trị văn hóa xây dựng thành sản phẩm du lịch thực sự là thách thức đối với địa phương, đặc biệt là cách làm sản phẩm du lịch văn hóa.

Năm 2023, Hiệp hội Du lịch Việt Nam đến khảo sát, hướng dẫn, hỗ trợ và chỉ định Công ty Du lịch bền vững Việt Nam trực tiếp cùng xã từng bước nghiên cứu, đánh giá tài nguyên, bàn bạc và thống nhất các ý tưởng cùng các bước triển khai.

Quỳnh Đôi đã huy động tất cả lãnh đạo, cán bộ, viên chức, nhân dân vào cuộc, đã thành lập Ban phát triển du lịch trực tiếp là Bí thư xã làm Trưởng ban, Chủ tịch xã làm Trưởng ban điều hành.

Với sự ủng hộ của người dân, đặc biệt là sự quan tâm của lãnh đạo huyện Quỳnh Lưu, những nét du lịch Quỳnh Đôi dần dần được hình thành và địa phương đã ra mắt tour du lịch đầu tiên với chủ đề “Làng Cá gỗ”, thu hút hàng nghìn du khách đến trải nghiệm.

Sau ánh hào quang
Biển chỉ dẫn du khách với hình ảnh cá gỗ. (Ảnh: Hà Anh)

… tìm lại ánh hào quang

Tới cổng làng Quỳnh Đôi hôm nay, du khách bắt gặp hình ảnh “Cá chép vượt vũ môn” thể hiện được tinh thần của người dân chịu thương chịu khó, vượt khó thành tài.

Không chỉ vậy, cổng làng còn là nơi mà người dân Quỳnh Đôi nhớ mãi cảnh cụ Nguyễn Sinh Sắc, cụ cả Khiêm và Bác Hồ đến thăm và rời làng từ hơn 100 năm trước.

Bước qua cổng làng, chúng ta có thể khám phá ngay cụm di tích thờ Quỳnh Quận Công Hồ Phi Tích, Bia tưởng niệm Hồ Xuân Hương, nơi thờ nhà cách mạng Hồ Tùng Mậu và bia tưởng niệm anh hùng lực lượng vũ trang Cù Chính Lan, đền Thần – nơi thờ Thành hoàng làng và những người khai thôn lập ấp, nhà cụ Cử Tư – nơi gắn liền với thời niên thiếu của Bác Hồ và một gia đình mà bốn thế hệ được gặp Bác.

Những trải nghiệm thú vị khác là tham quan lớp học đầu tiên tại làng Quỳnh Đôi, lắng nghe câu chuyện người khai ấp lập làng đưa thầy về dạy cho con cháu, thăm cụm di tích Hồ-Nguyễn-Hoàng - ba dòng họ đã chọn mảnh đất này từ hơn 600 năm trước.

Mặt khác, những giai thoại về “Bà chúa thơ Nôm” Hồ Xuân Hương ở Giếng Bà Cả cũng để lại nhiều sự tò mò, thích thú cho du khách.

Ông Hồ Đình Trụ sinh năm 1947, Phó Chủ tịch họ Hồ Đại tộc Quỳnh Đôi, cho biết vào thế kỷ XVII, bà Hồ Xuân Hương lúc ấy là thiếu nữ trong một lần về quê nội chơi rồi đi gánh nước giúp bố mẹ bằng hai nồi đình (nồi nung bằng đất).

Ông kể lại: “Do hôm ấy trời mưa, đường trơn trượt nên bà không may té ngã vỡ mất nồi rồi bị các thanh niên, học trò làng cười nói. Sau đó, bà ứng khẩu và đọc bài thơ có tựa đề “Vũ hậu” (nghĩa là “sau mưa”): Vén bức màn mây thấy mặt trời/Xanh xanh từng đám, trắng từng nơi/Núi non cũng muốn nhô đầu dậy/Cây cỏ trăm hoa mỉm miệng cười.

Đọc những câu thơ hóm hỉnh, sâu sắc của nữ thi sĩ, chị Cù Thị Nhàn - một hướng dẫn viên người địa phương, cũng chia sẻ với du khách: “Giếng Bà Cả không chỉ để lấy nước ăn, mà còn quan niệm là giếng phong thủy bởi giếng nằm ở tâm của Đền Thần; nhà Thánh và nhà Hiền từ (chỉ còn nền móng và vị trí). Hiện nay, các bậc con cháu đang có kế hoạch để phục dựng”.

Theo Phó Chủ tịch UBND huyện Quỳnh Lưu Nguyễn Văn Thưởng, ra mắt tour du lịch là khởi đầu cho một hành trình dài phía trước còn đầy khó khăn để phấn đấu trở thành điểm du lịch hấp dẫn của tỉnh Nghệ An.

Ông Thưởng cho biết, để chương trình du lịch đứng vững, phát triển trong tương lai cần sự nỗ lực hơn nữa của cấp ủy Đảng, chính quyền, đoàn thể các cấp, sự đồng hành đầy trách nhiệm của người dân, doanh nghiệp và sự hỗ trợ của các cấp, các ngành.

Tuy nhiên, Chủ tịch Hiệp hội Du lịch Việt Nam Vũ Thế Bình lại tin rằng, làng Quỳnh Đôi là địa chỉ du lịch văn hóa - lịch sử hấp dẫn bởi tại mảnh đất này có rất nhiều tiềm năng phát triển với những di sản giàu giá trị và con người hiếu học, trọng tình, mến khách.

Ra mắt tour du lịch ‘Làng cá gỗ - sau ánh hào quang’

Ra mắt tour du lịch ‘Làng cá gỗ - sau ánh hào quang’

Một tour du lịch văn hoá-lịch sử độc đáo mang tên 'Làng cá gỗ - sau ánh hào quang' vừa được ra mắt tại xã ...

UNESCO cùng Việt Nam kỷ niệm ngày sinh, ngày mất của nữ sĩ Hồ Xuân Hương và danh nhân Nguyễn Đình Chiểu vào năm 2022

UNESCO cùng Việt Nam kỷ niệm ngày sinh, ngày mất của nữ sĩ Hồ Xuân Hương và danh nhân Nguyễn Đình Chiểu vào năm 2022

Hồ sơ kỷ niệm 250 năm ngày sinh và 200 năm ngày mất của nữ sĩ Hồ Xuân Hương, cũng như hồ sơ kỷ niệm ...

Nhiều hoạt động được tổ chức kỷ niệm 250 năm sinh và 200 năm mất của nữ sĩ Hồ Xuân Hương

Nhiều hoạt động được tổ chức kỷ niệm 250 năm sinh và 200 năm mất của nữ sĩ Hồ Xuân Hương

Tỉnh Nghệ An đã tổ chức các hoạt động kỷ niệm nhằm tôn vinh và ghi nhận những thành tựu của danh nhân nữ sĩ ...

Người Việt tại Nhật Bản hỗ trợ trẻ em và bà con dân tộc thiểu số huyện Kỳ Sơn, tỉnh Nghệ An

Người Việt tại Nhật Bản hỗ trợ trẻ em và bà con dân tộc thiểu số huyện Kỳ Sơn, tỉnh Nghệ An

Tổ chức giao lưu quốc tế Việt Nam-Nhật Bản (FAVIJA) vừa có chuyến thiện nguyện tại Việt Nam với mục đích hỗ trợ trẻ em ...

Nghệ An và Hoa Kỳ có rất nhiều tiềm năng hợp tác đầu tư

Nghệ An và Hoa Kỳ có rất nhiều tiềm năng hợp tác đầu tư

Tổng lãnh sự quán Việt Nam tại Houston sẵn sàng đóng vai trò cầu nối giữa Nghệ An và các nhà đầu tư, tổ chức, ...

Đọc thêm

U23 Việt Nam vs U23 Malaysia: Chiến binh Sao Vàng cần làm gì để thêm nụ cười chiến thắng?

U23 Việt Nam vs U23 Malaysia: Chiến binh Sao Vàng cần làm gì để thêm nụ cười chiến thắng?

HLV Hoàng Anh Tuấn phải điều chỉnh một vài vấn đề cho U23 Việt Nam để có thể thắng U23 Malaysia ở lượt trận thứ 2, lấy vé tứ kết ...
Lịch thi đấu bóng đá hôm nay 20/4 và sáng 21/4: Lịch thi đấu VCK U23 châu Á 2024 - U23 Malaysia vs U23 Việt Nam; Cup FA - Man City vs Chelsea

Lịch thi đấu bóng đá hôm nay 20/4 và sáng 21/4: Lịch thi đấu VCK U23 châu Á 2024 - U23 Malaysia vs U23 Việt Nam; Cup FA - Man City vs Chelsea

Lịch thi đấu bóng đá hôm nay 20/4 và sáng 21/4: Lịch thi đấu VCK U23 châu Á 2024 - U23 Malaysia vs U23 Việt Nam; Serie A - Empoli ...
Diễn viên Midu đăng ảnh đẹp như nàng thơ

Diễn viên Midu đăng ảnh đẹp như nàng thơ

Bước sang tuổi 35, diễn viên Midu chuộng phong cách thời trang sang trọng, thanh lịch nhưng vẫn trẻ trung.
Ukraine lần đầu bắn hạ thành công máy bay ném bom chiến lược của Nga, Tổng thống Zelensky 'đánh tiếng' cần ít nhất 7 hệ thống phòng không Patriot

Ukraine lần đầu bắn hạ thành công máy bay ném bom chiến lược của Nga, Tổng thống Zelensky 'đánh tiếng' cần ít nhất 7 hệ thống phòng không Patriot

Ukraine lần đầu bắn hạ thành công máy bay ném bom chiến lược của Nga, Tổng thống Zelensky 'đánh tiếng' cần ít nhất 7 hệ thống phòng không Patriot.
Kinh tế Ukraine: Lộ số tiền cần để tái thiết trong năm nay, EIB cam kết 'bắn' 560 triệu Euro

Kinh tế Ukraine: Lộ số tiền cần để tái thiết trong năm nay, EIB cam kết 'bắn' 560 triệu Euro

Ngày 19/4, Thủ tướng Ukraine Denys Shmyhal cho biết, nước này sẽ nhận được khoản tài trợ 560 triệu Euro từ Ngân hàng Đầu tư châu Âu (EIB).
Tổng Thư ký LHQ kêu gọi ngừng trả đũa tại Trung Đông, học giả quốc tế nói Israel và Iran đều đã kiềm chế

Tổng Thư ký LHQ kêu gọi ngừng trả đũa tại Trung Đông, học giả quốc tế nói Israel và Iran đều đã kiềm chế

Tổng Thư ký LHQ kêu gọi chấm dứt chu kỳ trả đũa tại Trung Đông, học giả quốc tế nói Israel và Iran đều đã kiềm chế...
Biển người 'đội mưa' đổ về đền Hùng, dâng hương giỗ Tổ

Biển người 'đội mưa' đổ về đền Hùng, dâng hương giỗ Tổ

Hàng chục nghìn người từ khắp mọi miền Tổ quốc đổ về đền Hùng, khiến các lối lên đền đều bị ùn tắc trong ngày lễ hội chính thức.
Ngắm cây cầu treo vắt ngang sông đẹp như tranh ở Điện Biên

Ngắm cây cầu treo vắt ngang sông đẹp như tranh ở Điện Biên

Cầu treo Pa Phông là địa điểm check-in được nhiều du khách ghé thăm gần đây khi tới du lịch Điện Biên.
Cần Thơ: Thưởng thức đặc sản vùng miền tại Lễ hội Bánh dân gian Nam Bộ

Cần Thơ: Thưởng thức đặc sản vùng miền tại Lễ hội Bánh dân gian Nam Bộ

Du khách có cơ hội thưởng thức nhiều món ăn mang đậm bản sắc vùng miền khi đến Lễ hội Bánh dân gian Nam Bộ, tổ chức ở Cần Thơ.
Hành trình đầy bất ngờ tại quốc đảo Sri Lanka

Hành trình đầy bất ngờ tại quốc đảo Sri Lanka

Đoàn đại biểu thanh niên Việt Nam trải qua những ngày không thể quên khi đến thăm, làm việc ở Sri Lanka - nơi khiến chúng tôi có nhiều bất ngờ.
Nỗ lực quảng bá và phát triển du lịch xứ Trà đến với du khách trong và ngoài nước

Nỗ lực quảng bá và phát triển du lịch xứ Trà đến với du khách trong và ngoài nước

Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Thái Nguyên tổ chức Hội nghị xúc tiến quảng bá du lịch trong khuôn khổ Hội chợ Du lịch Quốc tế VITM Hà Nội.
Lễ hội con đường văn hoá Hàn Quốc 2024: Dạo quanh xứ Hàn ngay giữa lòng Hà Nội

Lễ hội con đường văn hoá Hàn Quốc 2024: Dạo quanh xứ Hàn ngay giữa lòng Hà Nội

Lễ hội con đường văn hoá Hàn Quốc giới thiệu tới người dân Việt Nam đặc sản ẩm thực, cũng như hoạt động văn hóa và giải trí nổi bật của xứ sở kim chi.
Dạo chơi vườn văn Mỹ [Kỳ 3]

Dạo chơi vườn văn Mỹ [Kỳ 3]

Trong những năm 60 và 70 thế kỷ trước, khi những biến thiên xã hội gây đảo lộn trong văn hóa Mỹ, có những nhà văn vẫn giữ những giá trị cơ bản.
'Thư cho em': Chuyện tình đẹp trong chiến tranh

'Thư cho em': Chuyện tình đẹp trong chiến tranh

Cuốn sách kể lại chuyện tình hơn 40 năm của thiếu tướng Hoàng Đan và vợ ông là bà An Vinh, thông qua lời kể của tác giả Hoàng Nam Tiến.
Dạo chơi vườn văn Mỹ [Kỳ 2]

Dạo chơi vườn văn Mỹ [Kỳ 2]

Vào thập niên 1920, 'thế hệ mất mát' gồm những nhà văn còn bi quan, chán chường, cảm thấy lạc lõng trong một xã hội mất lý tưởng.
Ra mắt bản dịch tiếng Việt tác phẩm của chủ nhân giải Nobel Văn học 1994

Ra mắt bản dịch tiếng Việt tác phẩm của chủ nhân giải Nobel Văn học 1994

'Tiếng thét câm lặng' là tác phẩm tiêu biểu, cũng là một trong năm tác phẩm được dẫn chứng cho giải Nobel Văn học năm 1994 của nhà văn Nhật Bản Oe Kenzaburo.
Quỹ Dàn nhạc trẻ thế giới khởi động dự án ‘Âm thanh của tình anh em’ tại Việt Nam

Quỹ Dàn nhạc trẻ thế giới khởi động dự án ‘Âm thanh của tình anh em’ tại Việt Nam

Quỹ Dàn nhạc trẻ thế giới cam kết truyền bá lý tưởng hòa bình và đối thoại giữa các dân tộc thông qua dự án 'Âm thanh của tình anh em' tại Việt Nam.
Dạo chơi vườn văn Mỹ [Kỳ 1]

Dạo chơi vườn văn Mỹ [Kỳ 1]

Văn học phản ánh xã hội và lịch sử, những sự kiện lớn ở Mỹ luôn luôn gắn với những sự kiện lớn ở châu Âu từ khi lập quốc cho đến nay.
Phiên bản di động