Mở cánh cửa về một châu Phi đầy sức sống

Chiều 5/4, tại Hà Nội, Viện Pháp tại Việt Nam phối hợp cùng Nhà xuất bản Kim Đồng đã tổ chức chương trình giao lưu và ra mắt bộ truyện tranh nổi tiếng "Aya ở phố Yop" với chủ đề "Nhìn về một châu Phi sôi động".

Khởi nghiệp từ số 0 nơi xứ người Cộng đồng người Việt Jeonnam-Gwangju hướng tới gắn kết bền vững Phát động Ngày tôn vinh tiếng Việt và Tìm kiếm Sứ giả tiếng Việt năm 2026

Mở cánh của về một châu Phi đầy sức sống

Tác giả Marguerite Abouet chụp ảnh lưu niệm cùng các đại biểu và khán giả tham dự chương trình. (Ảnh: Minh Hằng)

Buổi giao lưu có sự hiện diện của tác giả bộ truyện Marguerite Abouet; ông Eric Soulier, Tham tán Hợp tác và Hoạt động văn hóa tại Đại sứ quán Pháp ở Việt Nam, đồng thời giữ vai trò Giám đốc Viện Pháp tại Việt Nam (IFV); nhà nghiên cứu Ngô Tự Lập, nguyên Viện trưởng Viện Quốc tế Pháp ngữ (IFI).

Trong phát biểu khai mạc, ông Eric Soulier nhấn mạnh ý nghĩa của việc ra mắt bộ truyện Aya ở phố Yop không chỉ dừng lại ở một sự kiện xuất bản, mà còn là dịp mở ra “cửa sổ” giúp công chúng Việt Nam tiếp cận một châu Phi hiện đại, sống động và gần gũi hơn.

Ông Eric Soulier phát biểu khai mạc. (Ảnh: Minh Hằng)

Theo ông, tác phẩm góp phần xóa bỏ những định kiến lâu nay về châu Phi, đồng thời tôn vinh các giá trị phổ quát như gia đình, tình yêu, giáo dục và sự gắn kết cộng đồng.

Ông cũng khẳng định, với thành công quốc tế của bộ truyện và việc xuất bản trọn bộ bằng tiếng Việt, đây là một bước tiến quan trọng trong thúc đẩy giao lưu văn hóa giữa hai lục địa Phi - Á, qua đó tăng cường sự thấu hiểu và kết nối giữa các nền văn hóa.

Xóa tan định kiến về một châu Phi "khổ đau"

Mở đầu buổi giao lưu, tác giả Marguerite Abouet đã chia sẻ về động lực thôi thúc bà cầm bút. Chuyển đến Paris sinh sống từ năm 12 tuổi, bà ngỡ ngàng trước sự thiếu hiểu biết của người phương Tây về quê hương mình. "Các bạn học cứ hỏi tôi là ở châu Phi chúng mày có ngủ ngoài trời không, có đi học không, có ô tô không?" bà nhớ lại.

Trong khi người châu Phi hiểu rất rõ về phương Tây qua phim ảnh và truyền thông, thì thế giới lại thường chỉ biết đến châu Phi qua những hình ảnh tiêu cực: đói nghèo, chiến tranh và dịch bệnh.

Chính vì vậy, Aya ở phố Yop ra đời như một lời khẳng định về một thực tế khác. Đó là một châu Phi của những đô thị hiện đại, nơi những người trẻ như Aya luôn khao khát được học tập để trở thành bác sĩ, nơi thanh niên biết yêu đương, trăn trở về tương lai và sống trong sự gắn kết chặt chẽ của gia đình và cộng đồng.

Bối cảnh truyện đặt tại khu phố Yopougon (thường được gọi thân mật là Yop) ở Abidjan, Bờ Biển Ngà vào cuối những năm 1970 – thời kỳ được gọi là "phép màu Bờ Biển Ngà" với sự năng động và tràn đầy sức sống sau khi giành độc lập.

Tác giả Marguerite Abouet (ở giữa) chia sẻ về cảm hứng sáng tác.(Ảnh: Minh Hằng)

Aya – Một biểu tượng của những giá trị phổ quát

Dù câu chuyện diễn ra ở một đất nước xa xôi, nhưng Aya ở phố Yop lại chạm đến trái tim của độc giả trên toàn thế giới, hiện đã được dịch ra 18 thứ tiếng, bao gồm cả tiếng Việt.

Tác giả Marguerite khẳng định bộ truyện mang một thông điệp phổ quát: "Ở đâu cũng vậy, chúng ta có những giá trị chung là gia đình, là tình yêu, là giáo dục".

Nhà nghiên cứu Ngô Tự Lập, người đã dành nhiều tâm huyết để giới thiệu bộ truyện này về Việt Nam, chia sẻ rằng ông tìm thấy sự tương đồng kỳ lạ giữa tâm hồn người châu Phi và người Việt.

Độc giả Việt Nam, đặc biệt là giới trẻ cũng tìm thấy mình trong những trang truyện của Aya. Tại buổi giao lưu, tác giả kể lời tâm sự của một độc giả trẻ tại TP. Hồ Chí Minh: "Ở Việt Nam cũng thế, gia đình sống cùng nhau nhiều thế hệ, và cha mẹ luôn thúc đẩy con cái phải học tập thật nhiều để thành công".

Theo nữ tác giả, đó chính là “lời khen lớn nhất” mà bà nhận được, bởi nó chứng minh rằng câu chuyện về Aya - dù bắt nguồn từ châu Phi nhưng vẫn có khả năng phản chiếu chân thực đời sống và tâm tư của người trẻ ở nhiều quốc gia khác nhau.

Qua đó, Aya ở phố Yop không chỉ kể một câu chuyện địa phương, mà còn mở ra không gian đối thoại rộng lớn, nơi con người nhận ra những điểm chung sâu sắc vượt qua mọi khác biệt về địa lý và văn hóa.

Mở cánh cửa về một châu Phi đầy sức sống

Nhà nghiên cứu Ngô Tự Lập (ngoài cùng, bên phải) bày tỏ cảm nghĩ về bộ truyện. (Ảnh: Minh Hằng)

Sự kết hợp tài hoa và lời tưởng niệm sâu sắc

Chương trình đã dành ít phút để tưởng niệm họa sĩ Clément Oubrerie - đồng tác giả của bộ truyện vừa qua đời vào tháng 3. Marguerite đã hé lộ quy trình sáng tác độc đáo giữa hai người.

Bà không biết vẽ nên thường phác thảo kịch bản bằng những hình tròn giống như "củ khoai tây" để định hình không gian cho nhân vật. Để họa sĩ có thể cảm nhận được cái "hồn" của Bờ Biển Ngà, bà đã đưa Clément về quê hương mình, cùng đi chợ, ngồi quán bar vỉa hè (gọi là maquis) và ăn uống cùng người dân địa phương.

Với hơn 6.000 bức ảnh tư liệu và trải nghiệm thực tế, Clément đã tái hiện một Abidjan chân thực đến từng chi tiết, biến bối cảnh phố Yop trở thành một nhân vật có sức sống riêng.

Thú vị hơn, nguyên mẫu hình thể của nhân vật chính Aya không phải ai xa lạ mà được truyền cảm hứng từ một bức ảnh trên tạp chí về Ayaan Hirsi Ali – một nghị sĩ, nhà hoạt động nữ quyền gốc Somali.

Từ đôi tai vểnh đặc trưng đến tinh thần quyết đoán, Aya đã trở thành một biểu tượng nữ quyền mạnh mẽ, hiện đại nhưng vẫn đậm chất Phi.

Tại chương trình, Marguerite Abouet cũng nhấn mạnh vai trò của sự tò mò, thói quen đọc và bản sắc cá nhân trong sáng tác truyện tranh, đồng thời khuyến khích người trẻ xây dựng “vũ trụ riêng” thay vì chạy theo xu hướng. Bà cũng đề cao tinh thần cộng tác giữa biên kịch và họa sĩ như yếu tố then chốt tạo nên chiều sâu tác phẩm.

Tác động văn hóa sâu rộng tại Pháp và thế giới

Tại Pháp, "Aya ở phố Yop" không chỉ là một hiện tượng xuất bản với nhiều giải thưởng danh giá như Giải Nhất tại Liên hoan truyện tranh Angoulême, mà còn đi vào đời sống ngôn ngữ và văn hóa.

Nhiều từ lóng của Bờ Biển Ngà (tiếng Nouchi) xuất hiện trong truyện đã được giới trẻ Pháp sử dụng rộng rãi và thậm chí được đưa vào từ điển Larousse nổi tiếng.

Tác phẩm cũng đã được chuyển thể thành phim hoạt hình và sắp tới là một series dài tập trên đài truyền hình quốc gia Pháp.

Marguerite tự hào chia sẻ đây là một chiến thắng khi lần đầu tiên một nhân vật nữ chính da đen xuất hiện trên kênh truyền hình lớn, phá vỡ những rào cản và sự e dè của các nhà sản xuất về thị hiếu khán giả.

Ở góc nhìn độc giả, bạn Mainetti Wang Li (Pháp), người đã đọc bản gốc tiếng Pháp, chia sẻ: “Cuốn sách này đôi khi có những chi tiết văn hóa khiến tôi phải suy nghĩ để hiểu rõ hơn, cách câu chuyện được xây dựng và lý giải rất chặt chẽ, cuốn hút. Tôi thực sự khuyên mọi người nên đọc. Qua phần chia sẻ của tác giả, tôi hiểu thêm về các nhân vật và quá trình sáng tác”.

Mainetti Wang Li bày tỏ suy nghĩ về bộ truyện. (Ảnh: Minh Hằng)

Bộ truyện Aya ở phố Yop do Nhà xuất bản Kim Đồng - Wings Books phát hành tại Việt Nam gồm 7 tập, giữ trọn tinh thần bản gốc, là kết quả của hợp tác dịch thuật và trao đổi bản quyền với sự hỗ trợ từ Viện Pháp. Qua đó, những giá trị nhân văn của văn học Pháp ngữ được lan tỏa gần hơn tới độc giả Việt.

Dù hành trình sáng tác có quãng gián đoạn kéo dài, sức hút của Aya vẫn bền bỉ. Tác giả Marguerite Abouet cho biết đã hoàn thành kịch bản tập 9 và đang tìm kiếm họa sĩ mới để tiếp nối di sản của Clément Oubrerie.

Chương trình giao lưu khép lại nhưng đã mở ra một cánh cửa mới. Như chia sẻ của tác giả, cảm giác quen thuộc khi đặt chân tới Hà Nội, từ không khí nóng ẩm đến nhịp sống rộn ràng gợi nhắc về chính quê hương bà.

Qua tác phẩm, một châu Phi sôi động hiện lên không còn xa cách, mà trở thành tấm gương phản chiếu những giá trị chung về gia đình, ước mơ và khát vọng sống - những điều luôn hiện hữu trong mọi nền văn hóa.

Tác giả Marguerite Abouet kí tặng độc giả cuối buổi giao lưu. (Ảnh: Minh Hằng)

Marguerite Abouet sinh ra tại khu phố Yopougon, thành phố Abidjan và chuyển đến Pháp năm 12 tuổi. Năm 2005, bà kí hợp đồng cuốn Aya ở phố Yop tập 1, cuốn sách đã giành giải nhất tại Liên hoan truyện tranh quốc tế Angoulême.

Bà cũng làm việc trong lĩnh vực nghe nhìn, góp phần trong quá trình chuyển thể và đưa Aya ở phố Yop lên màn ảnh lớn (được đề cử cho giải thưởng César năm 2014), tạo nên series truyền hình Cuộc sống mà! được chiếu trên kênh A+ và TV5 Monde/ Afrique cùng khoảng 40 kênh truyền hình quốc gia châu Phi.

Bà cũng điều hành tổ chức Sách cho mọi người do chính bà thành lập, với sứ mệnh xây thư viện trong những khu phố, giúp người dân châu Phi dễ tiếp cận với sách hơn và chống nạn mù chữ. Năm thư viện đã được mở tại Abidjan và đón tiếp hơn 6.000 trẻ em.